Wypadek autem na ukraińskich tablicach w Polsce – konsekwencje i odszkodowanie

Jak ocenia się wypadek auta na ukraińskich tablicach w Polsce?

Jeżeli do zdarzenia doszło na terytorium Polski, w praktyce zasadnicze znaczenie mają polskie przepisy dotyczące ruchu drogowego, odpowiedzialności cywilnej oraz postępowania karnego albo wykroczeniowego. Dla zobowiązań pozaumownych punktem wyjścia jest art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007 z 11.07.2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II), zgodnie z którym właściwe jest co do zasady prawo państwa, w którym powstaje szkoda.

W sprawach wypadków drogowych trzeba jednak uwzględnić także Konwencję o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzoną w Hadze 4.05.1971 r. Jeżeli wszystkie pojazdy biorące udział w zdarzeniu są zarejestrowane w tym samym państwie, w określonych sytuacjach znaczenie może mieć prawo państwa rejestracji pojazdu. Ocena konkretnej sprawy zależy więc od stanu faktycznego: miejsca zdarzenia, miejsca zwykłego pobytu uczestników, liczby pojazdów oraz ich rejestracji.

W praktyce, gdy kolizja lub wypadek wydarzyły się w Polsce, policja stosuje polskie przepisy ruchu drogowego, a roszczenia odszkodowawcze dochodzone na terenie Polski są obsługiwane według mechanizmów funkcjonujących w Polsce.

Kolizja czy wypadek – to robi dużą różnicę

Nie każde zdarzenie drogowe ma ten sam ciężar prawny. Jeżeli doszło wyłącznie do uszkodzenia pojazdów lub mienia, zwykle mówimy o kolizji. Jeżeli natomiast ktoś doznał obrażeń ciała, sprawa może wejść na grunt prawa karnego.

Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 20.05.1971 r. – Kodeks wykroczeń, kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu nie zachowując należytej ostrożności powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny. Z kolei art. 177 § 1 ustawy z 6.06.1997 r. – Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność karną za spowodowanie wypadku, w którym inna osoba doznała naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego dłużej niż 7 dni. Jeżeli następstwem jest ciężki uszczerbek na zdrowiu albo śmierć, zastosowanie może mieć art. 177 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli chcesz porównać odpowiedzialność karną za taki wypadek, zobacz materiał o wypadku drogowym z uszczerbkiem na zdrowiu.

Czy samochód na ukraińskich tablicach musi mieć Zieloną Kartę?

Pojazd zarejestrowany za granicą, który porusza się po Polsce, musi być objęty ważnym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych uznawanym na terytorium RP. Wynika to z art. 23 ust. 1 ustawy z 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zgodnie z którym posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC.

W przypadku pojazdów zarejestrowanych za granicą znaczenie mają także przepisy tej samej ustawy dotyczące ruchu transgranicznego oraz systemu Zielonej Karty i ubezpieczenia granicznego, w szczególności art. 25 i nast. oraz regulacje dotyczące Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. W praktyce legalny wjazd i poruszanie się po Polsce wymaga, by pojazd był objęty ochroną uznawaną w Polsce. Może to być m.in. Zielona Karta albo, gdy nie ma innej podstawy uznania ochrony, ubezpieczenie graniczne.

Nie warto jednak upraszczać tego do stwierdzenia, że „brak Zielonej Karty zawsze oznacza brak OC”. O tym, czy ochrona działa, decyduje konkretny dokument ubezpieczeniowy i aktualne zasady uznawania ochrony dla pojazdów z danego państwa. Przy ocenie konkretnej sprawy trzeba sprawdzić, jaki dokument miał kierowca w dniu zdarzenia i czy był on ważny na terytorium Polski.

