Skarga na sąsiadów – uciążliwy pies, hałas i groźby

Skarga na sąsiadów – od czego zacząć?

Przy konfliktach sąsiedzkich nie zawsze istnieje jedna prosta „skarga na sąsiada”. Wybór drogi zależy od tego, co dokładnie robi sąsiad: czy chodzi o hałas, szczekanie psa, groźby, niebezpieczne trzymanie zwierzęcia, naruszenie regulaminu wspólnoty albo uporczywe utrudnianie korzystania z nieruchomości.

W opisanej sytuacji możliwe są równolegle trzy ścieżki: zgłoszenie interwencji policji albo straży miejskiej, zawiadomienie gminy w sprawie psa rasy uznawanej za agresywną lub sposobu jego utrzymywania oraz pozew cywilny o zaniechanie naruszeń. W praktyce warto zacząć od uporządkowania dowodów i krótkiego pisemnego wezwania sąsiada do zaprzestania naruszeń, chyba że zachowanie jest nagłe, agresywne albo zagraża bezpieczeństwu.

Zakłócanie korzystania z nieruchomości ponad przeciętną miarę

Podstawą cywilną sprawy jest przede wszystkim art. 144 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swojego prawa powstrzymywać się od działań, które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.

Oznacza to, że samo posiadanie psa, organizowanie spotkań w ogrodzie albo zwykłe odgłosy życia codziennego nie są automatycznie bezprawne. Bezprawne może stać się dopiero takie zachowanie, które w danych warunkach jest nadmierne, uporczywe, częste, nocne, złośliwe albo szczególnie intensywne. Inaczej ocenia się jednorazowe szczekanie psa, a inaczej codzienne wielogodzinne ujadanie uniemożliwiające odpoczynek.

W pozwie cywilnym można powołać art. 144 K.c. w związku z art. 222 § 2 K.c. Ten drugi przepis daje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń, jeżeli własność jest naruszana inaczej niż przez pozbawienie faktycznego władztwa nad rzeczą.

Czego można żądać w pozwie przeciwko uciążliwemu sąsiadowi?

W sprawach o immisje sąd nie musi nakazywać całkowitego usunięcia źródła problemu. Może natomiast zobowiązać sąsiada do takich działań, które ograniczą zakłócenia do dopuszczalnego poziomu. Przy uciążliwym psie może to być na przykład obowiązek zabezpieczenia posesji, niewypuszczania psa bez nadzoru w określonych porach, ograniczenia hałasu albo podjęcia działań szkoleniowych i organizacyjnych.

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 maja 2002 r., sygn. akt V CKN 1021/2000, wskazał, że art. 144 K.c. w związku z art. 222 § 2 K.c. pozwala nakładać na właściciela nieruchomości obowiązki minimalizujące immisje pośrednie. Nadal jednak trzeba wykazać, że uciążliwości przekraczają przeciętną miarę, a nie są wyłącznie subiektywnym odczuciem osoby skarżącej.

Znaczenie mają m.in. pora dnia, częstotliwość hałasu, czas trwania, charakter okolicy, odległość domów, zachowanie sąsiada po zwróceniu uwagi oraz to, czy podobne uciążliwości odczuwają także inne osoby. Dlatego w sprawie cywilnej szczególnie przydatne są zeznania domowników, sąsiadów, gości, notatki z interwencji policji lub straży miejskiej i nagrania pokazujące skalę problemu.

Kiedy zgłosić sprawę na policję albo straż miejską?

Jeżeli sąsiad hałasuje, puszcza bardzo głośno muzykę, krzyczy, urządza awantury albo przez swoje zachowanie zakłóca spokój, porządek publiczny lub spoczynek nocny, podstawą interwencji może być art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń. Przepis ten przewiduje odpowiedzialność za zakłócanie spokoju, porządku publicznego, spoczynku nocnego albo wywołanie zgorszenia krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem.

