Fałszywa książeczka sanepidowska – co grozi?

Czym dziś jest „książeczka sanepidowska”?

Określenie „książeczka sanepidowska” jest potoczne. W aktualnej praktyce chodzi przede wszystkim o dokumentację badań sanitarno-epidemiologicznych oraz orzeczenie lekarskie potrzebne przy wykonywaniu pracy, przy której istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby. Obowiązek badań takich osób wynika z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Dla odpowiedzialności karnej najważniejsza jest jednak nie nazwa dokumentu, lecz to, czy jest on dokumentem w rozumieniu art. 115 § 14 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem dokumentem jest każdy przedmiot albo inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Orzeczenie sanitarno-epidemiologiczne co do zasady spełnia tę funkcję, bo potwierdza okoliczność istotną dla dopuszczenia do określonej pracy.

Podrobienie, przerobienie i użycie fałszywego dokumentu

Podstawowym przepisem w sprawach dotyczących podrobionej książeczki sanepidowskiej jest art. 270 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje trzy zachowania: podrobienie dokumentu w celu użycia go za autentyczny, przerobienie dokumentu w takim celu oraz użycie takiego dokumentu jako autentycznego. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Jeżeli sprawa ma mniejszy ciężar gatunkowy, możliwa jest kwalifikacja z art. 270 § 2a Kodeksu karnego, czyli wypadek mniejszej wagi. Wtedy grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do 2 lat. O tym, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, decydują okoliczności konkretnej sprawy, m.in. sposób wejścia w posiadanie dokumentu, czas jego używania, skutki, motywacja sprawcy, stopień zawinienia i wcześniejsza karalność.

Jeżeli dokument nie został fizycznie podrobiony, lecz został wystawiony przez osobę uprawnioną, ale zawiera nieprawdziwą treść, może pojawić się inna kwalifikacja. Art. 273 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za używanie dokumentu określonego w art. 271 Kodeksu karnego, czyli dokumentu poświadczającego nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Za czyn z art. 273 Kodeksu karnego grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2.

Czy brak wiedzy o fałszywości dokumentu wyłącza odpowiedzialność?

W sprawach z art. 270 § 1 Kodeksu karnego kluczowe znaczenie ma strona podmiotowa czynu. Użycie podrobionego dokumentu jako autentycznego jest przestępstwem umyślnym. Z art. 9 § 1 Kodeksu karnego wynika, że czyn zabroniony jest popełniony umyślnie, gdy sprawca ma zamiar jego popełnienia, czyli chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

Jeżeli osoba rzeczywiście nie wiedziała, że książeczka albo orzeczenie są fałszywe, i nie miała podstaw, aby to podejrzewać, można bronić się brakiem zamiaru. Samo twierdzenie „nie wiedziałam” zwykle nie wystarczy. Znaczenie mogą mieć dowody: kto załatwiał dokument, jaka była cena, czy badania faktycznie wykonano, czy dokument wyglądał profesjonalnie, czy przekazano wyniki badań, czy w zakładzie pracy dokumenty organizowała jedna osoba, a także czy inni pracownicy byli w podobnej sytuacji.

Inaczej organ może ocenić sytuację, gdy dokument kupiono bez badań, za pośrednictwem przypadkowej osoby, za podejrzanie niską opłatą albo z oczywistymi błędami. W takim przypadku prokurator może twierdzić, że osoba co najmniej godziła się na możliwość, że posługuje się fałszywym dokumentem.

Jakie kary i środki wchodzą w grę?

Za czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego sąd może wymierzyć grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Grzywna jest wymierzana w stawkach dziennych; zgodnie z art. 33 § 1 Kodeksu karnego liczba stawek wynosi od 10 do 540, a zgodnie z art. 33 § 3 Kodeksu karnego jedna stawka dzienna wynosi od 10 zł do 2000 zł.

Kara ograniczenia wolności trwa od miesiąca do 2 lat, co wynika z art. 34 § 1 Kodeksu karnego. Może polegać m.in. na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne albo na potrąceniu części wynagrodzenia za pracę, co przewiduje art. 34 § 1a Kodeksu karnego.

