Spóźnienie zgłoszenia darowizny od rodziców do urzędu skarbowego

Darowizna od rodziców a zwolnienie z podatku

Darowizna pieniędzy od rodziców na rzecz dziecka należy do najbliższej rodziny, czyli do tzw. grupy zerowej. Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez zstępnych, jeżeli nabywca zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy oraz, w przypadku środków pieniężnych przekraczających kwotę wolną, udokumentuje ich otrzymanie dowodem przekazania na swój rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.

Rodzice są dla dziecka wstępnymi, a dziecko jest zstępnym rodziców. Oznacza to, że darowizna 200 000 zł może korzystać z pełnego zwolnienia, ale tylko wtedy, gdy spełnione są warunki wskazane w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Najczęstsze warunki praktyczne to: przelew na rachunek obdarowanego i terminowe złożenie SD-Z2.

Obowiązek zgłoszenia nie występuje w sytuacjach wskazanych w art. 4a ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, czyli m.in. gdy wartość majątku nabytego od tej samej osoby w okresie rozliczanym według art. 9 ust. 2 tej ustawy nie przekracza kwoty wolnej z art. 9 ust. 1 pkt 1 albo gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Przy darowiźnie 200 000 zł zwykła pisemna umowa darowizny nie zastępuje zgłoszenia SD-Z2.

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na SD-Z2?

Termin 6 miesięcy wynika z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dla darowizny trzeba ustalić dzień powstania obowiązku podatkowego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania tej formy, z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

W praktyce, jeżeli rodzice podpisali zwykłą pisemną umowę darowizny pieniędzy i wykonali ją przelewem, 6 miesięcy na SD-Z2 liczy się najczęściej od dnia wykonania przelewu, czyli od dnia spełnienia świadczenia. Nie zawsze będzie to dzień podpisania umowy. Jeśli jednak pieniądze przekazano w dniu podpisania umowy, terminy będą się pokrywać.

Terminy podatkowe oblicza się według art. 12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Jeżeli koniec terminu przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, zgodnie z art. 12 § 5 Ordynacji podatkowej termin upływa następnego dnia po dniu lub dniach wolnych od pracy.

Czy spóźnienie o tydzień przekreśla zwolnienie?

Niestety w typowej sytuacji tak. Termin z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn jest warunkiem zastosowania zwolnienia. Jeżeli formularz SD-Z2 został złożony po terminie, organ podatkowy co do zasady uzna, że zwolnienie nie przysługuje, nawet gdy spóźnienie wyniosło tylko kilka dni.

Nie jest to zwykły termin procesowy, do którego można bezpiecznie zastosować przywrócenie terminu z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W praktyce organów podatkowych i orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że niedochowanie terminu z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn oznacza niespełnienie warunku zwolnienia, a nie tylko uchybienie formalne.

Wyjątek z art. 4a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn dotyczy sytuacji, gdy nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Wtedy zwolnienie może być zastosowane, jeżeli nabywca zgłosi nabycie w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o nabyciu, i uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości.

Ten wyjątek ma ograniczone znaczenie przy darowiźnie od rodziców potwierdzonej pisemną umową podpisaną przez obdarowanego. Skoro obdarowany podpisał umowę darowizny i wiedział o przelewie albo miał realną możliwość ustalenia, że przelew nastąpił, trudno będzie przekonać urząd skarbowy, że o nabyciu dowiedział się dopiero później. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i dowodów.

Jakie dokumenty są potrzebne do zwolnienia?

W przypadku darowizny pieniężnej samo oświadczenie rodziców i pisemna umowa darowizny nie wystarczą do zwolnienia, jeżeli wartość darowizny przekracza kwotę wolną. Art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga udokumentowania otrzymania środków dowodem przekazania na rachunek obdarowanego, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.

Najbezpieczniejsze dokumenty to: potwierdzenie przelewu z rachunku rodzica, wyciąg z rachunku obdarowanego, umowa darowizny i prawidłowo złożony formularz SD-Z2. Przekazanie gotówki do ręki, a następnie samodzielna wpłata przez obdarowanego na konto, może nie spełnić warunku z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Co zrobić po spóźnieniu ze zgłoszeniem darowizny?

