Zgłoszenie darowizny pieniędzy od matki z USA

Darowizna od matki z USA a polski podatek

Podstawowym przepisem jest art. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą albo praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega polskiemu podatkowi, jeżeli w chwili nabycia nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że darowizny otrzymywane przez obywatela polskiego od osoby mieszkającej za granicą mogą podlegać rozliczeniu w Polsce. Nie ma decydującego znaczenia to, że darczyńca mieszka i pracuje w USA ani że tam płaci podatki od swoich dochodów. Istotne jest, czy po stronie osoby w Polsce dochodzi do nabycia majątku tytułem darowizny w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przy przelewach transgranicznych warto rozróżnić dwie kwestie: opodatkowanie dochodów matki w USA oraz ewentualny podatek od otrzymanej darowizny w Polsce. To są różne zdarzenia podatkowe. Jeżeli temat dotyczy podobnych transferów rodzinnych z innego państwa, pomocne może być omówienie: darowizna międzynarodowa.

Kiedy pieniądze od rodzica są alimentami, a nie darowizną?

Nie każdy przelew od rodzica do dziecka jest darowizną. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Zakres alimentów określa art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: zależy on od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W praktyce oznacza to wydatki na mieszkanie, żywność, leczenie, odzież, edukację, dojazdy, książki, studia i inne uzasadnione potrzeby.

Jeżeli więc matka przekazywała pieniądze pełnoletnim dzieciom wyłącznie na bieżące utrzymanie, a dzieci nie były jeszcze samodzielne ekonomicznie, można argumentować, że środki były świadczeniem alimentacyjnym, a nie darowizną. W takim przypadku nie dochodzi do nabycia tytułem darowizny, o którym mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Inaczej należy ocenić pieniądze gromadzone jako oszczędności, przeznaczone na inwestycję, zakup mieszkania, lokatę albo przekazane dorosłemu dziecku, które samodzielnie się utrzymuje. Wtedy organ podatkowy może uznać, że nie chodzi o alimenty, lecz o darowiznę. Granica między tymi sytuacjami zależy od konkretnego stanu faktycznego, wysokości przelewów, wieku dzieci, ich dochodów, kosztów utrzymania i sposobu wykorzystania pieniędzy. Szerzej podobny problem omawia tekst: alimenty czy darowizna.

Kto jest darczyńcą, jeżeli pieniądze były na rachunku sióstr?

Sam fakt, że rachunek bankowy należy do sióstr, nie przesądza automatycznie, że to one były właścicielkami wszystkich środków zgromadzonych na rachunku. Rachunek bankowy może pełnić funkcję techniczną, jeżeli z dokumentów wynika, że matka przelewała tam swoje pieniądze, nadal nimi dysponowała i dopiero później zdecydowała o ich podziale między dzieci.

Dla zgłoszenia darowizny najważniejsze jest ustalenie rzeczywistego darczyńcy. Jeżeli matka przekazywała pieniądze na rachunek sióstr jedynie po to, aby były tam przechowywane, a następnie poleciła przekazać Panu 30 tys. USD, to zasadniczo należy traktować to jako darowiznę od matki, a siostry jako osoby pośredniczące w wykonaniu przelewu. Warto jednak zgromadzić dowody: historię przelewów od matki, korespondencję z matką, potwierdzenie jej dyspozycji, oświadczenie matki o darowiźnie oraz oświadczenia sióstr, że działały jako pośredniczki.

Jeżeli natomiast matka wcześniej darowała pieniądze siostrom, a siostry stały się ich właścicielkami i dopiero później zdecydowały o przekazaniu części Panu, wtedy darczyńcami mogłyby być siostry. Taka kwalifikacja ma znaczenie dowodowe i podatkowe, chociaż rodzeństwo także należy do kręgu osób objętych zwolnieniem z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Trzeba jednak prawidłowo wskazać darczyńcę lub darczyńców w SD-Z2.

Jak zgłosić darowiznę od matki na formularzu SD-Z2?

Matka należy do kręgu najbliższej rodziny wskazanego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obejmuje m.in. zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, małżonka, pasierba, ojczyma i macochę. Dziecko może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku od darowizny od matki bez limitu kwotowego, jeżeli spełni warunki formalne.

W przypadku darowizny pieniędzy warunki są dwa. Po pierwsze, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie trzeba zgłosić właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Po drugie, zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy otrzymanie pieniędzy trzeba udokumentować dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Przy darowiźnie pieniężnej dokonanej bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli z chwilą przekazania pieniędzy, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Od tej daty należy liczyć 6 miesięcy na złożenie SD-Z2.

