Rejestracja małżeństwa Polaka i Ukrainki zawartego za granicą

Od czego zacząć po ślubie Polaka i Ukrainki zawartym w Danii?

W opisanej sytuacji obywatel Polski zawarł w Danii małżeństwo z obywatelką Ukrainy, która mieszka i pracuje w Niemczech. Małżonkowie chcą docelowo wspólnie zamieszkać w Polsce, a wcześniej swobodnie przemieszczać się między państwami. Trzeba rozdzielić trzy kwestie: wpisanie małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, legalizację pobytu żony w Polsce oraz ewentualne wyjazdy do Wielkiej Brytanii.

Pierwszym praktycznym krokiem powinno być uzyskanie duńskiego aktu małżeństwa i przygotowanie go do użycia w Polsce. Następnie można wystąpić o transkrypcję aktu małżeństwa w polskim urzędzie stanu cywilnego. Bez polskiego odpisu aktu małżeństwa wiele dalszych spraw, w tym aktualizacja danych w polskich rejestrach, nazwisko małżonka albo wykazanie małżeństwa przed wojewodą, bywa w praktyce trudniejsza.

Transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa w polskim USC

Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego transkrypcja polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do polskiego rejestru stanu cywilnego. W przypadku małżeństwa zawartego w Danii oznacza to wpisanie duńskiego aktu małżeństwa do polskiego rejestru i uzyskanie polskiego odpisu aktu małżeństwa.

Wniosek można złożyć do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego w Polsce. Art. 104 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje także możliwość złożenia wniosku za pośrednictwem konsula. Jeżeli małżonkowie przebywają za granicą, droga konsularna może być wygodna, ale zwykle trwa dłużej niż bezpośrednie złożenie dokumentów w USC w Polsce.

Transkrypcja jest szczególnie istotna, gdy obywatel polski chce posługiwać się w Polsce aktem małżeństwa przy czynnościach urzędowych. Art. 104 ust. 5 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje obowiązkową transkrypcję w sytuacjach, gdy obywatel polski, którego dotyczy zagraniczny dokument stanu cywilnego, posiada w polskim rejestrze akt stanu cywilnego potwierdzający wcześniejsze zdarzenia i żąda dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego albo ubiega się o polski dokument tożsamości, numer PESEL lub paszport.

Do wniosku zwykle dołącza się zagraniczny akt małżeństwa oraz tłumaczenie na język polski. Art. 31 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wymaga, aby dokument w języku obcym składany kierownikowi USC był złożony z urzędowym tłumaczeniem dokonanym przez tłumacza przysięgłego albo konsula, chyba że szczególne przepisy zwalniają z tłumaczenia. W praktyce warto wcześniej zapytać konkretny USC, czy w danym przypadku będzie wymagana apostille albo inna forma poświadczenia dokumentu, ponieważ zależy to od rodzaju dokumentu i państwa jego wydania.

Kiedy USC może odmówić wpisania zagranicznego małżeństwa?

Art. 107 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje odmowę dokonania transkrypcji między innymi wtedy, gdy zagraniczny dokument nie jest uznawany za dokument stanu cywilnego, nie ma mocy dokumentu urzędowego, został wydany przez organ niewłaściwy albo transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W typowej sytuacji małżeństwa kobiety i mężczyzny zawartego przed właściwym organem w Danii problemu z transkrypcją zwykle nie ma, jeżeli dokument jest prawidłowy i kompletny.

Jeżeli w akcie zagranicznym są braki, różnice w danych osobowych, niezgodności imion, nazwisk, dat urodzenia albo brak informacji potrzebnych do polskiego aktu, USC może wezwać do uzupełnienia dokumentów. Warto sprawdzić pisownię imion i nazwisk jeszcze przed złożeniem wniosku, ponieważ późniejsza korekta aktu może wymagać odrębnej procedury.

Pobyt czasowy żony obywatela polskiego w Polsce

Podstawową podstawą legalizacji pobytu obywatelki Ukrainy, która jest żoną obywatela polskiego i chce zamieszkać w Polsce, jest art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Przepis ten dotyczy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemcowi pozostającemu w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim z obywatelem polskim.

Zezwolenie na pobyt czasowy jest udzielane na czas oznaczony. Art. 98 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach przewiduje, że zezwolenia na pobyt czasowy udziela się na okres niezbędny do realizacji celu pobytu cudzoziemca, nie dłuższy jednak niż 3 lata. Nie jest to więc od razu pobyt stały.

