Alimenty na dziecko w Niemczech po uznaniu ojcostwa

Jakie prawo ma zastosowanie do alimentów na dziecko mieszkające w Niemczech?

W sprawach alimentacyjnych z elementem międzynarodowym pierwszym krokiem jest ustalenie prawa właściwego. Dla państw Unii Europejskiej, w tym Polski i Niemiec, znaczenie ma rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych. W zakresie prawa właściwego rozporządzenie to odsyła co do zasady do Protokołu haskiego z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych.

Zgodnie z art. 3 Protokołu haskiego z 23 listopada 2007 r. prawem właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych jest co do zasady prawo państwa zwykłego pobytu wierzyciela alimentacyjnego, czyli osoby uprawnionej do alimentów. W przypadku małoletniego dziecka będzie to zazwyczaj prawo państwa, w którym dziecko stale mieszka. Jeżeli więc dziecko mieszka w Niemczech, najczęściej zastosowanie znajdzie prawo niemieckie.

To oznacza, że wysokość świadczenia, sposób jego dochodzenia i zasady uczestnictwa rodziców w kosztach utrzymania dziecka będą co do zasady oceniane według prawa niemieckiego, a nie według polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy po uznaniu ojcostwa można uniknąć alimentów?

Co do zasady nie. Jeżeli uznałeś ojcostwo zgodnie z prawem niemieckim, to do czasu skutecznego wzruszenia tego uznania jesteś traktowany jako ojciec dziecka wraz z konsekwencjami prawnymi, w tym alimentacyjnymi. Samo powzięcie wątpliwości co do biologicznego pochodzenia dziecka nie zawiesza obowiązku utrzymania.

W praktyce oznacza to, że matka dziecka albo podmiot działający na rzecz dziecka może wystąpić o ustalenie albo egzekwowanie alimentów nawet wtedy, gdy dobrowolnie ponosisz już część kosztów. Dobrowolne wpłaty nie blokują formalnej sprawy, ale mogą mieć znaczenie dowodowe i rozliczeniowe.

Jeżeli w tle pojawi się również rozwód a alimenty, trzeba osobno ocenić roszczenia na dziecko i ewentualne roszczenia między partnerami lub małżonkami, bo są to odrębne kwestie prawne.

Na czym polega obowiązek alimentacyjny w prawie niemieckim?

W prawie niemieckim podstawą obowiązku alimentacyjnego krewnych w linii prostej jest § 1601 niemieckiego kodeksu cywilnego, czyli Bürgerliches Gesetzbuch (BGB). Dziecko ma więc co do zasady roszczenie alimentacyjne wobec swoich rodziców.

Zgodnie z § 1602 BGB uprawniony może żądać alimentów, jeżeli nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, a zgodnie z § 1603 BGB zobowiązany musi świadczyć alimenty w granicach swojej zdolności zarobkowej i majątkowej. W przypadku małoletnich dzieci zakres ochrony jest szeroki, a od rodziców wymaga się wykorzystania możliwości zarobkowych.

Gdy dziecko mieszka na stałe z jednym rodzicem, drugi rodzic zwykle realizuje obowiązek przez świadczenie pieniężne, a rodzic sprawujący codzienną pieczę zaspokaja potrzeby dziecka przez osobiste starania, opiekę, mieszkanie i wyżywienie. Taki model jest typowy także w praktyce niemieckiej.

Wysokość alimentów w Niemczech jest często ustalana w oparciu o praktyczne wytyczne sądowe, zwłaszcza tzw. Düsseldorfer Tabelle. Nie jest to ustawa, ale powszechnie stosowane narzędzie pomocnicze przy szacowaniu alimentów na dziecko.

Czy dobrowolne łożenie na dziecko chroni przed pozwem?

Nie daje pełnej ochrony. Jeżeli druga strona uzna, że płacisz za mało, nieregularnie albo bez jasnego porozumienia, może wystąpić o formalne ustalenie wysokości alimentów. W Niemczech często dochodzi też do sporządzenia urzędowego tytułu egzekucyjnego dotyczącego alimentów, bez klasycznego procesu sądowego, np. przy udziale Jugendamtu.

Dlatego warto:

• płacić przelewem, a nie gotówką,
• zachowywać potwierdzenia wszystkich wpłat i zakupów,
• ustalić na piśmie, jakie kwoty mają charakter alimentów,
• unikać nieprecyzyjnych ustnych ustaleń.

Jeżeli relacje między rodzicami się pogarszają, dobrze jest szybko uporządkować także kwestie kontaktów z dzieckiem i odpowiedzialności rodzicielskiej. Pomocna może być również analiza pokrewnych zagadnień, takich jak porozumienie w sprawie alimentów.

Czy można żądać badania DNA po uznaniu ojcostwa?

Tak, ale sama chęć wykonania prywatnego testu DNA nie zmienia sytuacji prawnej. W Niemczech odrębnie funkcjonuje prawo do ustalenia biologicznego pochodzenia dziecka oraz odrębnie procedura zaprzeczenia ojcostwa. Znaczenie mają przepisy BGB dotyczące pochodzenia dziecka, w szczególności regulacje o ustaleniu i kwestionowaniu ojcostwa.

