Jak uwolnić się od męża alkoholika stosującego przemoc?

Od czego zacząć, gdy w domu jest przemoc i alkohol?

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy wezwać policję pod numerem 112. Podczas interwencji trzeba jasno powiedzieć, że dochodzi do przemocy domowej, wskazać dzieci, osoby starsze lub chore przebywające w domu oraz opisać groźby, awantury, pobicia, niszczenie mienia albo zachowanie sprawcy po alkoholu.

Nie warto ograniczać się wyłącznie do kolejnych interwencji. Jeżeli awantury się powtarzają albo jedna sytuacja była szczególnie poważna, należy rozważyć uruchomienie procedury Niebieskiej Karty, zawiadomienie policji lub prokuratury o przestępstwie znęcania się, wniosek do sądu o nakazanie sprawcy opuszczenia mieszkania oraz zgłoszenie sprawy do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Rozwód, separacja, podział majątku albo spłata udziału w domu mogą być potrzebne, ale zwykle nie dają natychmiastowej ochrony. W sprawach przemocy domowej szybszym narzędziem jest nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania się albo zakaz kontaktowania.

Czym jest przemoc domowa?

Aktualne przepisy posługują się pojęciem przemocy domowej, a nie przemocy w rodzinie. Przemocą domową może być jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, które wykorzystuje przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną i narusza prawa albo dobra osobiste osoby doznającej przemocy.

Chodzi między innymi o narażanie na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia, naruszanie godności, nietykalności cielesnej albo wolności, powodowanie szkód fizycznych lub psychicznych, ograniczanie dostępu do pieniędzy i samodzielności finansowej, a także nękanie przez telefon, komunikatory lub media społecznościowe.

Ochrona obejmuje nie tylko małżonka. Dotyczy także byłego małżonka, rodziców, dzieci, dziadków, rodzeństwa, osób wspólnie zamieszkujących, osób pozostających obecnie lub wcześniej w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej. Małoletni świadek przemocy domowej również jest traktowany jak osoba doznająca przemocy.

Więcej o podobnych sytuacjach znajdziesz w materiale o tym, co zrobić, gdy wspólne mieszkanie staje się miejscem przemocy.

Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania

Jeżeli osoba stosująca przemoc domową wspólnie zajmuje mieszkanie i swoim zachowaniem czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, osoba doznająca przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał sprawcę do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał mu zbliżania się do mieszkania i jego otoczenia.

To rozwiązanie ma szczególne znaczenie wtedy, gdy dom albo mieszkanie są wspólne, sprawca jest współwłaścicielem, nie ma środków na spłatę jego udziału albo po rozwodzie były małżonek nadal mieszka z rodziną. Postępowanie z art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej nie jest typową eksmisją opartą na własności. Jego celem jest ochrona bezpieczeństwa domowników.

Sąd może również orzec zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy, zakaz kontaktowania się oraz zakaz wstępu do miejsca pracy, szkoły, obiektu sportowego albo innego miejsca, w którym osoba doznająca przemocy regularnie przebywa. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego miejscowo, można użyć urzędowego formularza, a osoba doznająca przemocy nie ponosi opłaty od wniosku. Sprawa powinna zostać rozpoznana szybko, co do zasady w ciągu miesiąca od złożenia wniosku, a postanowienie uwzględniające żądanie jest skuteczne i wykonalne od chwili ogłoszenia.

Nie trzeba czekać na wyrok karny za znęcanie się. W postępowaniu cywilnym trzeba wykazać, że zachowanie sprawcy spełnia przesłanki przemocy domowej i uzasadnia izolację.

Natychmiastowa interwencja policji

W razie zagrożenia policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, zakaz zbliżania się, zakaz kontaktowania lub zakaz wstępu do określonych miejsc. Takie środki są natychmiast wykonalne i zasadniczo obowiązują 14 dni.

Ten czas warto wykorzystać na przygotowanie wniosku do sądu oraz wniosku o zabezpieczenie, aby ochrona nie skończyła się po 14 dniach. Naruszenie nakazu lub zakazu należy zgłaszać policji, ponieważ jest to wykroczenie ścigane z urzędu.

Zawiadomienie o przestępstwie znęcania się

Jeżeli sprawca stale poniża, grozi, kontroluje, bije, wyzywa, niszczy rzeczy, budzi domowników w nocy, zastrasza dzieci albo osoby starsze, zachowanie może wypełniać znamiona przestępstwa znęcania się z art. 207 Kodeksu karnego. Za znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo pozostającą w zależności od sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli pokrzywdzony jest osobą nieporadną ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, odpowiedzialność może być surowsza.

Zawiadomienie można złożyć na policji albo w prokuraturze. Warto opisać zdarzenia chronologicznie i dołączyć dowody. Więcej o znaczeniu dowodów opisuje artykuł o tym, jak wykazać znęcanie psychiczne nad rodziną.

Jakie dowody zebrać?

W sprawie o nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania albo odpowiedzialność karną liczą się wszystkie dowody pokazujące rzeczywisty obraz życia domowego. Mogą to być:

• notatki z interwencji policji i dokumenty związane z procedurą Niebieskiej Karty,
• zeznania świadków: sąsiadów, rodziny, znajomych, pedagogów, pracowników socjalnych,
• nagrania awantur, wiadomości SMS, e-maile, wiadomości z komunikatorów i groźby internetowe,
• zdjęcia obrażeń, zniszczonych rzeczy i uszkodzeń w mieszkaniu,
• dokumentacja medyczna, zaświadczenia psychologiczne i dokumenty z ośrodka pomocy społecznej,
• własny dziennik zdarzeń z datami, godzinami i opisem zachowania sprawcy.