Wniosek składa sama cudzoziemka, osobiście, do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu w Polsce. Art. 105 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach wymaga złożenia wniosku nie później niż w ostatnim dniu legalnego pobytu cudzoziemca na terytorium Polski. W praktyce nie należy czekać do ostatniego dnia, ponieważ urząd może wymagać wcześniejszej rezerwacji terminu.

Do wniosku najczęściej potrzebne są: ważny dokument podróży, fotografie, wypełniony formularz, odpis aktu małżeństwa po transkrypcji albo inny dokument potwierdzający małżeństwo, dokumenty potwierdzające wspólne pożycie i miejsce pobytu oraz dowód wniesienia opłaty. Zakres dokumentów może zależeć od praktyki danego urzędu wojewódzkiego i indywidualnego stanu faktycznego.

Czy urząd bada, czy małżeństwo nie jest fikcyjne?

Tak. Art. 169 ustawy o cudzoziemcach przewiduje badanie, czy związek małżeński nie został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu, przejazdu, pobytu oraz wyjazdu cudzoziemców z terytorium Polski. Organ może analizować między innymi to, czy małżonkowie prowadzą wspólne życie, znają swoje dane i okoliczności osobiste, porozumiewają się w zrozumiałym dla obojga języku oraz czy nie występują inne okoliczności wskazujące na pozorność małżeństwa.

Nie oznacza to, że urząd może dowolnie kwestionować każde małżeństwo mieszane. Oznacza natomiast, że małżonkowie powinni być przygotowani na pytania o historię związku, wspólne plany, miejsce zamieszkania, kontakty rodzinne i dokumenty potwierdzające realne pożycie. Wątpliwości urzędu są bardziej prawdopodobne, gdy małżonkowie faktycznie nie mieszkają razem, nie znają swoich danych, nigdy wcześniej się nie spotykali albo nie potrafią wyjaśnić okoliczności zawarcia małżeństwa.

Pobyt w Polsce a przemieszczanie się po Schengen i wyjazdy do Wielkiej Brytanii

Niemiecka karta pobytu czasowego obywatelki Ukrainy może ułatwiać krótkie podróże po strefie Schengen, ale nie zastępuje polskiego zezwolenia na pobyt, jeżeli małżonkowie chcą przenieść centrum życia do Polski. Po zamieszkaniu w Polsce właściwym dokumentem powinna być polska decyzja pobytowa i karta pobytu wydana przez wojewodę.

Art. 21 ust. 1 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 19 czerwca 1990 r. przewiduje, że cudzoziemcy posiadający ważny dokument pobytowy wydany przez jedno z państw Schengen mogą, przy spełnieniu pozostałych warunków, poruszać się po terytorium innych państw Schengen przez okres do 90 dni w każdym 180-dniowym okresie. To uprawnienie dotyczy krótkich pobytów, a nie przeprowadzki i podjęcia stałego zamieszkania w innym państwie.

Wielka Brytania nie należy do Unii Europejskiej ani do strefy Schengen. Polska karta pobytu ani niemiecki dokument pobytowy nie dają automatycznie prawa do zamieszkania lub pracy w Wielkiej Brytanii. Jeżeli małżonkowie chcą mieszkać w Anglii, muszą sprawdzić aktualne brytyjskie zasady imigracyjne, w tym wymogi wizy, statusu rodzinnego albo elektronicznego potwierdzenia prawa pobytu. To jest odrębna procedura od polskiego pobytu czasowego.

Meldunek, mieszkanie i darowizna od rodziców

Meldunek nie legalizuje pobytu cudzoziemca. Art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności stanowi, że obywatel polski przebywający na terytorium Polski oraz cudzoziemiec przebywający na terytorium Polski są obowiązani wykonywać obowiązek meldunkowy. Meldunek jest więc rejestracją miejsca pobytu, a nie tytułem pobytowym.

Do zameldowania potrzebne jest wykazanie pobytu pod danym adresem i tytułu prawnego do lokalu albo potwierdzenie pobytu przez właściciela lub inny podmiot dysponujący lokalem. Rodzice mogą więc umożliwić synowej zameldowanie, jeżeli faktycznie będzie tam mieszkać, ale sam meldunek nie zastąpi wniosku o pobyt czasowy.

