Ugoda rodziców w sprawie kontaktów z dzieckiem

Ugoda rodziców co do kontaktów z dzieckiem

W sprawie o kontakty z dzieckiem ugoda jest często dobrym rozwiązaniem, ale tylko wtedy, gdy jest konkretna, wykonalna i bezpieczna dla dziecka. Nie należy zgadzać się na propozycję wyłącznie dlatego, że drugi rodzic ją przedstawił albo że pełnomocnik zachęca do szybkiego zakończenia sprawy. Sąd opiekuńczy bada przede wszystkim dobro dziecka, a nie wygodę rodziców.

Podstawowa zasada wynika z art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy: niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Z kolei art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz środki porozumiewania się na odległość.

Jeżeli dziecko stale mieszka z jednym z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów rodzice powinni określić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. Tak stanowi art. 113¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dopiero gdy rodzice nie mogą się porozumieć, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Czy zgodzić się na propozycję drugiego rodzica?

Nie ma jednego sztywnego modelu kontaktów. Inaczej ocenia się kontakty z niemowlęciem lub dzieckiem dwuletnim, inaczej z dzieckiem szkolnym. Znaczenie ma także to, czy drugi rodzic dotychczas faktycznie opiekował się dzieckiem, zna jego potrzeby, potrafi je nakarmić, przewinąć, położyć spać, zareagować na chorobę oraz zapewnić bezpieczeństwo.

Jeżeli ojciec dotąd spotykał się z dzieckiem krótko i nie sprawował samodzielnej opieki, rozsądne może być zaproponowanie kontaktów stopniowych. Przykładowo: przez pierwsze 2 miesiące spotkania po 2 lub 3 godziny, następnie po 4 godziny, później jeden dłuższy dzień bez noclegu, a dopiero po okresie adaptacji ewentualne weekendy. Taki model lepiej odpowiada sytuacji, w której dziecko jest bardzo małe albo nie ma utrwalonej więzi z drugim rodzicem.

Żądanie kontaktów dwa razy w tygodniu po 6 godzin, co drugi weekend oraz we wszystkie święta może być zbyt daleko idące, zwłaszcza gdy dziecko ma niespełna 2 lata, a drugi rodzic wcześniej nie uczestniczył regularnie w codziennej opiece. Święta powinny być zwykle dzielone naprzemiennie albo według jasno opisanego harmonogramu, tak aby dziecko miało kontakt z obiema rodzinami i aby żaden rodzic nie został całkowicie pozbawiony czasu świątecznego.

W sprawach podobnych do opisanej pomocne bywa porównanie, jak sądy podchodzą do tematu takiego jak ustalenie widzeń, zwłaszcza gdy między rodzicami trwa konflikt.

Dobro dziecka jako główne kryterium sądu

Władza rodzicielska i kontakty nie służą realizacji ambicji rodziców. Zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny. Art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na rodziców obowiązek troski o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz przygotowania go do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Oznacza to, że sąd nie powinien mechanicznie przyjmować propozycji żadnego z rodziców. Powinien ustalić, jaki model kontaktów najlepiej służy dziecku w konkretnych okolicznościach: wieku, stanie zdrowia, rytmie dnia, dotychczasowych relacjach, odległości między domami, możliwości zapewnienia opieki i ewentualnych zagrożeniach.

Jeżeli dziecko jest na tyle dojrzałe, sąd może je wysłuchać. W sprawach opiekuńczych podstawę daje art. 576 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłucha je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają, oraz uwzględni w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. W przypadku dziecka niespełna dwuletniego wysłuchanie co do zasady nie będzie miało praktycznego zastosowania.

Jak zabezpieczyć dziecko w ugodzie?

Jeżeli problemem jest bezpieczeństwo w mieszkaniu ojca, na przykład agresywny pies, brak doświadczenia w opiece albo nieodpowiednie warunki, nie trzeba od razu odmawiać wszystkich kontaktów. Można zaproponować rozwiązania pośrednie, które pozwalają dziecku budować relację, ale ograniczają ryzyko.

Art. 113² § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi ograniczyć utrzymywanie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Art. 113² § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia przykładowe ograniczenia: zakaz spotykania się z dzieckiem, zakaz zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, zezwolenie na spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd, ograniczenie kontaktów do określonych sposobów porozumiewania się na odległość albo zakaz porozumiewania się na odległość.

W ugodzie można więc zapisać na przykład, że przez określony czas kontakty odbywają się poza miejscem zamieszkania ojca, w miejscu neutralnym albo w obecności matki, dziadków lub innej wskazanej osoby. Można też wprost wskazać, że podczas kontaktów dziecko nie może przebywać w pomieszczeniu ani na posesji razem z agresywnym zwierzęciem, a ojciec odpowiada za zapewnienie bezpiecznych warunków.

Kiedy sąd może ograniczyć albo zakazać kontaktów?

Jeżeli kontakty zagrażają dobru dziecka, sąd może je ograniczyć na podstawie art. 113² § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli natomiast utrzymywanie kontaktów poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza, sąd może zakazać ich utrzymywania na podstawie art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zakaz kontaktów jest środkiem dalej idącym i wymaga poważnych podstaw, na przykład przemocy, uzależnienia, rażącego zaniedbywania dziecka albo realnego zagrożenia dla zdrowia lub bezpieczeństwa.

