Grożenie przez telefon a odpowiedzialność karna

Czy telefoniczna wypowiedź może być groźbą karalną?

Podstawę oceny stanowią przede wszystkim przepisy Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego. W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma art. 190 K.k., czyli przestępstwo groźby karalnej, oraz art. 307 K.p.k., który dotyczy czynności sprawdzających po zawiadomieniu o przestępstwie.

Groźba może zostać wypowiedziana przez telefon. Forma przekazu nie jest decydująca: znaczenie ma treść wypowiedzi, okoliczności rozmowy, relacje między osobami oraz to, czy przeciętnie rozsądna osoba w danej sytuacji mogłaby potraktować słowa jako realną zapowiedź popełnienia przestępstwa. Dlatego próbę zastraszenia przez telefon trzeba zawsze oceniać w kontekście całej rozmowy, a nie wyłącznie na podstawie jednego zdania wyrwanego z przebiegu konfliktu.

W Pana sprawie wypowiedź: „proszę nie grozić mojej żonie, proszę się odczepić od mojej rodziny i lepiej zacząć pilnować swojej” jest ostra i emocjonalna, ale sama w sobie nie zawiera wprost zapowiedzi popełnienia przestępstwa. Nie ma w niej jednoznacznego stwierdzenia, że zrobi Pan komuś krzywdę, zniszczy mienie, dokona pobicia czy podejmie inne zachowanie zabronione. To istotny argument obronny.

Czym jest groźba karalna z art. 190 K.k.?

Zgodnie z art. 190 § 1 K.k. odpowiedzialności karnej podlega ten, kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Obecnie czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Z tego przepisu wynikają trzy podstawowe warunki odpowiedzialności. Po pierwsze, musi pojawić się zapowiedź popełnienia przestępstwa, a nie tylko niegrzeczna, nieprzyjemna albo stanowcza wypowiedź. Po drugie, zapowiedź musi dotyczyć osoby, do której jest kierowana, albo osoby dla niej najbliższej. Po trzecie, musi wywołać uzasadnioną obawę spełnienia groźby.

W praktyce art. 190 K.k. szczegółowo wymaga odróżnienia rzeczywistej groźby od słów wypowiedzianych w zdenerwowaniu, pretensji, ostrzeżenia, wezwania do zaprzestania określonych działań czy nieprecyzyjnej wypowiedzi w konflikcie cywilnym lub gospodarczym.

Uzasadniona obawa spełnienia groźby

W starszych opracowaniach często podkreślano głównie subiektywny odbiór groźby przez pokrzywdzonego. Obecnie trzeba wyraźnie doprecyzować, że obawa musi być nie tylko rzeczywiście odczuwana przez adresata wypowiedzi, lecz także uzasadniona okolicznościami. Oznacza to, że nie każda osoba, która twierdzi, że się przestraszyła, automatycznie staje się pokrzywdzonym przestępstwem z art. 190 K.k.

Sąd i organy ścigania powinny badać m.in. dokładną treść wypowiedzi, ton rozmowy, wcześniejsze relacje stron, przebieg konfliktu, ewentualne wcześniejsze zachowania sprawcy, sposób reakcji osoby zgłaszającej oraz to, czy po rozmowie podjęła ona racjonalne działania ochronne. Znaczenie mogą mieć również wiadomości, pisma, nagranie rozmowy, billingi, zeznania osób trzecich i cała wcześniejsza korespondencja.

W orzecznictwie przyjmuje się, że forma wyrażenia groźby może być różna: słowna, pisemna, gestem albo innym zachowaniem, jeżeli w sposób zrozumiały dla pokrzywdzonego uzewnętrznia zapowiedź popełnienia przestępstwa. Jednocześnie sama wieloznaczna sugestia, zwłaszcza wypowiedziana w emocjach i bez wskazania konkretnego bezprawnego działania, może nie wystarczyć do przypisania odpowiedzialności karnej.

Jak bronić się po zawiadomieniu o groźbach?

Sam fakt, że druga strona złożyła zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa, nie oznacza jeszcze, że zostaną Panu przedstawione zarzuty. Na tym etapie najważniejsza jest spokojna i konsekwentna linia obrony: wyjaśnienie kontekstu rozmowy, wskazanie wcześniejszych pism kierowanych do żony oraz podkreślenie, że celem wypowiedzi było zakończenie nękania rodziny, a nie zastraszenie kogokolwiek.

Warto przygotować kopie pism, którymi kontrahent straszył zawiadomieniami do prokuratury, pozwami lub innymi konsekwencjami. Jeżeli ma Pan dowody, że rozmowa była reakcją na długotrwałą presję wobec żony, trzeba je uporządkować chronologicznie. Dobrze jest sporządzić własną notatkę: kiedy rozmowa się odbyła, z jakiego numeru, jak długo trwała, jakie słowa padły i co było bezpośrednią przyczyną telefonu.

Nie należy natomiast ponownie kontaktować się z tą osobą w emocjach, tłumaczyć się wieloma wiadomościami ani próbować wywierać presji. Każda kolejna rozmowa może zostać wykorzystana jako nowy argument przeciwko Panu, nawet jeżeli pierwotna wypowiedź nie spełniała znamion groźby karalnej.

Postępowanie sprawdzające po zgłoszeniu sprawy

Po zawiadomieniu o przestępstwie policja albo prokurator mogą przeprowadzić czynności sprawdzające. Jeżeli zachodzi potrzeba, organ może zażądać uzupełnienia danych zawartych w zawiadomieniu albo sprawdzić fakty. W takim wypadku postanowienie o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania powinno zostać wydane najpóźniej w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia.

