Ucieczka z miejsca kolizji w Niemczech

Oddalenie się z miejsca kolizji w Niemczech – kiedy powstaje ryzyko odpowiedzialności?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, czy zachowanie kierowcy rzeczywiście spełnia znamiona niemieckiego przestępstwa unerlaubtes Entfernen vom Unfallort, czyli bezprawnego oddalenia się z miejsca wypadku lub kolizji. Zgodnie z § 142 niemieckiego kodeksu karnego (StGB) odpowiada uczestnik zdarzenia, który po wypadku w ruchu drogowym oddala się z miejsca zdarzenia, zanim umożliwi innym uczestnikom lub poszkodowanym ustalenie swojej osoby, pojazdu i charakteru udziału w zdarzeniu, albo zanim odczeka odpowiedni czas, gdy nikt nie jest gotowy do dokonania tych ustaleń.

Przepis obejmuje także sytuację, w której kierowca odjechał po upływie czasu oczekiwania albo z przyczyny usprawiedliwionej, ale później nie umożliwił niezwłocznie dokonania wymaganych ustaleń. Po oddaleniu się z miejsca kolizji warto od razu odtworzyć postępowanie po kolizji w Niemczech: gdzie stały pojazdy, kiedy kierowca wrócił, czy poszkodowany był obecny, czy ktoś widział zdarzenie i czy podjęto próbę kontaktu z policją.

W praktyce nie każda zmiana miejsca postoju pojazdu jest automatycznie „ucieczką”. Inaczej ocenia się odjazd na kilka metrów w celu bezpiecznego zatrzymania auta, a inaczej opuszczenie parkingu bez pozostawienia danych i bez zgłoszenia zdarzenia. Istotne będą: świadomość kierowcy, czas nieobecności, powód odjazdu, próba powrotu, zachowanie po powrocie oraz to, czy poszkodowany miał realną możliwość ustalenia danych sprawcy.

Jakie obowiązki ma kierowca po kolizji na niemieckim parkingu?

Po kolizji w Niemczech kierowca powinien przede wszystkim zatrzymać się, zabezpieczyć miejsce zdarzenia, udzielić niezbędnej pomocy, nie usuwać śladów przed dokonaniem potrzebnych ustaleń oraz umożliwić poszkodowanemu albo policji ustalenie danych. Obowiązki te wynikają zarówno z § 142 StGB, jak i z § 34 niemieckich przepisów o ruchu drogowym (StVO).

Nie należy opierać obrony wyłącznie na twierdzeniu, że kierowca był zdenerwowany. Stres lub szok mogą mieć znaczenie dla oceny zachowania, ale zwykle nie zastępują obowiązku umożliwienia ustaleń. Lepiej wykazać konkretne fakty: krótki czas odjazdu, natychmiastowy powrót, brak próby ukrycia pojazdu, gotowość do podania danych oraz późniejsze współdziałanie z policją i ubezpieczycielem.

Czy trzeba czekać dokładnie 30 minut?

W niemieckich przepisach nie ma jednej sztywnej, ustawowej granicy czasu oczekiwania. W praktyce przy drobnych szkodach parkingowych często mówi się o kilkudziesięciu minutach, ale to tylko orientacyjna wskazówka. Dłuższy czas może być wymagany, gdy szkoda jest poważniejsza, zdarzenie miało miejsce w takim miejscu i czasie, że właściciel pojazdu może szybko się pojawić, albo gdy istnieje realna możliwość wezwania policji i dokonania ustaleń na miejscu.

Jeżeli kierowca musi opuścić miejsce zdarzenia, powinien jak najszybciej umożliwić ustalenia po fakcie. Najbezpieczniej jest skontaktować się z policją, podać swoje dane, numer rejestracyjny, lokalizację pojazdu i opisać udział w zdarzeniu. Zwlekanie do następnego dnia może być ryzykowne, chyba że w konkretnych okolicznościach da się wykazać, że wcześniejsze zgłoszenie nie było realnie możliwe.

Regres ubezpieczyciela – czy kierowca zapłaci za szkodę z własnej kieszeni?

Jeżeli pojazd był objęty polskim ubezpieczeniem OC, szkoda wyrządzona w Niemczech co do zasady może być likwidowana w ramach systemu obowiązkowego OC, ponieważ polskie OC obejmuje także zdarzenia na terytoriach państw objętych właściwymi porozumieniami między biurami narodowymi. Dla kierowcy kluczowy jest jednak art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, który daje ubezpieczycielowi prawo żądania od kierującego zwrotu wypłaconego odszkodowania w określonych przypadkach.

Aktualne brzmienie art. 43 tej ustawy przewiduje, że zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z OC odszkodowania, jeżeli kierujący:

• wyrządził szkodę umyślnie lub w stanie po użyciu alkoholu albo pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych,
• wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa,
• nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem, poza wyjątkami dotyczącymi ratowania życia, mienia albo pościgu za sprawcą przestępstwa,
• zbiegł z miejsca zdarzenia.