W typowej sytuacji, gdy drugi rodzic chce odbudować relację, ale brakuje mu doświadczenia, częściej stosuje się ograniczenia i etapowanie kontaktów niż całkowity zakaz. Sąd może też zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności do skorzystania z poradnictwa rodzinnego albo innej specjalistycznej pomocy. Podstawą jest art. 113⁴ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ugoda sądowa lub mediacyjna a decyzja sądu

Ugoda zawarta przed sądem albo ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd nie jest zwykłą prywatną obietnicą. Sąd powinien sprawdzić, czy jej treść nie narusza prawa i dobra dziecka. W przypadku ugody mediacyjnej art. 183¹⁴ § 3 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje odmowę zatwierdzenia ugody, jeżeli jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności.

Jeżeli nie zgadzasz się z propozycją ojca, nie oznacza to, że odmawiasz kontaktów. Najlepiej przedstawić własny projekt ugody: krótsze kontakty, okres adaptacyjny, miejsce neutralne, obecność osoby trzeciej, wykluczenie kontaktu dziecka z psem, jasny podział świąt i stopniowe rozszerzanie kontaktów po kilku miesiącach prawidłowego wykonywania.

Warto pamiętać, że alimenty i kontakty to odrębne sprawy. Rodzic nie może uzależniać kontaktów od płacenia alimentów, a drugi rodzic nie powinien traktować alimentów jako argumentu do automatycznego ograniczania widzeń. Jeżeli równolegle rodzice rozmawiają o świadczeniach na dziecko, przydatne może być omówienie tematu ugoda alimenty, ale nie należy mieszać tych ustaleń z prawem dziecka do kontaktów.

Co zrobić przed rozprawą?

Przed rozprawą warto przygotować krótkie, rzeczowe stanowisko. Powinno ono zawierać: zgodę na kontakty co do zasady, opis dotychczasowych spotkań, konkretne zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa, własny harmonogram oraz propozycję stopniowego zwiększania kontaktów. Jeżeli problemem jest pies, należy opisać, dlaczego uważasz go za zagrożenie, czy zdarzały się agresywne zachowania i dlaczego sama deklaracja ojca o wywożeniu psa nie daje gwarancji bezpieczeństwa.

Dobrym rozwiązaniem jest przedstawienie sądowi dwóch wariantów. Pierwszy może zakładać kontakty poza miejscem zamieszkania ojca, drugi kontakty w jego mieszkaniu dopiero po spełnieniu warunków bezpieczeństwa. Dzięki temu sąd widzi, że nie blokujesz relacji dziecka z ojcem, lecz chcesz, aby była ona budowana w sposób odpowiedzialny.

Jeżeli po wydaniu postanowienia albo zatwierdzeniu ugody jeden z rodziców narusza ustalenia, można skorzystać z procedury wykonywania kontaktów. Art. 598¹⁵ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązków dotyczących kontaktów. Art. 598¹⁶ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala następnie nakazać zapłatę tej sumy, jeżeli do naruszeń rzeczywiście dochodzi.

FAQ

Czy muszę podpisać ugodę zaproponowaną przez ojca dziecka?

Nie. Możesz odmówić podpisania ugody w zaproponowanym brzmieniu i przedstawić własną wersję. Warto jednak podkreślić, że nie sprzeciwiasz się kontaktom jako takim, lecz domagasz się harmonogramu bezpiecznego i adekwatnego do wieku dziecka.

Czy sąd może ustalić kontakty poza mieszkaniem ojca?

Tak. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, art. 113² § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi m.in. zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu albo dopuścić spotkania tylko w obecności określonej osoby. Można też wnosić o miejsce neutralne albo etapowe rozszerzanie kontaktów.

Czy agresywny pies w domu ojca ma znaczenie dla kontaktów?

Tak, jeżeli realnie wpływa na bezpieczeństwo dziecka. Trzeba jednak przedstawić konkrety: wcześniejsze zachowania psa, warunki mieszkaniowe, brak możliwości odizolowania zwierzęcia, wiadomości od ojca albo inne dowody. Sam ogólny lęk może być niewystarczający.

Czy przy małym dziecku sąd od razu ustali weekendy z noclegiem?

To zależy od sytuacji. Jeżeli dziecko jest bardzo małe, a drugi rodzic nie sprawował dotąd samodzielnej opieki, sąd może uznać za właściwe kontakty krótsze i stopniowo rozszerzane. Jeżeli jednak więź jest dobra, a rodzic umie opiekować się dzieckiem, dłuższe kontakty mogą zostać dopuszczone.

Czy można później zmienić ugodę albo postanowienie o kontaktach?

Tak. Art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi opiekuńczemu zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Podstawą może być zmiana wieku dziecka, przeprowadzka, choroba, niewykonywanie kontaktów albo nowe okoliczności dotyczące bezpieczeństwa.

Źródła

• Art. 95 § 3, art. 96 § 1, art. 113 § 1 i § 2, art. 113¹ § 1, art. 113² § 1 i § 2, art. 113³, art. 113⁴, art. 113⁵ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst aktu: ISAP.
• Art. 183¹⁴ § 3, art. 576 § 2, art. 598¹⁵ § 1 i art. 598¹⁶ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, tekst aktu: ISAP.