Ślub w Niemczech czy w Polsce – co naprawdę ma znaczenie?

Czy lepiej wziąć ślub w Niemczech czy w Polsce?

W opisanej sytuacji odpowiedź brzmi: to zależy głównie od wygody organizacyjnej i dokumentów, a nie od przyszłych praw do dziecka. Sam fakt, że ślub odbędzie się w Niemczech albo w Polsce, nie przesądza automatycznie o tym, jakie prawo będzie stosowane do spraw dotyczących dziecka, rozwodu czy odpowiedzialności rodzicielskiej.

W praktyce przy małżeństwach międzynarodowych dużo większe znaczenie mają:

• zwykłe miejsce pobytu małżonków,
• zwykłe miejsce pobytu dziecka,
• obywatelstwo małżonków,
• to, gdzie znajduje się majątek i gdzie toczy się wspólne życie rodzinne.

Jeżeli planują Państwo pracę w Niemczech, ale stałe mieszkanie w Polsce, to właśnie rzeczywisty model życia rodzinnego będzie później ważniejszy niż miejsce samej ceremonii.

Czy miejsce ślubu wpływa na prawa do dziecka?

Zasadniczo nie. W sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem, pieczy nad dzieckiem czy powrotu dziecka za granicę najważniejsze jest zwykłe miejsce pobytu dziecka, a nie to, w jakim kraju rodzice zawarli małżeństwo.

Na gruncie Unii Europejskiej właściwość sądów w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej reguluje obecnie art. 7 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z 25 czerwca 2019 r. dotyczącego jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej (tzw. Bruksela IIb). Z przepisu wynika, że w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej właściwe są co do zasady sądy państwa członkowskiego zwykłego miejsca pobytu dziecka w chwili wniesienia sprawy.

To oznacza, że jeśli dziecko faktycznie mieszka na stałe w Polsce, to zwykle polski sąd będzie właściwy do rozstrzygania spraw rodzicielskich. Jeżeli natomiast centrum życia dziecka znajdzie się w Niemczech, zasadniczo właściwe będą sądy niemieckie.

Podobnie znaczenie mają również przepisy Konwencji haskiej z 19 października 1996 r. o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci, która także odwołuje się do miejsca zwykłego pobytu dziecka.

Ustalenie ojcostwa i sytuacja dziecka urodzonego przed lub po ślubie

Jeżeli narzeczona jest w ciąży, praktyczne znaczenie ma też to, czy dziecko urodzi się już po zawarciu małżeństwa. W prawie polskim działa domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia – art. 62 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Jeżeli dziecko urodzi się przed ślubem, może być potrzebne uznanie ojcostwa. W prawie polskim następuje ono przez oświadczenia złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem albo konsulem – art. 73 § 1 oraz art. 79 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W sprawach transgranicznych mogą dojść jeszcze reguły prawa prywatnego międzynarodowego. W Polsce kwestie prawa właściwego dla ustalenia pochodzenia dziecka reguluje art. 55 ustawy z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe. Przepis ten odwołuje się m.in. do prawa ojczystego dziecka z chwili jego urodzenia, a w określonych sytuacjach także do prawa państwa zwykłego pobytu dziecka lub prawa ojczystego matki i ojca.

W prawie niemieckim nadal znaczenie mają odpowiednie przepisy EGBGB (Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche), ale przy sporze w Polsce albo przy czynnościach przed polskimi organami analizuje się również polskie przepisy kolizyjne.

Czy ślub zawarty w Niemczech będzie ważny w Polsce?

Tak, jeżeli został zawarty zgodnie z prawem miejsca zawarcia. Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe forma zawarcia małżeństwa podlega prawu państwa, w którym jest ono zawierane. Oznacza to, że małżeństwo zawarte prawidłowo przed niemieckim Standesamt jest co do zasady skuteczne i uznawane także w Polsce.

Dla codziennej praktyki urzędowej warto jednak zadbać o wpisanie zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. Podstawą jest art. 104 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym zagraniczny dokument stanu cywilnego może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego przez transkrypcję.

Transkrypcja nie tworzy małżeństwa od nowa, ale bardzo ułatwia późniejsze sprawy w Polsce, np. przy wymianie dokumentów, nazwisku, sprawach spadkowych, meldunkowych czy administracyjnych.

Czy ślub w Polsce będzie uznawany w Niemczech?

Co do zasady tak, jeśli został ważnie zawarty według prawa polskiego. Niemieckie urzędy mogą jednak wymagać przedłożenia odpisu aktu małżeństwa, tłumaczenia przysięgłego i czasem dodatkowych dokumentów dotyczących stanu cywilnego czy obywatelstwa.

Jeżeli chcą Państwo zawrzeć związek małżeński z obywatelem Niemiec albo osobą mającą także obywatelstwo niemieckie, warto od razu sprawdzić formalności ślubu z Niemcem, ponieważ praktyka dokumentowa po stronie niemieckiej bywa bardziej wymagająca niż samo polskie postępowanie w USC.

Jakie znaczenie ma obywatelstwo małżonków?

Obywatelstwo ma znaczenie, ale nie zawsze decydujące. Przy małżeństwie polsko-niemieckim mogą równolegle pojawiać się kwestie:

• prawa właściwego dla skutków małżeństwa,
• prawa właściwego dla ustroju majątkowego małżeńskiego,
• właściwości sądu przy rozwodzie,
• obywatelstwa dziecka, nazwiska i dokumentów.

W sprawach majątkowych duże znaczenie może mieć rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 z 24 czerwca 2016 r. wdrażające wzmocnioną współpracę w dziedzinie jurysdykcji, prawa właściwego oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich ustrojów majątkowych. Rozporządzenie to stosuje się do małżonków w państwach uczestniczących we wzmocnionej współpracy, w tym w Niemczech i Polsce, i pozwala w określonych sytuacjach ustalić prawo właściwe dla ustroju majątkowego albo wybrać je w drodze umowy.

