Prawo do odbioru dziecka ze szkoły przez dziadków

Czy dziadkowie mogą odebrać dziecko ze szkoły bez zgody rodzica?

Co do zasady dziadkowie nie mają samodzielnego, automatycznego prawa do odbioru dziecka ze szkoły. Samo pokrewieństwo nie wystarcza. O tym, kto może odebrać dziecko, decydują przede wszystkim: treść orzeczenia sądu dotyczącego władzy rodzicielskiej i kontaktów, zakres władzy rodzicielskiej każdego z rodziców, pisemne upoważnienia złożone w szkole oraz procedury bezpieczeństwa obowiązujące w danej placówce.

Zgodnie z art. 95 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw. Jeżeli władza rodzicielska jednego z rodziców została ograniczona, znaczenie ma dokładna treść postanowienia sądu. Zgodnie z art. 107 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień względem osoby dziecka.

Jeżeli więc sąd wskazał, że ojciec ma prawo kontaktu z dzieckiem w określone dni i ma osobiście odbierać dziecko ze szkoły, takie uprawnienie nie przechodzi automatycznie na jego rodziców. Dziadkowie mogliby odebrać dziecko wtedy, gdy wynika to z orzeczenia sądu, z ważnego upoważnienia osoby uprawnionej albo gdy rodzice zgodnie dopuszczają taką możliwość.

Znaczenie wyroku o władzy rodzicielskiej i kontaktach

Kontakty z dzieckiem są odrębną instytucją od władzy rodzicielskiej. Wynika to z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Z kolei art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu oraz bezpośrednie porozumiewanie się.

Oznacza to, że ojciec może mieć prawo kontaktów nawet wtedy, gdy jego władza rodzicielska jest ograniczona. Nie oznacza to jednak automatycznie, że może jednostronnie wskazać dowolną osobę do odbioru dziecka ze szkoły, zwłaszcza gdy drugi rodzic wyraźnie się temu sprzeciwia, a orzeczenie sądu nie przewiduje takiej możliwości.

Jeżeli między rodzicami powstaje spór, czy dziadkowie mogą odbierać dziecko ze szkoły, zastosowanie może mieć art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy. W praktyce za istotne mogą zostać uznane zwłaszcza decyzje dotyczące stałego sposobu odbioru dziecka, przekazywania go osobom trzecim, bezpieczeństwa dziecka oraz wykonywania kontaktów w sytuacji silnego konfliktu rodzinnego.

Obowiązki szkoły przy wydawaniu dziecka

Szkoła odpowiada za bezpieczeństwo uczniów w czasie pozostawania pod jej opieką. Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe dyrektor szkoły wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Dodatkowo art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela nakłada na nauczyciela obowiązek rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym stanowiskiem oraz wspierania każdego ucznia w jego rozwoju.

Przepisy nie zawierają jednej ogólnopolskiej listy osób, którym szkoła zawsze może wydać dziecko. W praktyce placówki działają na podstawie orzeczeń sądowych, oświadczeń rodziców, kart upoważnień oraz wewnętrznych procedur. Jeżeli szkoła wie o konflikcie między rodzicami albo otrzymała odpis postanowienia sądu, powinna uwzględniać jego treść.

Rodzic, który nie zgadza się na odbieranie dziecka przez dziadków, powinien złożyć w szkole pisemne oświadczenie, dołączyć aktualny odpis orzeczenia sądu i poprosić o potwierdzenie przyjęcia dokumentów. Warto wskazać, kto jest uprawniony do odbioru dziecka oraz że brak zgody dotyczy konkretnych osób, o ile nie ma orzeczenia sądu stanowiącego inaczej.

Czy ojciec może upoważnić swoich rodziców do odbioru dziecka?

Odpowiedź zależy od konkretnego stanu faktycznego: zakresu władzy rodzicielskiej ojca, treści orzeczenia o kontaktach i zasad obowiązujących w szkole. Jeżeli ojciec ma pełną władzę rodzicielską i nie ma sporu między rodzicami, szkoły często przyjmują upoważnienie podpisane przez jednego z rodziców. Inaczej wygląda sytuacja, gdy ojciec ma władzę rodzicielską ograniczoną, a drugi rodzic sprzeciwia się odbiorowi przez dziadków.