Przekazanie mieszkania młodemu małżeństwu nie jest konieczne do legalizacji pobytu. Często wystarczająca jest umowa użyczenia, najmu albo oświadczenie właściciela o zapewnieniu miejsca zamieszkania. Jeżeli rodzice chcą dokonać darowizny mieszkania, trzeba odróżnić darowiznę na rzecz syna od darowizny na rzecz syna i jego żony.

Zgodnie z art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę co do zasady należą do majątku osobistego małżonka, chyba że darczyńca postanowił inaczej. Jeżeli więc rodzice darują mieszkanie wyłącznie synowi, lokal zasadniczo nie wejdzie do majątku wspólnego małżonków.

Jeżeli część mieszkania ma nabyć obywatelka Ukrainy, trzeba dodatkowo sprawdzić ustawę z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Art. 1 ust. 1 tej ustawy przewiduje zasadę uzyskania zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca, a art. 8 ust. 1 zawiera wyjątki, między innymi dotyczące niektórych lokali mieszkalnych. Przed darowizną warto zweryfikować, czy konkretny lokal, jego położenie i sytuacja cudzoziemki mieszczą się w zwolnieniu z obowiązku uzyskania zezwolenia.

Pobyt stały po ślubie z obywatelem polskim

Kolejnym etapem może być zezwolenie na pobyt stały. Art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach przewiduje udzielenie zezwolenia na pobyt stały cudzoziemcowi, który pozostaje w uznawanym przez prawo polskie związku małżeńskim z obywatelem polskim co najmniej 3 lata przed dniem złożenia wniosku i bezpośrednio przed złożeniem wniosku przebywał nieprzerwanie w Polsce co najmniej 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z pozostawaniem w małżeństwie z obywatelem polskim albo na podstawie określonych form ochrony.

Nieprzerwany pobyt ocenia się według zasad z art. 195 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach w związku z przepisami dotyczącymi przerw w pobycie. W praktyce trzeba uważać na długie wyjazdy z Polski, ponieważ mogą przerwać wymagany okres pobytu albo utrudnić wykazanie, że centrum życia małżonków rzeczywiście znajduje się w Polsce.

Obywatelstwo polskie po małżeństwie z Polakiem

Sam ślub z obywatelem polskim nie powoduje nabycia obywatelstwa polskiego. Wynika to z systemu ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, która przewiduje odrębne tryby nabycia obywatelstwa, w tym uznanie za obywatela polskiego.

Art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o obywatelstwie polskim przewiduje uznanie za obywatela polskiego cudzoziemca, który przebywa nieprzerwanie na terytorium Polski co najmniej od 2 lat na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej albo prawa stałego pobytu i pozostaje co najmniej od 3 lat w związku małżeńskim z obywatelem polskim albo nie posiada żadnego obywatelstwa.

Dodatkowo art. 30 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim wymaga, co do zasady, znajomości języka polskiego potwierdzonej urzędowym poświadczeniem, świadectwem ukończenia szkoły w Polsce albo świadectwem ukończenia szkoły za granicą z wykładowym językiem polskim. Wniosek o uznanie za obywatela polskiego składa się do wojewody, co wynika z art. 32 ust. 1 oraz art. 36 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim.

FAQ

Podsumowanie

Najrozsądniejsza kolejność działań to: uzyskać prawidłowy duński akt małżeństwa, przygotować tłumaczenie i ewentualne poświadczenia, dokonać transkrypcji w polskim USC, a następnie złożyć wniosek o pobyt czasowy żony u wojewody właściwego według miejsca pobytu w Polsce. Meldunek i zapewnienie mieszkania są pomocne organizacyjnie, ale nie zastępują decyzji pobytowej.

Jeżeli rodzice chcą przekazać mieszkanie, warto najpierw zdecydować, czy darowizna ma trafić tylko do syna, czy również do synowej. Przy nabywaniu nieruchomości przez obywatelkę Ukrainy trzeba sprawdzić przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, ponieważ w części przypadków może być potrzebne zezwolenie albo analiza ustawowego zwolnienia.

Źródła

• Art. 31 ust. 1, art. 104 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 oraz art. 107 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego.
• Art. 98 ust. 2, art. 105 ust. 1, art. 158 ust. 1 pkt 1, art. 169 oraz art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.
• Art. 30 ust. 1 pkt 2, art. 30 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.
• Art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
• Art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 1 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.
• Art. 21 ust. 1 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 19 czerwca 1990 r.