Jeżeli uznanie ojcostwa już nastąpiło, to dla uchylenia skutków prawnych konieczne jest zwykle wniesienie odpowiedniego powództwa o zaprzeczenie ojcostwa do sądu niemieckiego. Dopiero prawomocne rozstrzygnięcie prowadzące do stwierdzenia, że nie jesteś ojcem, może usunąć podstawę dalszego obowiązku alimentacyjnego.

W takich sprawach szczególne znaczenie mają terminy. W prawie niemieckim powództwo o zaprzeczenie ojcostwa jest ograniczone terminem liczonym od chwili, gdy osoba uprawniona dowiedziała się o okolicznościach przemawiających przeciwko ojcostwu. Ocena, od kiedy termin biegnie, zależy jednak od szczegółów konkretnej sprawy.

Jak wygląda zaprzeczenie ojcostwa w Niemczech?

Co do zasady trzeba wszcząć postępowanie przed właściwym sądem rodzinnym w Niemczech. Samo porozumienie z matką dziecka albo jednostronne oświadczenie nie wystarczy. Sąd może dopuścić dowód z badań genetycznych i dopiero na podstawie wyniku oraz całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy ojcostwo należy podważyć.

Do czasu prawomocnego zakończenia sprawy nadal liczysz się jako ojciec dziecka w sensie prawnym. Właśnie dlatego „zabezpieczenie się przed pozwem o alimenty” przez samo zgłoszenie wątpliwości co do ojcostwa co do zasady nie działa.

Jeżeli potrzebujesz ustalić, które państwo i który sąd będą właściwe również dla innych spraw rodzinnych, pomocny bywa materiał: Ślub w Niemczech czy w Polsce – co naprawdę ma znaczenie?

Rola Jugendamtu i ugody alimentacyjnej

W Niemczech ważną rolę praktyczną odgrywa Jugendamt, czyli urząd ds. młodzieży. Może on wspierać rodzica sprawującego opiekę, pośredniczyć w ustaleniu alimentów, a w pewnych sytuacjach pomagać przy sporządzeniu dokumentu stanowiącego podstawę egzekucji.

Jeżeli strony są w stanie dojść do porozumienia, możliwe jest ustalenie alimentów polubownie. To zwykle tańsze i szybsze niż spór sądowy. Ugoda powinna jednak jasno określać:

• kwotę świadczenia,
• termin płatności,
• datę rozpoczęcia płatności,
• ewentualny sposób rozliczania dodatkowych kosztów dziecka.

Nie każde prywatne porozumienie daje jednak taki sam poziom bezpieczeństwa prawnego. W wielu przypadkach warto zadbać o dokument, który w razie potrzeby będzie miał walor wykonalności.

Co zrobić praktycznie, jeżeli masz wątpliwości co do ojcostwa?

Czy można odzyskać zapłacone alimenty po zaprzeczeniu ojcostwa?

To zależy od konkretnego stanu faktycznego, podstawy prawnej roszczenia i tego, od kogo miałbyś ich dochodzić. Samo późniejsze obalenie ojcostwa nie oznacza automatycznego zwrotu wszystkich wcześniej zapłaconych kwot. W grę mogą wchodzić różne konstrukcje roszczeń, ale każda wymaga osobnej analizy według prawa niemieckiego.

Z tego powodu nie warto zakładać, że „najpierw zapłacę, a potem wszystko odzyskam”. W praktyce bywa to trudne lub częściowo niemożliwe.

FAQ

Czy matka może pozwać o alimenty, mimo że płacę dobrowolnie?

Tak. Dobrowolne wpłaty nie wykluczają formalnego dochodzenia alimentów, jeżeli druga strona uważa, że kwota jest zbyt niska albo nieregularna.

Czy samo badanie DNA wstrzymuje obowiązek alimentacyjny?

Nie. Obowiązek trwa do czasu skutecznego podważenia ojcostwa w odpowiedniej procedurze prawnej.

Czy po uznaniu ojcostwa mogę po prostu przestać płacić?

To bardzo ryzykowne. Może to prowadzić do powstania zaległości i późniejszej egzekucji. Najpierw warto ustalić strategię procesową.

Czy w tej sprawie stosuje się prawo polskie?

Najczęściej nie, jeżeli dziecko ma zwykły pobyt w Niemczech. Zwykle stosuje się wtedy prawo niemieckie na podstawie Protokołu haskiego z 23 listopada 2007 r.

Czy Jugendamt może pomóc bez procesu?

Tak, w wielu sprawach pomaga przy ustaleniach alimentacyjnych i formalizowaniu zobowiązań. Zakres pomocy zależy jednak od konkretnej sytuacji.

Źródła

• Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.
• Protokół haski z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych, art. 3.
• Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), w szczególności § 1601, § 1602, § 1603 oraz przepisy dotyczące ustalenia i zaprzeczenia ojcostwa.
• Praktyka niemieckich sądów rodzinnych i stosowanie Düsseldorfer Tabelle przy ustalaniu wysokości alimentów na dziecko.