Kontrola wywozu nieczystości z posesji

Obowiązki właściciela nieruchomości w zakresie odpadów i nieczystości

Podstawowym aktem prawnym jest ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 5 ust. 1 właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku między innymi przez wyposażenie nieruchomości w odpowiednie pojemniki lub worki, selektywne zbieranie odpadów komunalnych, gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych albo osadnikach przydomowych oczyszczalni oraz pozbywanie się odpadów i nieczystości ciekłych w sposób zgodny z prawem.

Trzeba przy tym rozróżnić dwie sytuacje. W przypadku nieruchomości zamieszkałych odbiór odpadów komunalnych zasadniczo organizuje gmina, a właściciel składa deklarację i ponosi opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Inaczej może wyglądać sytuacja nieruchomości niezamieszkałych, takich jak lokale usługowe, biura, warsztaty czy niektóre obiekty rekreacyjne. Jeżeli nie są objęte gminnym systemem odbioru odpadów, właściciel powinien mieć umowę z uprawnionym podmiotem odbierającym odpady komunalne.

Osobnym obowiązkiem jest pozbywanie się nieczystości ciekłych, czyli ścieków gromadzonych w zbiorniku bezodpływowym albo osadniku przydomowej oczyszczalni ścieków. Właściciel takiej nieruchomości powinien korzystać z usług gminnej jednostki organizacyjnej albo przedsiębiorcy posiadającego wymagane zezwolenie i móc wykazać zawarcie umowy oraz zapłatę za usługę.

Jakie dokumenty można kontrolować?

Aktualnie art. 6 ust. 1 ustawy wymaga, aby właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się nieczystości ciekłych, oraz właściciele nieruchomości nieobowiązani do ponoszenia gminnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi udokumentowali korzystanie z usług przez okazanie umowy i dowodów uiszczania opłat. Rada gminy może też określić inne sposoby dokumentowania wykonania obowiązków, dlatego zawsze warto sprawdzić regulamin utrzymania czystości i porządku obowiązujący w danej gminie.

W praktyce kontrolujący mogą żądać przede wszystkim: umowy na odbiór odpadów komunalnych, umowy na opróżnianie szamba lub osadnika przydomowej oczyszczalni, faktur, rachunków, potwierdzeń przelewów albo innych dokumentów potwierdzających faktyczne wykonanie usługi. Dokumenty powinny obejmować taki okres i taką częstotliwość odbioru, aby realnie potwierdzały, że odpady albo nieczystości ciekłe nie są usuwane nielegalnie.

Jeżeli właściciel nie ma umowy wymaganej przez ustawę, gmina może zorganizować odbieranie odpadów albo opróżnianie zbiornika i wydać decyzję ustalającą obowiązek uiszczania opłat, ich wysokość, terminy płatności oraz sposób udostępniania pojemników albo zbiornika. Taka decyzja jest wydawana na rok i otrzymuje rygor natychmiastowej wykonalności.

Czy urzędnik albo straż miejska mogą wejść na posesję?

Tak, ale tylko w granicach ustawowych kompetencji. Art. 6 ust. 5a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi, że wójt, burmistrz lub prezydent miasta kontroluje posiadanie wymaganych umów, zgodność umów z wymaganiami regulaminu oraz dowody uiszczania opłat albo inny sposób udokumentowania wykonania obowiązków. Od 2022 r. ustawodawca wyraźnie powiązał tę kontrolę z art. 379 i art. 380 Prawa ochrony środowiska.

Na podstawie art. 379 Prawa ochrony środowiska wójt, burmistrz albo prezydent miasta może upoważnić do kontroli pracowników urzędu gminy lub miasta oraz funkcjonariuszy straży gminnej albo miejskiej. Kontrolujący może wejść z rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem przez całą dobę na teren, na którym prowadzona jest działalność gospodarcza, a na pozostały teren, w tym typową prywatną posesję, w godzinach od 6 do 22.

Kontrolujący może przeprowadzać niezbędne czynności, żądać pisemnych lub ustnych informacji, wzywać i przesłuchiwać osoby w zakresie potrzebnym do ustalenia stanu faktycznego oraz żądać okazania dokumentów i udostępnienia danych związanych z problematyką kontroli. Kontrolowana osoba fizyczna ma obowiązek umożliwić przeprowadzenie kontroli.

Jak powinno wyglądać upoważnienie i protokół z kontroli?

Osoba kontrolowana ma prawo żądać okazania legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, z którego wynika, kto prowadzi kontrolę, w jakim zakresie, na jakiej podstawie prawnej i wobec jakiej nieruchomości. Sam fakt, że dana osoba jest pracownikiem urzędu albo strażnikiem miejskim, nie oznacza jeszcze dowolnego prawa do przeszukiwania posesji lub żądania dokumentów niezwiązanych z zakresem kontroli.