Jeżeli termin na SD-Z2 już upłynął, należy przede wszystkim uporządkować rozliczenie podatkowe. W przypadku utraty zwolnienia podatnik powinien złożyć zeznanie SD-3. Obowiązek złożenia zeznania podatkowego wynika z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje złożenie zeznania w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, a w razie wcześniejszego zaniechania warto zrobić to niezwłocznie.

Podatek od spadków i darowizn jest ustalany decyzją naczelnika urzędu skarbowego. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania. Podatek wynikający z decyzji płaci się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, co wynika z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej.

Jeżeli złożenie SD-3 następuje po terminie, można rozważyć czynny żal. Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy sprawca nie podlega karze za przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe, jeżeli po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomi organ ścigania o tym czynie i ujawni istotne okoliczności, zanim organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu czynu. Czynny żal nie służy jednak do odzyskania zwolnienia podatkowego z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Ile podatku może wynieść po utracie zwolnienia?

Po utracie zwolnienia darowizna od rodziców jest rozliczana według zasad dla I grupy podatkowej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Przy obliczaniu limitu uwzględnia się także wcześniejsze nabycia od tej samej osoby według zasady kumulacji z art. 9 ust. 2 tej ustawy, czyli z roku ostatniego nabycia oraz z 5 lat poprzedzających ten rok.

Skala podatkowa wynika z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dla I grupy podatkowej podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną wynosi: 3% do 11 833 zł, 355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł przy nadwyżce od 11 833 zł do 23 665 zł, a powyżej 23 665 zł 946 zł 60 gr i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł.

Jeżeli darowizna 200 000 zł pochodziła od obojga rodziców i z umowy oraz przelewów wynika, że każde z rodziców darowało po 100 000 zł, podatek oblicza się osobno dla każdego darczyńcy. Jeżeli natomiast darczyńcą formalnie była tylko jedna osoba, podstawa opodatkowania i podatek mogą być wyższe. Przy małżonkach pozostających we wspólności majątkowej szczegóły zależą od treści umowy darowizny, źródła środków i sposobu wykonania przelewów.

Ryzyko stawki sankcyjnej 20%

Warto nie czekać, aż urząd skarbowy sam wykryje darowiznę. Art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje stawkę 20% przy nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt darowizny w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego, a należny podatek nie został zapłacony.

Dlatego po spóźnieniu lepiej samodzielnie złożyć właściwe dokumenty i uregulować sytuację, niż ujawniać darowiznę dopiero wtedy, gdy urząd pyta o źródło pieniędzy, np. przy zakupie nieruchomości. Podobne problemy występują także przy spadkach, gdzie spóźnione zgłoszenie spadku również może pozbawić podatnika zwolnienia.

Czy można wnioskować o ulgę w zapłacie podatku?

Jeżeli urząd wyda decyzję ustalającą podatek, a podatnik nie jest w stanie zapłacić go jednorazowo, można rozważyć ulgę w spłacie zobowiązania. Art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej pozwala organowi podatkowemu, na wniosek podatnika i w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika albo interesem publicznym, odroczyć termin płatności podatku, rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć albo rozłożyć na raty zaległość podatkową wraz z odsetkami, a w określonych sytuacjach umorzyć zaległość podatkową.

Umorzenie zaległości jest rozwiązaniem wyjątkowym. W praktyce trzeba wykazać realne trudności, np. poważną chorobę, utratę dochodów, zdarzenie losowe albo zagrożenie podstawowych potrzeb życiowych. Sam fakt, że podatnik spóźnił się z SD-Z2 o tydzień, zwykle nie wystarcza do umorzenia podatku.

FAQ

Źródła

• Art. 4a ust. 1, ust. 2 i ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 15 ust. 1 i ust. 4, art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 12 § 5, art. 21 § 1 pkt 2, art. 47 § 1, art. 67a § 1 i art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.
• Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Sz 850/98, dotyczący rozumienia ważnego interesu podatnika i interesu publicznego przy ulgach podatkowych.