Jeżeli sąd wymierzy karę pozbawienia wolności, nie zawsze oznacza to konieczność odbycia jej w zakładzie karnym. Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest możliwe na zasadach z art. 69 § 1 Kodeksu karnego, przede wszystkim gdy orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekracza roku, sprawca w czasie popełnienia czynu nie był skazany na karę pozbawienia wolności, a sąd uzna, że zawieszenie wystarczy do osiągnięcia celów kary. Okres próby wynosi co do zasady od roku do 3 lat zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu karnego.

W sprawach o mniejszym ciężarze warto rozważyć także warunkowe umorzenie postępowania. Art. 66 § 1 Kodeksu karnego pozwala na takie rozstrzygnięcie, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne, a jego postawa i właściwości uzasadniają pozytywną prognozę. Art. 66 § 2 Kodeksu karnego dopuszcza warunkowe umorzenie przy przestępstwach zagrożonych karą do 5 lat pozbawienia wolności, a więc także przy art. 270 § 1 Kodeksu karnego. Okres próby wynosi od roku do 3 lat na podstawie art. 67 § 1 Kodeksu karnego.

Dobrowolne poddanie się karze i inne porozumienia procesowe

Jeżeli okoliczności sprawy są jasne, podejrzany może rozważyć uzgodnienie kary z prokuratorem. Art. 335 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala prokuratorowi dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy, jeżeli oskarżony przyznaje się do winy, okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy. Art. 335 § 2 Kodeksu postępowania karnego przewiduje podobny wniosek, gdy prokurator składa do sądu akt oskarżenia wraz z uzgodnionym rozstrzygnięciem.

Na etapie sądowym znaczenie może mieć art. 387 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z nim oskarżony, któremu zarzucono występek, może do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie określonej kary bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Taki wniosek wymaga jednak oceny sądu i braku sprzeciwu uprawnionych uczestników postępowania w zakresie przewidzianym w tym przepisie.

Przed zgodą na dobrowolne poddanie się karze warto policzyć skutki. Wyrok skazujący oznacza wpis w Krajowym Rejestrze Karnym do czasu zatarcia skazania. Warunkowe umorzenie postępowania nie jest wyrokiem skazującym, ale również może pojawiać się w określonych informacjach z rejestru w okresie próby i przez czas przewidziany w przepisach.

Czy po powrocie do Polski można zostać zatrzymanym?

Jeżeli postępowanie zostało zawieszone z powodu pobytu za granicą, organ może je podjąć po ustaniu przeszkody. Podstawą zawieszenia postępowania przygotowawczego może być art. 22 § 1 Kodeksu postępowania karnego, gdy zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca prowadzenie postępowania.

Osoba, której przedstawiono zarzuty, ma status podejrzanego. Zgodnie z art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je podejrzanemu i przesłuchuje się go, chyba że ogłoszenie lub przesłuchanie nie jest możliwe z powodu ukrywania się lub nieobecności w kraju.

Po przedstawieniu zarzutów podejrzany musi liczyć się z obowiązkami procesowymi. Art. 75 § 1 Kodeksu postępowania karnego nakłada na oskarżonego pozostającego na wolności obowiązek stawiania się na każde wezwanie w toku postępowania karnego oraz zawiadamiania organu o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa może dojść do zatrzymania i przymusowego doprowadzenia.

Prokurator może także zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie podejrzanego na podstawie art. 247 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że podejrzany nie stawi się na wezwanie albo w inny bezprawny sposób będzie utrudniał postępowanie, albo gdy zachodzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego. Policja może zatrzymać osobę podejrzaną na zasadach z art. 244 § 1 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa i zachodzą wskazane w tym przepisie przesłanki, np. obawa ucieczki lub ukrycia się.