Oznacza to, że wypłata odszkodowania poszkodowanemu nie musi kończyć sprawy dla kierowcy. Ubezpieczyciel może później wystąpić z roszczeniem regresowym, ale powinien wykazać przesłanki regresu. Samo chwilowe oddalenie się, bez zamiaru ukrycia danych i przy szybkim powrocie, może być argumentem przeciwko przyjęciu, że doszło do „zbiegnięcia z miejsca zdarzenia” w rozumieniu art. 43 ustawy.

Jeżeli jednak w niemieckich dokumentach pojawi się prawomocne ustalenie, że kierowca bezprawnie oddalił się z miejsca wypadku, ubezpieczyciel będzie miał silniejszą podstawę do dochodzenia zwrotu wypłaconych kwot. Trzeba więc równolegle myśleć o obronie w niemieckiej sprawie karnej i o przyszłej obronie przed ewentualnym regresem ubezpieczyciela.

Zobacz również: sprawdź, jakie mogą być sankcje drogowe w Niemczech oraz jak wygląda regres ubezpieczyciela po stłuczce parkingowej.

Jak się bronić po otrzymaniu pisma z niemieckiego sądu?

Najpierw trzeba ustalić, jaki dokument został doręczony. Jeżeli jest to Strafbefehl, czyli niemiecki nakaz karny, sprzeciw składa się co do zasady w terminie 2 tygodni od doręczenia do sądu, który wydał nakaz. Brak reakcji może spowodować, że nakaz stanie się prawomocny i będzie traktowany jak wyrok. Jeżeli pismo jest wezwaniem, zawiadomieniem albo innym dokumentem procesowym, należy sprawdzić pouczenie o terminie i formie odpowiedzi.

W obronie warto przeanalizować zwłaszcza:

• czy kierowca rzeczywiście zauważył kontakt pojazdów i powstanie szkody,
• jak długo trwało oddalenie się od miejsca zdarzenia,
• czy kierowca wrócił na miejsce i czy próbował ustalić właściciela uszkodzonego pojazdu,
• czy świadek mógł prawidłowo ocenić przebieg zdarzenia, widoczność i czas powrotu,
• czy szkoda była na tyle widoczna lub odczuwalna, że można przypisać kierowcy świadomość kolizji,
• czy po zdarzeniu kierowca współpracował z policją, sądem i ubezpieczycielem.

Jeżeli kierowca nie wiedział, że doszło do kolizji, sprawa wygląda inaczej. Niemieckie prawo karne nie przewiduje odpowiedzialności za nieumyślne oddalenie się z miejsca wypadku w taki sam sposób jak za świadome opuszczenie miejsca zdarzenia. W orzeczeniu z 19 marca 2007 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny wskazał, że rozszerzanie odpowiedzialności z § 142 ust. 2 pkt 2 StGB na przypadki nieumyślnego oddalenia się narusza zakaz analogii na niekorzyść oskarżonego. Nie oznacza to automatycznego uniewinnienia w każdej sprawie, ale daje istotny argument, gdy realnie nie było świadomości zdarzenia.

Możliwe konsekwencje w Niemczech i w Polsce

Konsekwencje sprawy mogą być wielotorowe. W Niemczech w grę wchodzi grzywna, a w poważniejszych przypadkach także kara pozbawienia wolności, zakaz prowadzenia pojazdów, zatrzymanie lub ograniczenie prawa jazdy na terytorium Niemiec oraz wpis w odpowiednich rejestrach. Przy zagranicznym prawie jazdy niemieckie rozstrzygnięcie może dotyczyć prawa do prowadzenia pojazdów w Niemczech, a niekoniecznie fizycznego „odebrania” polskiego dokumentu w Polsce.

W Polsce najpoważniejszym skutkiem finansowym może być regres ubezpieczyciela, czyli żądanie zwrotu kwoty wypłaconej poszkodowanemu. Wysokość regresu zależy od wysokości wypłaconego odszkodowania i okoliczności szkody. Dlatego nie należy lekceważyć nawet pozornie drobnej szkody parkingowej, zwłaszcza gdy w dokumentach niemieckich pojawia się sformułowanie o ucieczce z miejsca zdarzenia.

FAQ

Podstawy prawne i źródła

• § 142 Strafgesetzbuch (StGB) – unerlaubtes Entfernen vom Unfallort
• § 34 Straßenverkehrs-Ordnung (StVO) – obowiązki po wypadku
• § 410 Strafprozeßordnung (StPO) – sprzeciw od nakazu karnego
• § 69 StGB – odebranie prawa jazdy oraz § 69b StGB – skutki przy zagranicznym prawie jazdy
• art. 25, art. 35 i art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK
• BVerfG, postanowienie z 19 marca 2007 r., 2 BvR 2273/06