Na etapie czynności sprawdzających organ nie prowadzi jeszcze pełnego postępowania dowodowego tak jak po wszczęciu dochodzenia. Może jednak przyjąć ustne zawiadomienie, przesłuchać osobę zawiadamiającą w niezbędnym zakresie i zweryfikować podstawowe fakty. W sprawie o groźbę przez telefon będzie to zwykle ustalenie treści rozmowy, danych uczestników, istnienia wniosku o ściganie oraz tego, czy zgłaszający rzeczywiście mógł obawiać się spełnienia groźby.

Jeżeli organ uzna, że wypowiedź nie zawierała zapowiedzi popełnienia przestępstwa albo nie wzbudzała uzasadnionej obawy, powinien odmówić wszczęcia postępowania. Jeżeli natomiast uzna, że sprawa wymaga dalszego wyjaśnienia, może wszcząć dochodzenie, a następnie przesłuchać Pana w odpowiednim charakterze.

Dlaczego w opisanej sprawie zarzut może być słaby?

W przedstawionym stanie faktycznym przemawia za Panem przede wszystkim treść wypowiedzi. Sformułowanie „proszę się odczepić od mojej rodziny” jest wezwaniem do zaprzestania określonego zachowania. Zwrot „lepiej zacząć pilnować swojej” jest nieostry i może być odebrany jako uszczypliwy, ale nie musi oznaczać zapowiedzi popełnienia przestępstwa wobec tej osoby albo jej rodziny.

Znaczenie ma także to, że rozmowa była reakcją na wcześniejsze pisma i straszenie żony postępowaniem karnym lub cywilnym. Jeżeli druga strona sama eskalowała konflikt, a Pan zareagował jednorazowo i nie ponawiał kontaktów, wzmacnia to argument, że nie było zamiaru zastraszenia, lecz próba obrony spokoju rodziny.

Inaczej ocenia się inne formy gróźb, zwłaszcza gdy wypowiedzi towarzyszy demonstracja przemocy, broń, wcześniejsze agresywne zachowania albo konkretna zapowiedź czynu zabronionego. W Pana przypadku, na podstawie samego przytoczonego zdania, trudno wskazać tak jednoznaczny element.

Co praktycznie zrobić teraz?

Po pierwsze, proszę zachować całą korespondencję od tej osoby, w tym pismo z kopią zgłoszenia na policję. Po drugie, proszę uporządkować dokumenty związane ze zleceniem robót budowlanych: umowę, protokoły odbioru, potwierdzenia płatności, korespondencję dotyczącą reklamacji oraz pisma kierowane do żony. Po trzecie, proszę przygotować zwięzły opis przebiegu konfliktu, bez ocen i emocjonalnych określeń.

Jeżeli zostanie Pan wezwany na policję, warto zabrać dokumenty i wyjaśnić, że wypowiedź była reakcją na nękające pisma, nie zawierała zapowiedzi żadnego przestępstwa i nie miała na celu wzbudzenia obawy o życie, zdrowie lub mienie. Nie trzeba udowadniać swojej niewinności w sensie procesowym, ale warto przedstawić okoliczności, które pokazują brak znamion czynu z art. 190 K.k.

Jeżeli sprawa zostanie umorzona albo organ odmówi wszczęcia postępowania, zwykle zakończy to wątek karny. Jeżeli jednak postępowanie zostanie wszczęte, należy rozważyć pomoc obrońcy, zwłaszcza przed składaniem szczegółowych wyjaśnień.

FAQ

Czy groźba przez telefon jest karalna?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnia przesłanki z art. 190 K.k. Musi chodzić o zapowiedź popełnienia przestępstwa, a nie wyłącznie o obraźliwą, nerwową albo nieprecyzyjną wypowiedź. Obawa adresata musi być uzasadniona okolicznościami.

Czy policja może odmówić wszczęcia postępowania?

Tak. Jeżeli po sprawdzeniu zawiadomienia organ uzna, że słowa nie zawierały groźby popełnienia przestępstwa albo brak jest uzasadnionej obawy jej spełnienia, może wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Czy muszę udowodnić, że nie chciałem nikogo zastraszyć?

Nie ma Pan obowiązku udowadniania niewinności, ale w praktyce warto przedstawić kontekst rozmowy i dokumenty pokazujące, że wypowiedź była reakcją na wcześniejsze działania drugiej strony. Może to pomóc organowi właściwie ocenić sprawę już na początkowym etapie.

Czy nagranie rozmowy może być dowodem?

Może mieć znaczenie dowodowe, jeżeli istnieje i pozwala ustalić rzeczywistą treść wypowiedzi. W sprawach o groźby karalne dokładne brzmienie słów, ton rozmowy i jej przebieg często są ważniejsze niż późniejsze subiektywne opisy stron.

Czy kontaktować się z osobą, która zgłosiła sprawę?

Co do zasady lepiej tego nie robić, zwłaszcza w emocjach. Dalsze telefony, wiadomości lub próby wyjaśniania mogą zostać potraktowane jako eskalacja konfliktu. Bezpieczniej przygotować dokumenty i ewentualne wyjaśnienia dla organu prowadzącego sprawę.

Źródła

• Art. 190 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 115 § 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 307 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r., IV KK 273/06.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 1987 r., I KR 225/87.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 11 października 2005 r., II AKa 233/05.