Brak ważnego OC uznawanego w Polsce – skutki dla sprawcy

Najpoważniejszą konsekwencją nie jest sam mandat, lecz ryzyko pokrycia całej szkody z własnych pieniędzy. Jeżeli pojazd nie miał ważnego OC, poszkodowany nie traci co do zasady ochrony. W takich przypadkach uruchamiany jest mechanizm odszkodowawczy przewidziany w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, a następnie możliwy jest regres wobec sprawcy i posiadacza pojazdu.

Zgodnie z art. 110 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny dochodzi zwrotu wypłaconego odszkodowania i poniesionych kosztów od sprawcy szkody oraz osoby, która nie dopełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Oznacza to, że po wypłacie świadczeń poszkodowanemu Fundusz może żądać od zobowiązanych pełnego zwrotu wypłaconych kwot.

Jeżeli szkoda jest poważna, regres może obejmować bardzo wysokie sumy: naprawę pojazdu, zadośćuczynienie, koszty leczenia, rehabilitację, rentę, a nawet wieloletnie świadczenia. To istotnie większe ryzyko niż jednorazowa kara administracyjna za brak ubezpieczenia.

Czy grozi kara za brak OC?

Tak, ale trzeba odróżnić kilka reżimów odpowiedzialności. W Polsce opłata za brak obowiązkowego OC dotyczy co do zasady pojazdów, dla których istnieje obowiązek zawarcia umowy OC według polskiej ustawy. Wysokość opłat zmienia się i jest powiązana z minimalnym wynagrodzeniem za pracę, dlatego nie należy posługiwać się dawnymi, sztywnymi kwotami bez sprawdzenia aktualnego stanu prawnego.

Podstawę stanowi art. 88 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, który przewiduje opłatę za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Wysokość tej opłaty ustala się według zasad z art. 88 ustawy, a w odniesieniu do samochodów osobowych jest ona liczona jako wielokrotność minimalnego wynagrodzenia.

W sprawach z udziałem pojazdów zarejestrowanych za granicą konieczna jest jednak ostrożna ocena, czy i na jakiej dokładnie podstawie organ albo Fundusz będzie egzekwował opłatę, czy też problem sprowadzi się do braku ważnego dokumentu uprawniającego do ruchu i ewentualnych konsekwencji odszkodowawczych. Dlatego odpowiedź zależy od tego, czy pojazd podlegał obowiązkowi posiadania określonego rodzaju ochrony na terytorium Polski oraz jakie dokumenty posiadał kierowca.

Kto wypłaca odszkodowanie po takim zdarzeniu?

To zależy od tego, czy zagraniczne OC było ważne i uznawane w Polsce.

Jeżeli doszło do szkody osobowej albo większej szkody majątkowej, trzeba zabezpieczyć: notatkę policyjną, dane uczestników, numery rejestracyjne, polisę lub Zieloną Kartę, zdjęcia miejsca zdarzenia, dane świadków oraz dokumentację medyczną. Bez tych dokumentów likwidacja szkody może się wydłużyć.

Zobacz również:

wypadek drogowy a warunkowe umorzenie postępowania

Czy policja może zatrzymać dokumenty albo pojazd?

W razie kontroli lub po zdarzeniu drogowym policja może podjąć czynności przewidziane w ustawie z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w tym związane z niedopuszczeniem pojazdu do dalszego ruchu, jeżeli jego stan, brak wymaganych dokumentów albo brak dopuszczenia do ruchu uzasadniają taką decyzję. W praktyce nie mówi się o „areszcie samochodu” w sensie potocznym, lecz o konkretnych środkach procesowych lub administracyjnych.

Jeżeli zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa, możliwe jest także procesowe zatrzymanie rzeczy na podstawie przepisów ustawy z 6.06.1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zwłaszcza gdy pojazd stanowi dowód w sprawie. To jednak zależy od okoliczności konkretnego zdarzenia i decyzji organów prowadzących postępowanie.

Czy sprawca z Ukrainy może uniknąć zapłaty po wyjeździe z Polski?