Jeżeli darowizna od jednej osoby z grupy zerowej nie przekracza kwoty wolnej określonej dla I grupy podatkowej, zgłoszenie nie zawsze jest konieczne. Od 1 lipca 2023 r. kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł, co wynika z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy ustalaniu limitu sumuje się nabycia od tej samej osoby z roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz z 5 lat poprzedzających ten rok, zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy. W opisanej sytuacji 30 tys. USD przekracza ten limit, dlatego zgłoszenie jest praktycznie konieczne, jeżeli ma być zachowane pełne zwolnienie.

Jeżeli obdarowany dowiedział się o nabyciu po upływie 6 miesięcy, art. 4a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn pozwala skorzystać ze zwolnienia, jeżeli zgłosi nabycie w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o darowiźnie, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości. Ten przepis ma zastosowanie tylko w szczególnych sytuacjach i nie zastępuje zwykłego terminu, gdy obdarowany od początku wiedział o przelewie.

Co grozi za brak zgłoszenia darowizny?

Jeżeli obdarowany nie zgłosi darowizny w terminie i nie spełni warunków z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, traci prawo do pełnego zwolnienia. Wtedy nabycie od matki lub rodzeństwa jest opodatkowane na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej, z uwzględnieniem kwoty wolnej z art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy i skali podatkowej z art. 15 ust. 1 tej ustawy.

Dodatkowe ryzyko wynika z art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli podatnik powołuje się przed organem podatkowym na fakt dokonania darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony, nabycie może zostać opodatkowane sankcyjną stawką 20%. Przepis ten ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy podatnik wyjaśnia źródło środków w toku kontroli lub czynności sprawdzających.

Trzeba też pamiętać o przedawnieniu. Zgodnie z art. 68 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, jeżeli podatnik nie złożył deklaracji albo w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia zobowiązania, decyzja ustalająca zobowiązanie co do zasady nie może zostać doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W sprawach darowizn znaczenie może mieć także art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, który przewiduje szczególne zasady powstania obowiązku podatkowego przy późniejszym powołaniu się na nabycie.

Co z siostrami, które korzystały z pieniędzy od matki?

Sytuację sióstr trzeba rozdzielić na dwie części. Jeżeli przez lata pobierały z rachunku pieniądze wyłącznie na bieżące utrzymanie, naukę, leczenie, mieszkanie i inne usprawiedliwione potrzeby, a jednocześnie nie były w stanie utrzymać się samodzielnie, można bronić stanowiska, że były to świadczenia alimentacyjne na podstawie art. 128, art. 133 § 1 i art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wtedy nie byłyby to darowizny podlegające zgłoszeniu na SD-Z2.

Jeżeli jednak siostry potraktowały pieniądze jako własny majątek, gromadziły oszczędności, finansowały inwestycje albo nie pozostawały już w sytuacji uzasadniającej alimenty, urząd może uznać, że otrzymały darowizny od matki. Wtedy każda z nich powinna ocenić oddzielnie daty i kwoty otrzymanych świadczeń, możliwość skorzystania ze zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ewentualne skutki przekroczenia terminu.

W praktyce najbezpieczniejsze jest przygotowanie chronologii: kiedy matka przelewała środki, w jakich kwotach, jaki był tytuł przelewów, kto korzystał z pieniędzy, na jaki cel i czy po stronie dziecka powstały oszczędności. Dopiero na tej podstawie można rozstrzygnąć, które kwoty były alimentami, które depozytem technicznym, a które darowizną.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Przy zgłoszeniu darowizny od matki mieszkającej w USA warto zgromadzić dokumenty, które pokażą rzeczywisty przebieg zdarzeń. Przydatne będą w szczególności:

• potwierdzenie przelewu 30 tys. USD na Pana rachunek,
• historia przelewów matki na rachunek sióstr,
• oświadczenie matki, że środki należały do niej i że dokonała darowizny na Pana rzecz,
• oświadczenie sióstr, że występowały jako osoby technicznie przekazujące pieniądze, jeżeli tak było w rzeczywistości,
• korespondencja potwierdzająca decyzję matki o podziale pieniędzy,
• dokumenty potwierdzające tytuł alimentacyjny przy kwotach przeznaczanych na bieżące utrzymanie sióstr.

W formularzu SD-Z2 należy wskazać dane właściwego darczyńcy, datę nabycia, wartość darowizny i sposób jej przekazania. Przy darowiźnie w walucie obcej wartość przelicza się na złote według zasad właściwych dla podatku od spadków i darowizn, czyli według wartości rynkowej z dnia powstania obowiązku podatkowego; w praktyce dla pieniędzy stosuje się kurs pozwalający ustalić równowartość w złotych na dzień nabycia.

FAQ

Źródła

• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 2, art. 4a ust. 1-3, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 4, art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 15 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 128, art. 133 § 1 i art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 68 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 marca 2017 r., sygn. I SA/Op 495/16.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 21 maja 1997 r., sygn. I SA/Wr 646/96.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 22 września 2016 r., nr 2461-IBPB-2-1.4515.243.2016.2.HK.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 września 2013 r., nr IBPBII/1/436-152/13/MCZ.