Brak listu gończego nie daje pełnej gwarancji, że nie będzie zatrzymania. List gończy jest wydawany na podstawie art. 279 § 1 Kodeksu postępowania karnego, gdy oskarżony, wobec którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się. Zatrzymanie na potrzeby czynności procesowych może jednak nastąpić także bez listu gończego, jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem przed przyjazdem do Polski jest ustalenie z obrońcą aktualnego stanu sprawy: czy wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, czy jest zarządzenie zatrzymania, czy zastosowano środek zapobiegawczy, czy postępowanie nadal jest zawieszone oraz który organ prowadzi sprawę. Następnie można rozważyć kontakt z prokuratorem i zaproponowanie dobrowolnego stawiennictwa w konkretnym terminie.

Przedawnienie karalności

Termin przedawnienia zależy od kwalifikacji prawnej czynu. Dla czynu z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, zagrożonego karą pozbawienia wolności do 5 lat, zastosowanie ma art. 101 § 1 pkt 3 Kodeksu karnego, zgodnie z którym karalność występku zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło 10 lat.

Jeżeli czyn zostanie zakwalifikowany jako wypadek mniejszej wagi z art. 270 § 2a Kodeksu karnego albo jako użycie dokumentu poświadczającego nieprawdę z art. 273 Kodeksu karnego, górna granica kary nie przekracza 3 lat. Wtedy co do zasady zastosowanie ma art. 101 § 1 pkt 4 Kodeksu karnego, czyli 5-letni termin przedawnienia.

Trzeba jednak sprawdzić, czy w okresie przedawnienia wszczęto postępowanie przeciwko konkretnej osobie. Art. 102 Kodeksu karnego przewiduje wydłużenie terminu przedawnienia, jeżeli przed jego upływem wszczęto postępowanie przeciwko osobie. W praktyce kluczowa jest więc data czynu oraz data skutecznego przedstawienia zarzutów albo wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów, jeżeli nie mogło ono zostać ogłoszone z powodu nieobecności lub ukrywania się.

W sprawach sprzed wielu lat należy dodatkowo pamiętać o art. 4 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia czynu, stosuje się ustawę nową, ale należy stosować ustawę poprzednią, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Może to mieć znaczenie przy ocenie kary, instytucji probacyjnych i przedawnienia.

Wpływ sprawy karnej na wizę do USA

Polski wyrok skazujący może utrudnić uzyskanie wizy do USA, ale ostateczną decyzję podejmują organy amerykańskie według prawa USA. Z punktu widzenia prawa polskiego istotne jest, czy sprawa zakończyła się skazaniem, warunkowym umorzeniem, umorzeniem, uniewinnieniem albo czy nadal jest w toku.

Przy wnioskach wizowych należy odpowiadać zgodnie z prawdą na pytania formularza i konsula. Pytania wizowe mogą dotyczyć nie tylko skazań, ale także zatrzymań, postępowań i zarzutów. Zatajenie informacji może być ocenione znacznie gorzej niż sama dawna sprawa o dokument, zwłaszcza gdy organ uzna je za wprowadzenie w błąd.

Jeżeli sprawa jest zawieszona i nie zapadł wyrok, nie ma skazania w rozumieniu prawa polskiego. Nie oznacza to jednak automatycznie, że nie trzeba ujawniać faktu prowadzenia postępowania, jeżeli konkretne pytanie wizowe obejmuje także zatrzymania, zarzuty lub sprawy karne w toku. W razie wątpliwości warto skonsultować zarówno polskie skutki karne, jak i treść konkretnego formularza wizowego.

FAQ

Źródła

• art. 4 § 1, art. 9 § 1, art. 33 § 1 i § 3, art. 34 § 1 i § 1a, art. 66 § 1 i § 2, art. 67 § 1, art. 69 § 1, art. 70 § 1, art. 101 § 1 pkt 3 i pkt 4, art. 102, art. 115 § 14, art. 270 § 1 i § 2a, art. 271 oraz art. 273 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• art. 22 § 1, art. 75 § 1, art. 244 § 1, art. 247 § 1, art. 279 § 1, art. 313 § 1, art. 335 § 1 i § 2 oraz art. 387 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego,
• art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.