Samotne wychowywanie dziecka a rekrutacja do przedszkola

Co oznacza samotne wychowywanie dziecka przy rekrutacji do przedszkola?

W postępowaniu rekrutacyjnym do publicznego przedszkola stosuje się kryteria ustawowe określone w art. 131 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Jednym z nich jest samotne wychowywanie dziecka w rodzinie wskazane w art. 131 ust. 2 pkt 6 tej ustawy.

To pojęcie nie jest rozumiane potocznie. Zgodnie z art. 4 pkt 43 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe przez samotne wychowywanie dziecka należy rozumieć wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że osoba taka wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Oznacza to, że sam fakt bycia panną albo pozostawania po rozstaniu z partnerem nie przesądza jeszcze o spełnieniu tego kryterium. Trzeba ocenić, czy dziecko jest rzeczywiście wychowywane samodzielnie, czy też oboje rodzice nadal wspólnie wykonują funkcje wychowawcze.

Jakie przepisy mają znaczenie przy ocenie sytuacji rodzica?

Poza Prawem oświatowym znaczenie ma także ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W art. 3 pkt 17a tej ustawy ustawodawca posługuje się bardzo podobną definicją osoby samotnie wychowującej dziecko. Przepis ten bywa pomocny interpretacyjnie, zwłaszcza gdy organy lub sądy analizują, czy rodzic faktycznie wychowuje dziecko sam.

Trzeba też uwzględnić przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską. Z kolei art. 93 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Natomiast art. 95 § 1 tej ustawy wskazuje, że władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka.

Jeżeli więc drugi rodzic ma pełnię albo istotny zakres władzy rodzicielskiej i realnie uczestniczy w podejmowaniu ważnych spraw dziecka, może to przemawiać przeciwko uznaniu, że dziecko jest wychowywane samotnie.

Czy kontakty ojca z dzieckiem wykluczają status samotnego rodzica?

Nie w każdej sprawie odpowiedź będzie automatycznie taka sama, bo dużo zależy od konkretnego stanu faktycznego. Sam fakt, że ojciec widuje dziecko, jeszcze nie zawsze przekreśla możliwość uznania matki za samotnie wychowującą dziecko. Jednak gdy drugi rodzic:

• utrzymuje regularne kontakty z dzieckiem,
• uczestniczy w podejmowaniu istotnych decyzji dotyczących edukacji, leczenia i wychowania,
• korzysta z władzy rodzicielskiej,
• współdecyduje o sprawach dziecka albo faktycznie sprawuje nad nim pieczę przez część tygodnia,

wówczas organ lub komisja rekrutacyjna może dojść do wniosku, że nie chodzi o samotne wychowywanie, lecz o wychowywanie dziecka przez oboje rodziców pozostających osobno.

W praktyce szczególnie istotne jest rozróżnienie między pomocą drugiego rodzica a wspólnym wychowywaniem. Jeżeli drugi rodzic jest tylko sporadycznie obecny i nie bierze realnej odpowiedzialności za sprawy dziecka, sytuacja może być oceniana inaczej niż wtedy, gdy stale uczestniczy w opiece i decyzjach.

Jakie dokumenty potwierdzają samotne wychowywanie dziecka?

Zgodnie z art. 150 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe spełnianie kryteriów rekrutacyjnych potwierdza się odpowiednimi dokumentami. W przypadku samotnego wychowywania dziecka podstawowe znaczenie ma oświadczenie o samotnym wychowywaniu dziecka oraz niewychowywaniu żadnego dziecka wspólnie z jego rodzicem. Taki wymóg wynika z art. 150 ust. 2 pkt 1 lit. c Prawa oświatowego.

Jednocześnie art. 150 ust. 7 Prawa oświatowego przewiduje, że przewodniczący komisji rekrutacyjnej może żądać dokumentów potwierdzających okoliczności zawarte w oświadczeniach, wyznaczając termin ich dostarczenia, oraz może zwrócić się do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kandydata o potwierdzenie tych okoliczności.

W praktyce mogą mieć znaczenie m.in.:

• orzeczenie sądu o rozwodzie lub separacji,
• orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka albo kontaktów,
• dokumenty wskazujące, kto faktycznie sprawuje codzienną pieczę nad dzieckiem.

Samo pobieranie świadczenia 800+ albo finansowanie przedszkola przez jednego rodzica nie rozstrzyga jeszcze sprawy. Podobnie samo to, że dziecko jest zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego przez jednego rodzica, nie przesądza o samotnym wychowywaniu.

Czy do przedszkola potrzebne są podpisy obojga rodziców?

Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, co do zasady powinni oni współdziałać w istotnych sprawach dziecka. Wynika to z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Wybór przedszkola, szkoły, zgoda na istotne leczenie czy decyzje dotyczące miejsca pobytu dziecka należą zwykle do kategorii spraw istotnych. Dlatego w wielu sytuacjach podpis albo zgoda obojga rodziców jest prawidłowym rozwiązaniem. Jeżeli placówka przyjmie dokument od jednego rodzica mimo istniejącego konfliktu i braku zgody drugiego, może to później prowadzić do sporu, ale nie zmienia to samej oceny, czy dziecko jest wychowywane samotnie.