Nie należy przyjmować, że ochrona dotyczy wyłącznie godzin nocnych. W nocy łatwiej wykazać naruszenie spoczynku, ale uporczywy, rażący hałas w dzień także może uzasadniać interwencję, jeżeli w konkretnych okolicznościach ma charakter wybryku i realnie zakłóca spokój. Pojęcie „ciszy nocnej” nie jest jedną ogólnopolską normą ustawową obowiązującą zawsze od 22:00 do 6:00, choć takie godziny często wynikają z regulaminów wspólnot, spółdzielni, hoteli lub lokalnych zasad porządkowych.

W zgłoszeniu warto mówić konkretnie: od której godziny trwa hałas, czy chodzi o muzykę, szczekanie psa, krzyki, groźby, szczucie psem, ile osób jest pokrzywdzonych i czy były wcześniejsze interwencje. Po interwencji dobrze zanotować datę, godzinę i numer sprawy albo poprosić o informację, jaka jednostka prowadziła czynności.

Uciążliwy pies sąsiada i odpowiedzialność za zwierzę

W przypadku psa warto rozróżnić dwa problemy. Pierwszy to hałas, czyli szczekanie lub ujadanie zakłócające odpoczynek. Drugi to bezpieczeństwo, czyli wypuszczanie psa bez kontroli, szczucie psem, brak zabezpieczenia ogrodzenia albo trzymanie zwierzęcia w sposób stwarzający zagrożenie.

Art. 77 Kodeksu wykroczeń przewiduje odpowiedzialność za niezachowanie zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia. Jeżeli pies swoim zachowaniem stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka, sprawa jest poważniejsza i powinna być zgłaszana nie tylko jako hałas, ale również jako zagrożenie bezpieczeństwa.

Jeżeli pies należy do rasy uznawanej za agresywną, trzeba dodatkowo sprawdzić, czy właściciel ma wymagane zezwolenie. Zgodnie z art. 10 ustawy o ochronie zwierząt prowadzenie hodowli lub utrzymywanie psa rasy uznawanej za agresywną wymaga zezwolenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Utrzymywanie takiego psa bez zezwolenia jest wykroczeniem z art. 37a tej ustawy i może skutkować karą aresztu albo grzywny, a w razie ukarania możliwe jest także orzeczenie przepadku zwierzęcia.

W praktyce wątek psa można zgłosić policji, straży miejskiej lub gminie. Gmina jest właściwa w sprawach zezwolenia na utrzymywanie psa rasy uznawanej za agresywną, natomiast policja lub straż miejska mogą reagować na wykroczenia i zagrożenie bezpieczeństwa.

Groźby, wyzwiska i szczucie psem

Jeżeli sąsiad tylko zachowuje się niegrzecznie, sprawa może mieć charakter cywilny albo prywatnoskargowy. Jeżeli jednak zapowiada popełnienie przestępstwa na szkodę Państwa lub osoby najbliższej, a groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona, może wchodzić w grę art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Groźba karalna jest zagrożona karą pozbawienia wolności do lat 3, a ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Forma groźby nie musi być wyłącznie słowna. W orzecznictwie przyjmuje się, że groźba może być wyrażona także zachowaniem, gestem albo innym sposobem, jeżeli jej treść jest dla pokrzywdzonego zrozumiała. Przy szczuciu psem należy opisać dokładnie, co zrobił właściciel, jak zachowywało się zwierzę, czy pies był za ogrodzeniem, czy wyszedł poza posesję, czy ktoś musiał uciekać, czy były dzieci albo osoby starsze.

Największym problemem w takich sprawach jest dowód. Jeżeli nie ma świadków, warto zabezpieczać wiadomości, nagrania z monitoringu, nagrania dźwiękowe sytuacji, w których uczestniczy pokrzywdzony, zdjęcia uszkodzeń ogrodzenia, notatki z interwencji i dane osób, które widziały choćby fragment zdarzenia.

Jak zebrać dowody przeciwko uciążliwym sąsiadom?