Jeżeli więc mają Państwo majątek albo planują jego nabywanie w dwóch krajach, warto rozważyć odrębną analizę majątkową. Sam ślub w Polsce nie zablokuje dochodzenia praw w Niemczech, tak samo jak ślub w Niemczech nie da automatycznie przewagi procesowej.

Rozwód – czy miejsce ślubu ma znaczenie?

Przy rozwodzie miejsce zawarcia małżeństwa ma zwykle znaczenie drugorzędne. Ważniejsze jest to, gdzie małżonkowie mieszkają i jaki sąd ma jurysdykcję.

Na obszarze UE kwestie jurysdykcji w sprawach rozwodowych reguluje obecnie również rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111. W praktyce bierze się pod uwagę m.in. zwykłe miejsce pobytu małżonków, ostatnie wspólne zwykłe miejsce pobytu, miejsce pobytu pozwanego albo wspólne obywatelstwo małżonków – w granicach przewidzianych przez to rozporządzenie.

Jeżeli więc po ślubie będą Państwo realnie mieszkać w Polsce, rozwód często będzie można prowadzić w Polsce. Jeżeli centrum życia przeniesie się do Niemiec, może pojawić się właściwość sądów niemieckich.

Praktycznie: kiedy wygodniejszy jest ślub w Polsce, a kiedy w Niemczech?

W każdym wariancie trzeba jednak patrzeć na konkretny stan faktyczny: obywatelstwo, miejsce pobytu, język dokumentów, wcześniejsze małżeństwa, dzieci, plany zawodowe i majątek.

Na co zwrócić uwagę jeszcze przed ślubem?

Przed podjęciem decyzji dobrze jest sprawdzić:

• jakie dokumenty wymaga polski USC albo niemiecki Standesamt,
• czy potrzebne będzie tłumaczenie przysięgłe aktu urodzenia, zaświadczenia o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa albo dokumentu o stanie cywilnym,
• jakie nazwisko będą nosili małżonkowie po ślubie,
• jak zostanie ustalone nazwisko dziecka,
• czy potrzebna będzie transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa w Polsce,
• czy chcą Państwo zawrzeć umowę majątkową małżeńską, jeżeli planowane są aktywa w dwóch państwach.

W Polsce zaświadczenie o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa wydaje kierownik urzędu stanu cywilnego na podstawie art. 76 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Natomiast obywatel polski zawierający małżeństwo za granicą może potrzebować dokumentu potwierdzającego zdolność prawną do zawarcia małżeństwa zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy.

Czy ślub w Polsce utrudni dochodzenie praw w Niemczech?

Nie ma takiej ogólnej zasady. To, czy będzie Pan mógł dochodzić praw w Niemczech, zależy przede wszystkim od tego, czy niemieckie sądy lub urzędy będą miały jurysdykcję albo kompetencję w danej sprawie. O tym decydują konkretne przepisy unijne, konwencje międzynarodowe i stan faktyczny, a nie sama lokalizacja ceremonii ślubnej.

Jeżeli dziecko będzie mieszkało w Niemczech, sprawy rodzicielskie mogą toczyć się w Niemczech niezależnie od tego, że ślub odbył się w Polsce. Analogicznie, jeśli rodzina na stałe mieszka w Polsce, sam ślub w Niemczech nie przeniesie automatycznie spraw rodzinnych do niemieckiego porządku prawnego.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty pokazujące, jak w praktyce działa rozróżnienie między miejscem ślubu a późniejszym miejscem życia rodziny.

FAQ

Czy ślub w Niemczech daje większe prawa do dziecka niż ślub w Polsce?

Nie. O prawach do dziecka zwykle nie rozstrzyga miejsce ślubu, lecz zwykłe miejsce pobytu dziecka i konkretne przepisy o jurysdykcji oraz odpowiedzialności rodzicielskiej.

Czy małżeństwo zawarte w Niemczech trzeba zgłaszać w Polsce?

Nie zawsze jest to bezwzględnie obowiązkowe, ale w praktyce bardzo warto przeprowadzić transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, bo ułatwia to późniejsze sprawy urzędowe.

Czy dziecko urodzone przed ślubem ma gorszą sytuację prawną?

Nie, ale może być potrzebne formalne uznanie ojcostwa, jeżeli dziecko urodzi się przed zawarciem małżeństwa i nie zadziała domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki.

Czy ślub w Polsce uniemożliwi rozwód w Niemczech?

Nie. O tym, gdzie można prowadzić rozwód, decydują przepisy o jurysdykcji i okoliczności faktyczne, przede wszystkim miejsce zwykłego pobytu małżonków.

Czy warto przed ślubem ustalić kwestie majątkowe?

Tak, szczególnie gdy małżonkowie mają majątek, dochody albo plany życiowe w dwóch państwach. W takich sprawach często opłaca się przeanalizować ustrój majątkowy jeszcze przed zawarciem małżeństwa.

Źródła

• art. 62 § 1, art. 73 § 1, art. 79 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 49 ust. 1, art. 55 ustawy z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe,
• art. 76 ust. 1, art. 83 ust. 1, art. 104 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego,
• art. 7 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z 25 czerwca 2019 r.,
• rozporządzenie Rady (UE) 2016/1103 z 24 czerwca 2016 r.,
• Konwencja haska z 19 października 1996 r. o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci,
• niemieckie przepisy kolizyjne EGBGB (Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuche) – w zakresie spraw rodzinnych z elementem niemieckim.