Samo opuszczenie Polski nie powoduje wygaśnięcia odpowiedzialności. Roszczenia cywilne, regres ubezpieczeniowy czy obowiązki wynikające z prawomocnych orzeczeń mogą być dochodzone także wobec cudzoziemca. Praktyka egzekucji zależy od tego, jaki majątek posiada dłużnik, gdzie przebywa, czy ma konto, wynagrodzenie albo mienie na terenie Polski lub innego państwa oraz jakie instrumenty współpracy międzynarodowej można zastosować.

W sprawach karnych lub wykroczeniowych znaczenie mają również czynności policji i sądu, a także możliwość doręczeń zagranicznych oraz prowadzenia postępowania pod nieobecność oskarżonego lub obwinionego, jeżeli przepisy na to pozwalają. Nie można więc przyjąć, że „nic się nie da ściągnąć”, ale też skuteczność egzekucji zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Co powinien zrobić uczestnik takiego zdarzenia?

Najbezpieczniej postępować według tej kolejności:

1. Zabezpieczyć miejsce zdarzenia i wezwać służby, jeżeli są ranni albo są wątpliwości co do winy.
2. Spisać dane kierowcy, właściciela pojazdu, numer rejestracyjny i dane polisy albo Zielonej Karty.
3. Wykonać zdjęcia pojazdów, uszkodzeń, dokumentów i miejsca zdarzenia.
4. Ustalić, czy zagraniczne OC jest uznawane w Polsce, a w razie wątpliwości skontaktować się z PBUK, ubezpieczycielem albo UFG.
5. Przy obrażeniach ciała jak najszybciej zgromadzić pełną dokumentację medyczną.

Jeżeli sprawa dotyczy obrażeń, sporu o winę albo wątpliwości co do zagranicznego ubezpieczenia, nie warto podpisywać pochopnych oświadczeń w obcym języku bez sprawdzenia ich treści.

FAQ

Czy brak Zielonej Karty zawsze oznacza brak ubezpieczenia?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić, czy kierowca miał inny ważny dokument potwierdzający ochronę uznawaną w Polsce. Jeżeli nie, konieczne mogło być ubezpieczenie graniczne.

Czy poszkodowany dostanie odszkodowanie, jeśli sprawca nie miał ważnego OC?

Co do zasady tak, ale źródło wypłaty może być inne niż zwykły ubezpieczyciel. Potem możliwy jest regres wobec sprawcy i osoby zobowiązanej do ubezpieczenia.

Czy za taki czyn grozi tylko mandat?

Nie. Jeżeli są obrażenia ciała trwające dłużej niż 7 dni, sprawa może być kwalifikowana jako przestępstwo z art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Przy samej kolizji bez obrażeń zwykle chodzi o wykroczenie.

Czy można odpowiadać własnym majątkiem za szkodę?

Tak. Gdy pojazd nie miał ważnego OC uznawanego w Polsce, po wypłacie świadczeń możliwe jest dochodzenie ich zwrotu od sprawcy lub osoby, która nie dopełniła obowiązku ubezpieczenia.

Czy cudzoziemiec po wyjeździe z Polski jest bezkarny?

Nie. Odpowiedzialność cywilna i karna nie znika tylko dlatego, że sprawca wyjechał. Problemem może być praktyczna egzekucja, ale zależy ona od majątku, miejsca pobytu i współpracy międzynarodowej.

Źródła

• art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 864/2007 z 11.07.2007 r. dotyczącego prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II).
• Konwencja o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze 4.05.1971 r.
• art. 23 ust. 1, art. 25 i nast., art. 88 ust. 1-2, art. 110 ust. 1 pkt 1 ustawy z 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
• art. 86 § 1 ustawy z 20.05.1971 r. – Kodeks wykroczeń.
• art. 177 § 1 i § 2 ustawy z 6.06.1997 r. – Kodeks karny.
• ustawa z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
• ustawa z 6.06.1997 r. – Kodeks postępowania karnego.