W sprawie cywilnej działa ogólna zasada z art. 6 Kodeksu cywilnego: ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne. To oznacza, że osoba domagająca się zaniechania naruszeń powinna wykazać, na czym polegają zakłócenia, jak często występują i dlaczego przekraczają przeciętną miarę.

Najlepiej prowadzić prosty dziennik zdarzeń. Wystarczy tabela z datą, godziną, opisem hałasu lub zachowania, czasem trwania, reakcją sąsiada i informacją, czy wezwano policję albo straż miejską. Do tego warto dołączać nagrania, zdjęcia, korespondencję, SMS-y, e-maile, notatki służbowe, dane świadków i potwierdzenia zgłoszeń.

Nagrania mogą być pomocne, ale należy zbierać je rozsądnie. Co do zasady inaczej ocenia się utrwalenie hałasu dochodzącego na własną posesję lub nagranie rozmowy, w której nagrywający uczestniczy, a inaczej ukryte nagrywanie cudzych prywatnych rozmów. Im większa ingerencja w prywatność sąsiada, tym większe ryzyko sporu o dopuszczalność i sposób wykorzystania materiału.

Jak napisać skargę albo zawiadomienie?

Pismo nie musi być długie, ale powinno być konkretne. Należy wskazać dane osoby składającej zgłoszenie, adres nieruchomości, dane sąsiada, jeżeli są znane, opis zdarzeń, daty i godziny, dowody oraz żądanie podjęcia interwencji. Jeżeli chodzi o wykroczenie, można skierować zawiadomienie do policji albo straży miejskiej. Jeżeli chodzi o psa rasy uznawanej za agresywną bez zezwolenia, warto skierować pismo także do urzędu gminy lub miasta.

W sprawie cywilnej przed pozwem warto wysłać do sąsiada wezwanie do zaprzestania naruszeń. W wezwaniu można zażądać np. ograniczenia hałasu w godzinach nocnych, zabezpieczenia psa, niewypuszczania go bez nadzoru, zaprzestania puszczania głośnej muzyki oraz powstrzymania się od gróźb i wyzwisk. Pismo najlepiej wysłać listem poleconym albo doręczyć w sposób pozwalający wykazać, że sąsiad je otrzymał.

Jeżeli sytuacja jest eskalowana, nie należy ograniczać się do próśb ustnych. Każde kolejne pismo, zgłoszenie i interwencja budują materiał dowodowy, który później może mieć znaczenie w sądzie albo w postępowaniu wykroczeniowym.

FAQ

Podsumowanie

Skarga na sąsiadów powinna być dobrana do rodzaju naruszenia. Przy hałasie i nocnych awanturach podstawą może być art. 51 Kodeksu wykroczeń. Przy niebezpiecznym trzymaniu psa znaczenie może mieć art. 77 Kodeksu wykroczeń oraz przepisy ustawy o ochronie zwierząt. Przy uporczywych zakłóceniach korzystania z domu lub ogrodu można rozważyć pozew cywilny oparty na art. 144 i art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.

Najważniejsze jest zebranie dowodów i precyzyjne opisanie zdarzeń. Im bardziej sprawa opiera się na samych emocjach i ogólnych twierdzeniach, tym trudniej ją wygrać. Im lepiej udokumentowane są daty, godziny, nagrania, świadkowie i interwencje, tym większa szansa na skuteczne działanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 6, art. 144 i art. 222 § 2.
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń - Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114, w szczególności art. 51 i art. 77.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 190.
4. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt - Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724, w szczególności art. 10 i art. 37a.
5. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie wykazu ras psów uznawanych za agresywne - Dz.U. 2003 nr 77 poz. 687.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2002 r., sygn. akt V CKN 1021/2000.
7. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 1969 r., sygn. akt II CR 208/69.
8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 1985 r., sygn. akt II CR 149/85.
9. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1992 r., sygn. akt III KRN 189/92.
10. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1987 r., sygn. akt I KR 225/87.