Groźba ujawnienia prywatnej korespondencji i zdjęć – co możesz zrobić?

Czy druga osoba ma prawo ujawnić prywatną korespondencję?

Co do zasady samo to, że ktoś jest adresatem wiadomości, nie daje mu pełnej swobody ich publicznego rozpowszechniania. Tajemnica korespondencji jest dobrem osobistym wymienionym wprost w art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli dochodzi do bezprawnego zagrożenia ujawnieniem wiadomości albo do ich publikacji osobom trzecim, można powoływać się na ochronę z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego.

W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje:

To, czy działanie jest bezprawne, zależy więc od celu, zakresu ujawnienia i konkretnego stanu faktycznego. Inaczej ocenia się użycie wiadomości jako dowodu w sprawie, a inaczej grożenie ich rozesłaniem po to, by wymusić kontynuowanie relacji lub dalsze świadczenia finansowe.

Wizerunek i intymne zdjęcia – zgoda jest kluczowa

Jeżeli w korespondencji znajdują się zdjęcia przedstawiające Pana, trzeba brać pod uwagę nie tylko ochronę dóbr osobistych, ale również art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tym przepisem rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi jeden z ustawowych wyjątków. W sprawach prywatnych i intymnych wyjątki te co do zasady nie mają zastosowania.

Jeżeli zdjęcia mają charakter intymny, ich rozpowszechnienie może naruszać szczególnie silnie prywatność, godność i cześć. W zależności od sposobu działania sprawcy może to uzasadniać zarówno roszczenia cywilne, jak i zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Jakie przepisy cywilne chronią Pana w takiej sytuacji?

Podstawą jest art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, osoba zagrożona może żądać zaniechania tego działania. Jeżeli doszło już do naruszenia, może żądać także usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Dodatkowo:

• na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego można żądać zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny;
• jeżeli powstała szkoda majątkowa, możliwe jest także dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych, w szczególności z art. 415 Kodeksu cywilnego, o ile da się wykazać szkodę, winę i związek przyczynowy.

W praktyce można więc domagać się przede wszystkim:

• natychmiastowego zaprzestania gróźb i rozpowszechniania materiałów,
• usunięcia opublikowanych treści,
• przeprosin,
• zadośćuczynienia,
• odszkodowania, jeśli doszło np. do utraty pracy, kontraktu lub innych wymiernych strat.

Czy grożenie ujawnieniem wiadomości może być przestępstwem?

Tak, bardzo często trzeba rozważyć odpowiedzialność karną. Jeżeli ktoś grozi ujawnieniem korespondencji lub zdjęć po to, by zmusić Pana do określonego działania, zaniechania albo znoszenia, zastosowanie może mieć art. 191 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten penalizuje stosowanie przemocy wobec osoby lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego zachowania.

Pojęcie groźby bezprawnej wynika z art. 115 § 12 Kodeksu karnego. Obejmuje ono m.in. groźbę spowodowania postępowania karnego albo rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci osoby zagrożonej lub jej osoby najbliższej. Jeżeli więc sprawca pisze np.: „jeśli mnie zostawisz, wyślę twoje zdjęcia żonie, rodzinie lub pracodawcy”, taki komunikat może wyczerpywać znamiona groźby bezprawnej.

W niektórych stanach faktycznych mogą wchodzić w grę także inne przepisy karne, np.:

• art. 190a § 1 Kodeksu karnego – uporczywe nękanie, jeżeli zachowanie ma charakter długotrwały i wywołuje poczucie zagrożenia lub istotnie narusza prywatność;
• art. 190a § 2 Kodeksu karnego – podszywanie się pod inną osobę, jeżeli sprawca wykorzystuje dane lub wizerunek;
• art. 212 Kodeksu karnego – zniesławienie, jeśli publikowane treści mają poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania;
• art. 216 Kodeksu karnego – zniewaga, jeśli towarzyszą temu obelżywe treści;
• art. 267 § 1–4 Kodeksu karnego – gdy materiały zostały pozyskane przez bezprawne uzyskanie dostępu do informacji, przełamanie zabezpieczeń albo podsłuch.

Ocena, który przepis ma zastosowanie, zależy od treści wiadomości, sposobu zdobycia materiałów oraz celu działania sprawcy.

Co zrobić od razu w praktyce?

Najrozsądniejsze działania to:

1. Zabezpieczyć dowody – zrzuty ekranu, eksport rozmów, e-maile z pełnymi nagłówkami, adresy profili, linki, daty, numery telefonów, listę świadków.
2. Nie wdawać się w eskalację – agresywne odpowiedzi często pogarszają sytuację dowodową.
3. Wysłać wezwanie do zaniechania naruszeń – najlepiej w sposób umożliwiający wykazanie doręczenia. W piśmie warto powołać art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego oraz art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
4. Rozważyć zawiadomienie Policji lub prokuratury – zwłaszcza gdy groźby są jednoznaczne, powtarzalne lub połączone z żądaniami.
5. Reagować szybko na publikację – zgłosić naruszenie administratorowi serwisu, portalu społecznościowego lub hostingodawcy i zażądać usunięcia treści.