Z czynności kontrolnych sporządza się protokół. Jeden egzemplarz powinien zostać doręczony kontrolowanej osobie fizycznej. Protokół podpisuje kontrolujący i osoba kontrolowana, która może zgłosić zastrzeżenia i uwagi wraz z uzasadnieniem. Odmowa podpisania protokołu nie zatrzymuje sprawy, ale kontrolujący powinien zamieścić o tym wzmiankę, a osoba odmawiająca podpisu może w terminie 7 dni przedstawić pisemne stanowisko właściwemu organowi.

Warto zachować kopie umów i dowodów płatności, a podczas kontroli okazywać dokumenty w zakresie niezbędnym do sprawdzenia obowiązków. Jeżeli kontrolujący żąda dokumentów wykraczających poza temat kontroli, warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej takiego żądania i odnotowanie tej kwestii w protokole.

Straż miejska a kontrola umów i rachunków

Straż gminna, a w miastach straż miejska, wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego. W sprawach utrzymania czystości i porządku jej udział może wynikać zarówno z ustawy o strażach gminnych, jak i z upoważnienia udzielonego na podstawie art. 379 Prawa ochrony środowiska.

Oznacza to, że strażnik miejski może uczestniczyć w kontroli, żądać okazania dokumentów związanych z kontrolą, sporządzać dokumentację oraz podejmować czynności w sprawach o wykroczenia, o ile działa w granicach swoich uprawnień. Nie jest natomiast prawidłowe działanie przypadkowe, pozbawione związku z ustawowym zadaniem, bez upoważnienia albo poza zakresem kontroli.

Jeżeli kontrola odbywa się w trybie czynności wyjaśniających w sprawie o wykroczenie, zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Czynności wyjaśniające powinny służyć ustaleniu, czy istnieją podstawy do skierowania wniosku o ukaranie, i w miarę możności podejmuje się je w miejscu popełnienia czynu bezpośrednio po jego ujawnieniu.

Jaka grzywna grozi za brak umowy lub utrudnianie kontroli?

Art. 10 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przewiduje grzywnę między innymi za niewykonanie obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 lub 1a oraz za niewykonanie obowiązków określonych w regulaminie. Grzywna grozi również temu, kto utrudnia albo udaremnia przeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 6 ust. 5a ustawy.

Przepis szczególny nie określa tu osobnej górnej granicy grzywny, dlatego co do zasady stosuje się ogólne reguły Kodeksu wykroczeń. Grzywna za wykroczenie wynosi od 20 zł do 5000 zł, chyba że ustawa stanowi inaczej. W postępowaniu mandatowym kwota może być niższa, a odmowa przyjęcia mandatu powoduje, że sprawa może zostać skierowana do sądu.

W praktyce znaczenie ma nie tylko sam brak dokumentu w dniu kontroli, ale także to, czy właściciel rzeczywiście wykonywał obowiązki: czy zawarł umowę, czy opłacał usługi, czy częstotliwość odbioru była zgodna z regulaminem oraz czy nie utrudniał ustalenia stanu faktycznego.

FAQ

Czy każdy właściciel domu musi mieć umowę na wywóz śmieci?

Nie zawsze w potocznym rozumieniu. Dla nieruchomości zamieszkałych odbiór odpadów komunalnych co do zasady organizuje gmina, a właściciel płaci opłatę śmieciową. Umowa z przedsiębiorcą jest istotna zwłaszcza przy nieruchomościach nieobjętych gminnym systemem oraz przy nieczystościach ciekłych, czyli szambie lub osadniku przydomowej oczyszczalni.

Czy kontroler może wejść na prywatną posesję bez zgody właściciela?

Kontrolujący działający na podstawie art. 379 Prawa ochrony środowiska ma prawo wstępu na prywatną posesję w godzinach od 6 do 22. Powinien jednak działać w zakresie kontroli, okazać podstawę swojego działania i sporządzić protokół z czynności kontrolnych.

Czy trzeba pokazać faktury i potwierdzenia płatności?

Tak, jeżeli dokumenty dotyczą obowiązku objętego kontrolą. Ustawa wprost mówi o okazywaniu umów i dowodów uiszczania opłat, a także dopuszcza inne sposoby dokumentowania obowiązku, jeżeli przewiduje je uchwała rady gminy.

Czy można odmówić przyjęcia mandatu?

Tak. Odmowa przyjęcia mandatu nie kończy sprawy, lecz może spowodować skierowanie wniosku o ukaranie do sądu. Warto odmówić tylko wtedy, gdy istnieją konkretne argumenty: na przykład obowiązek był wykonany, dokumenty istnieją, kontrola wykraczała poza zakres upoważnienia albo protokół nie odzwierciedlał przebiegu czynności.

Co zrobić, gdy protokół z kontroli jest niezgodny z przebiegiem czynności?

Należy wpisać zastrzeżenia przed podpisaniem protokołu. Jeżeli właściciel odmawia podpisu, kontrolujący powinien to odnotować, a kontrolowany może w terminie 7 dni przedstawić pisemne stanowisko właściwemu organowi.

Podstawy prawne i źródła

• Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, w szczególności art. 5, art. 6 i art. 10.
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w szczególności art. 379 i art. 380.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych, w szczególności art. 10-12.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 54.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24.
• Aktualne teksty ustaw: Internetowy System Aktów Prawnych i ELI.