Jeśli między rodzicami występuje trwały konflikt co do spraw dziecka, pomocne bywają odrębne postępowania dotyczące miejsca pobytu, kontaktów albo ograniczenia władzy rodzicielskiej. W niektórych sytuacjach może mieć znaczenie także wcześniejsze ustalenie, kto ma wykonywać bieżącą pieczę nad dzieckiem.

Jak ocenić sytuację opisaną w pytaniu?

Przy założeniu, że ojciec dziecka:

• jest znany i żyje,
• utrzymuje regularne kontakty z dzieckiem,
• czasem sprawuje opiekę także z nocowaniem,
• chce uczestniczyć w podejmowaniu decyzji dotyczących córki,
• nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej ani nie ma jej istotnie ograniczonej,

należy ostrożnie podchodzić do deklarowania samotnego wychowywania dziecka w rekrutacji do przedszkola. W takim układzie istnieje duże ryzyko, że komisja rekrutacyjna albo organ prowadzący uzna, iż dziecko nie jest wychowywane samotnie, lecz przez oboje rodziców, choć pozostających poza wspólnym związkiem.

To, że matka ponosi większość kosztów utrzymania dziecka, załatwia formalności albo pobiera świadczenia, nie przesądza jeszcze o spełnieniu ustawowego kryterium. Ustawodawca nie utożsamia samotnego wychowywania wyłącznie z większym zakresem codziennych obowiązków jednego rodzica.

Jeżeli jednak w konkretnym stanie faktycznym rola ojca byłaby wyłącznie marginalna, a jego udział ograniczałby się do sporadycznych kontaktów bez realnego współdecydowania i bez stałego udziału w wychowaniu, ocena mogłaby wyglądać inaczej. Dlatego każdą sytuację trzeba analizować indywidualnie.

Jakie mogą być skutki złożenia nieprawdziwego oświadczenia?

Oświadczenia składane na potrzeby rekrutacji składa się pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych oświadczeń. Wynika to z art. 150 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.

Jeżeli więc rodzic zadeklaruje samotne wychowywanie dziecka mimo braku podstaw, może to skutkować:

• zakwestionowaniem punktów przyznanych za to kryterium,
• odmową przyjęcia dziecka albo zmianą wyniku rekrutacji,
• odpowiedzialnością związaną ze złożeniem fałszywego oświadczenia, zależnie od okoliczności sprawy.

W praktyce najczęściej problem pojawia się wtedy, gdy drugi rodzic zgłasza zastrzeżenia albo gdy dokumenty przedstawione w toku rekrutacji nie potwierdzają treści oświadczenia.

Kiedy warto uporządkować sytuację rodzicielską przed rekrutacją?

Jeżeli rodzice żyją osobno, ale nie mają uregulowanych kwestii dotyczących dziecka, przed rekrutacją warto rozważyć uporządkowanie najważniejszych spraw. Może to dotyczyć w szczególności:

• ustalenia miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców,
• uregulowania kontaktów drugiego rodzica,
• ustalenia sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej,
• ustalenia alimentów.

Takie rozstrzygnięcia nie zawsze automatycznie dają status samotnego rodzica w rekrutacji, ale znacznie ułatwiają wykazanie rzeczywistego modelu opieki nad dzieckiem i ograniczają ryzyko sporu z placówką lub drugim rodzicem.

FAQ

Czy panna zawsze jest samotnie wychowującym rodzicem?

Nie. Zgodnie z art. 4 pkt 43 Prawa oświatowego istotne jest nie tylko to, że rodzic jest panną lub kawalerem, ale też to, czy nie wychowuje dziecka wspólnie z jego rodzicem.

Czy alimenty decydują o statusie samotnego rodzica?

Nie. Brak alimentów albo ich płacenie nie przesądza automatycznie o samotnym wychowywaniu dziecka. Liczy się przede wszystkim rzeczywisty udział drugiego rodzica w wychowaniu i podejmowaniu istotnych decyzji.

Czy komisja rekrutacyjna może sprawdzić moje oświadczenie?

Tak. Art. 150 ust. 7 Prawa oświatowego pozwala żądać dokumentów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku i oświadczeniach.

Czy regularne kontakty ojca z dzieckiem wykluczają samotne wychowywanie?

Nie zawsze, ale często mają duże znaczenie. Jeśli ojciec realnie uczestniczy w opiece i współdecyduje o ważnych sprawach dziecka, deklaracja samotnego wychowywania może zostać zakwestionowana.

Czy do zapisania dziecka do przedszkola potrzebna jest zgoda obojga rodziców?

Jeżeli oboje mają władzę rodzicielską, wybór placówki co do zasady należy do istotnych spraw dziecka, o których rodzice powinni rozstrzygać wspólnie na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

• art. 4 pkt 43, art. 131 ust. 2 pkt 6, art. 150 ust. 2 pkt 1 lit. c, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe,
• art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
• art. 92, art. 93 § 1, art. 95 § 1, art. 97 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 646/21,
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 marca 2022 r., II SA/Rz 1793/21.