Jeżeli sąd ograniczył władzę rodzicielską ojca do określonych spraw, trzeba ustalić, czy wskazywanie osób odbierających dziecko mieści się w zakresie jego uprawnień. Jeżeli nie, jednostronne upoważnienie dziadków może być niewystarczające. W razie sporu rodzice mogą złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o rozstrzygnięcie na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo o zmianę sposobu wykonywania kontaktów.

Podobna ostrożność dotyczy innych decyzji dotyczących dziecka podejmowanych przez osoby trzecie. Jeżeli problem nie dotyczy szkoły, lecz zgody na zabieg lub leczenie, przydatne może być omówienie zasad dotyczących pełnomocnictwo leczenie.

Kontakty dziadków z wnukiem

Dziadkowie mogą mieć własne prawo do kontaktów z wnukiem, ale powinno ono wynikać z porozumienia z rodzicami albo z orzeczenia sądu. Zgodnie z art. 113^6 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przepisy o kontaktach rodziców z dzieckiem stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem.

Jeżeli dziadkowie uważają, że kontakty z wnukiem są bezpodstawnie utrudniane, mogą wystąpić do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, z wnioskiem o uregulowanie kontaktów. Sąd będzie badał przede wszystkim dobro dziecka. Znaczenie ma między innymi wiek dziecka, dotychczasowa więź z dziadkami, relacje rodzinne, bezpieczeństwo dziecka i to, czy kontakty nie będą narzędziem konfliktu między rodzicami.

Aktualne przepisy potwierdzają kierunek wynikający już z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., sygn. akt III CZP 42/88, w której wskazano, że dziadkowie mogą żądać uregulowania osobistych kontaktów z wnukami, jeżeli leży to w interesie dzieci. Obecnie podstawą ustawową jest przede wszystkim art. 113^6 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Co zrobić, gdy szkoła wydaje dziecko osobie nieuprawnionej?

W pierwszej kolejności należy działać pisemnie i spokojnie. Warto złożyć do dyrektora szkoły pismo z opisem sytuacji, żądaniem respektowania orzeczenia sądu oraz listą osób uprawnionych do odbioru dziecka. Do pisma należy dołączyć odpis orzeczenia sądu albo ugody sądowej. Dobrze jest poprosić o pisemne potwierdzenie, że dokumenty zostały dołączone do akt dziecka.

Jeżeli szkoła mimo jasnych dokumentów wydaje dziecko osobie nieuprawnionej, można zwrócić się do organu prowadzącego szkołę albo kuratorium oświaty. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa dziecka należy rozważyć zawiadomienie Policji. Jeżeli problem wynika z nieprecyzyjnego orzeczenia albo eskalującego konfliktu, praktycznym rozwiązaniem jest wniosek do sądu opiekuńczego o doprecyzowanie kontaktów i zasad odbioru dziecka.

Trzeba jednocześnie pamiętać, że utrudnianie prawidłowo uregulowanych kontaktów ojca z dzieckiem może rodzić konsekwencje. W sprawach o wykonywanie kontaktów sąd może stosować mechanizmy przewidziane w art. 598^15-598^22 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w tym zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za naruszenie obowiązków wynikających z orzeczenia lub ugody dotyczącej kontaktów.

FAQ

Podsumowanie

Dziadkowie nie mogą odbierać dziecka ze szkoły wyłącznie dlatego, że ojciec ma prawo kontaktów z dzieckiem. Jeżeli orzeczenie sądu przyznaje ojcu osobisty odbiór dziecka, szkoła powinna stosować się do treści tego orzeczenia. Przy braku zgody rodziców spór powinien zostać rozstrzygnięty przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo w ramach sprawy o kontakty dziadków z wnukiem na podstawie art. 113^6 tego kodeksu.

Źródła

• Art. 95 § 1, art. 97 § 2, art. 107 § 2, art. 113 § 1-2 oraz art. 113^6 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe.
• Art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.
• Art. 598^15-598^22 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r., sygn. akt III CZP 42/88.