Nagrania wykonane w celu ochrony bezpieczeństwa i udokumentowania przemocy często mają duże znaczenie dowodowe, ale trzeba ocenić sposób ich pozyskania i nie edytować oryginalnych plików.

Leczenie odwykowe osoby nadużywającej alkoholu

Jeżeli problemem jest także alkoholizm, rodzina może zgłosić sprawę do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Dotyczy to sytuacji, gdy osoba nadużywająca alkoholu powoduje rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchyla się od zaspokajania potrzeb rodziny albo systematycznie zakłóca spokój lub porządek publiczny.

Komisja może skierować osobę na badanie przez biegłego, a następnie wystąpić do sądu rejonowego o zobowiązanie do leczenia w stacjonarnym lub niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego. Postępowanie odwykowe bywa jednak dłuższe i nie gwarantuje natychmiastowego spokoju w domu, dlatego przy przemocy nie należy czekać wyłącznie na efekt leczenia.

Niebieska Karta i bezpłatna pomoc

Procedura Niebieskiej Karty służy rozpoznaniu sytuacji domowej, zaplanowaniu pomocy osobom doznającym przemocy oraz oddziaływaniu na osobę stosującą przemoc. Może ją wszcząć między innymi policja, pracownik socjalny, przedstawiciel oświaty, ochrony zdrowia albo gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Osoba doznająca przemocy może korzystać z bezpłatnego poradnictwa prawnego, psychologicznego, socjalnego, rodzinnego i medycznego. Pomocny może być także artykuł o tym, jak skutecznie pomóc ofierze przemocy domowej.

Co z rozwodem, dziećmi i wspólnym majątkiem?

Nakaz opuszczenia mieszkania nie rozwiązuje automatycznie spraw rozwodowych, alimentacyjnych ani majątkowych. Może jednak dać rodzinie bezpieczeństwo potrzebne do spokojnego prowadzenia dalszych postępowań. Jeżeli sprawcą jest mąż, zwykle należy rozważyć pozew o rozwód lub separację, ustalenie kontaktów z dziećmi, alimenty, zabezpieczenie miejsca pobytu dzieci oraz późniejszy podział majątku.

Jeżeli w domu mieszkają dzieci, przemoc wobec drugiego rodzica albo innych domowników ma znaczenie także dla spraw opiekuńczych. W praktyce przydatne może być omówienie relacji między Niebieską Kartą a naruszeniem miru domowego.

Plan działania krok po kroku

1. W razie zagrożenia wezwij policję i poproś o zastosowanie natychmiastowych środków ochronnych.
2. Zadbaj o bezpieczeństwo dzieci, osób starszych i chorych.
3. Zbieraj dowody: daty zdarzeń, nagrania, zdjęcia, wiadomości, świadków i dokumenty medyczne.
4. Złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, jeżeli zachowanie sprawcy to uzasadnia.
5. Złóż wniosek do sądu rejonowego o nakazanie sprawcy opuszczenia mieszkania i potrzebne zakazy.
6. Jeżeli sprawca nadużywa alkoholu, zgłoś sprawę do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.
7. Równolegle rozważ rozwód, separację, alimenty, zabezpieczenie dzieci i podział majątku.

FAQ

Czy można usunąć męża alkoholika ze wspólnego domu?

Tak, jeżeli mąż stosuje przemoc domową i wspólne zamieszkiwanie stało się szczególnie uciążliwe. Współwłasność domu nie wyklucza wniosku o nakazanie opuszczenia mieszkania ani zakazu zbliżania się.

Czy trzeba mieć wyrok karny za znęcanie się?

Nie. Wniosek o nakaz opuszczenia mieszkania można złożyć niezależnie od postępowania karnego. Wyrok karny może pomóc, ale nie jest warunkiem ochrony cywilnej.

Na jak długo policja może nakazać opuszczenie mieszkania?

Nakaz i zakazy wydane przez policję albo Żandarmerię Wojskową obowiązują co do zasady 14 dni. W tym czasie warto złożyć wniosek do sądu oraz wniosek o zabezpieczenie.

Czy alkoholizm sam w sobie wystarczy do eksmisji?

Samo uzależnienie od alkoholu zwykle nie wystarcza. Podstawą ochrony jest zachowanie: przemoc, groźby, awantury, nękanie, niszczenie mienia lub inne działania czyniące wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym.

Czy dzieci mogą być uznane za osoby doznające przemocy?

Tak. Małoletni świadek przemocy domowej jest traktowany jak osoba doznająca przemocy, nawet jeżeli przemoc nie była skierowana bezpośrednio przeciwko niemu.

Czy sprawca może wrócić po rzeczy?

Po wydaniu nakazu lub zakazu zabranie rzeczy powinno odbywać się bezpiecznie i kontrolowanie. Przy sądowym nakazie opuszczenia mieszkania może być wymagana obecność policjanta albo żołnierza Żandarmerii Wojskowej.

Podsumowanie

Uwolnienie się od męża, byłego męża, ojca albo innego domownika stosującego przemoc i nadużywającego alkoholu wymaga zaplanowanych działań. Najpilniejsze jest bezpieczeństwo: interwencja policji, Niebieska Karta, dokumentowanie zdarzeń i wniosek do sądu o izolację sprawcy. Postępowanie odwykowe może być ważnym uzupełnieniem, ale nie powinno zastępować środków ochronnych.

Źródła

• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
• Kodeks postępowania cywilnego
• Kodeks karny
• Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
• Ministerstwo Sprawiedliwości – natychmiastowa ochrona przed przemocą