Jeżeli materiały zostały już opublikowane, dobrze zebrać też dowody zasięgu naruszenia: komentarze, liczbę odsłon, listę osób, do których treści dotarły, oraz potwierdzenie daty publikacji.

Wezwanie do zaprzestania naruszeń – co powinno zawierać?

Takie pismo powinno być rzeczowe i precyzyjne. Warto wskazać:

• jakie zachowania są niedopuszczalne,
• jakie dobra osobiste są zagrożone lub naruszone,
• jakie przepisy stanowią podstawę żądania,
• termin na zaprzestanie naruszeń i usunięcie skutków,
• zapowiedź skierowania sprawy na drogę cywilną i karną w razie braku reakcji.

Przykładowo można żądać: usunięcia zdjęć i wiadomości z urządzeń chmurowych lub profili społecznościowych, zaprzestania kontaktu, zakazu dalszego rozpowszechniania oraz pisemnego potwierdzenia wykonania żądania.

Czy można żądać usunięcia zdjęć i wiadomości?

Tak, ale w praktyce skuteczność zależy od tego, gdzie materiały się znajdują i czy zostały już dalej przekazane. Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego można żądać usunięcia skutków naruszenia, a gdy chodzi o wizerunek – także powołać się na brak zgody z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jeżeli treści trafiły do internetu, równolegle warto korzystać z procedur zgłoszeniowych danej platformy.

Jeżeli materiały są intymne i znajdują się w zamkniętych komunikatorach, znaczenie mają również szybkie działania dowodowe oraz ewentualny wniosek o zabezpieczenie roszczeń w postępowaniu cywilnym, jeżeli istnieje realne ryzyko natychmiastowej publikacji.

Kiedy można wykorzystać korespondencję jako dowód?

To ważne zastrzeżenie: nie każde ujawnienie wiadomości jest automatycznie bezprawne. W praktyce dopuszczalne może być przedstawienie korespondencji:

• w sądzie,
• pełnomocnikowi,
• Policji lub prokuraturze,
• w ograniczonym zakresie innym podmiotom, jeżeli jest to konieczne do ochrony własnych praw.

Nie oznacza to jednak prawa do „publicznego odwetu”. Czym innym jest użycie wiadomości jako dowodu, a czym innym rozesłanie ich osobom postronnym dla zawstydzenia, zemsty lub przymuszenia. Właśnie ten drugi wariant najczęściej prowadzi do odpowiedzialności prawnej.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą działać opisane wyżej zasady.

FAQ

Czy samo grożenie ujawnieniem wiadomości jest już naruszeniem prawa?

Może nim być. Już samo zagrożenie naruszenia dobra osobistego uzasadnia roszczenie o zaniechanie na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli groźba ma wymusić określone zachowanie, może też wchodzić w grę art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

Czy adresat wiadomości może je dowolnie pokazywać innym?

Nie dowolnie. Co innego użycie wiadomości jako dowodu dla ochrony własnych praw, a co innego ich rozsyłanie osobom postronnym. Publiczne lub represyjne ujawnienie może naruszać tajemnicę korespondencji i prywatność.

Czy można żądać zadośćuczynienia, jeśli zdjęcia nie zostały jeszcze opublikowane?

Przed publikacją podstawowym roszczeniem jest żądanie zaniechania naruszeń. Zadośćuczynienie z art. 448 Kodeksu cywilnego zwykle wiąże się z już dokonanym naruszeniem, choć każdą sprawę trzeba oceniać według jej konkretnych okoliczności.

Czy mam iść na Policję czy do sądu cywilnego?

Często warto rozważyć oba tory równolegle. Postępowanie karne służy reakcji na groźby lub nękanie, a cywilne – ochronie dóbr osobistych, usunięciu skutków naruszenia i dochodzeniu zadośćuczynienia lub odszkodowania.

Jakie dowody są najważniejsze?

Najważniejsze są oryginalne wiadomości, zrzuty ekranu z datą, linki do publikacji, nagłówki e-maili, potwierdzenia wysyłki, dane świadków oraz informacje, komu materiały zostały ujawnione. Im szybciej zostaną zabezpieczone, tym lepiej.

Źródła

• art. 23, art. 24 § 1, art. 415 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
• art. 115 § 12, art. 191 § 1, art. 190a § 1–2, art. 212, art. 216, art. 267 § 1–4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 lutego 2017 r., sygn. VI ACa 1875/15.