Ciąża i urlop macierzyński policjantki w służbie przygotowawczej

Policjantka w ciąży a stosowanie Kodeksu pracy

Służba w Policji nie jest zwykłym stosunkiem pracy. Policjant pełni służbę na podstawie mianowania, a jego sytuację regulują przede wszystkim ustawa o Policji oraz akty wykonawcze. Nie oznacza to jednak, że policjantka w ciąży jest pozbawiona ochrony znanej z prawa pracy.

Aktualnie art. 79 ustawy o Policji stanowi, że policjantowi przysługują uprawnienia pracownika związane z rodzicielstwem określone w Kodeksie pracy, z wyjątkiem art. 186⁷ i art. 188¹ Kodeksu pracy, jeżeli przepisy ustawy o Policji nie stanowią inaczej. To ważna zmiana w stosunku do starszych omówień tego zagadnienia: przepis nie odnosi się już wyłącznie do policjanta-kobiety, lecz do policjanta, a więc także do ojca dziecka, w zakresie uprawnień rodzicielskich.

W praktyce oznacza to, że policjantka może korzystać m.in. z ochrony w ciąży, urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, wychowawczego, zwolnienia na dziecko oraz przerw na karmienie, o ile dane uprawnienie da się pogodzić ze szczególnymi przepisami ustawy o Policji i charakterem służby.

Ochrona przed zwolnieniem ze służby w ciąży i podczas urlopów

Art. 44 ustawy o Policji chroni policjanta przed zwolnieniem ze służby w okresie ciąży oraz w czasie urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego. Ochrona nie jest jednak absolutna.

Zwolnienie w tych okresach jest dopuszczalne tylko w wyjątkach wskazanych w ustawie, m.in. w razie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, prawomocnego skazania za określone przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, powołania do innej służby państwowej albo w przypadkach ważnego interesu służby lub likwidacji jednostki/reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem obsady etatowej, gdy nie jest możliwe przeniesienie policjanta.

Jeżeli zwolnienie następuje w szczególnych przypadkach określonych w ustawie, policjantowi może przysługiwać uposażenie do końca ciąży i okresu trwania wskazanych urlopów. W czasie urlopu wychowawczego ustawa przewiduje natomiast odrębne świadczenie pieniężne i inne uprawnienia właściwe dla pracowników zwalnianych z przyczyn niedotyczących pracowników.

Zwolnienie lekarskie w ciąży policjantki

Jeżeli lekarz stwierdzi czasową niezdolność do służby z powodu choroby przypadającej w czasie ciąży, policjantka zachowuje prawo do 100% uposażenia. Jest to istotne zwłaszcza przy ciąży zagrożonej, ciąży bliźniaczej albo zaleceniu ograniczenia aktywności.

Warto zadbać o prawidłową dokumentację lekarską. Sam fakt ciąży nie oznacza automatycznie niezdolności do służby, ale przy ciąży zagrożonej albo przeciwwskazaniach medycznych zaświadczenie lekarskie ma zasadnicze znaczenie. Zwolnienie może podlegać kontroli, a nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia może skutkować utratą prawa do uposażenia za okres zwolnienia.

Urlop macierzyński przysługujący policjantce

Wymiar urlopu macierzyńskiego wynika z Kodeksu pracy. Przy urodzeniu jednego dziecka wynosi 20 tygodni, przy urodzeniu dwojga dzieci przy jednym porodzie 31 tygodni, przy trojgu dzieci 33 tygodnie, przy czworgu 35 tygodni, a przy pięciorgu i większej liczbie dzieci 37 tygodni.

W przypadku ciąży bliźniaczej policjantce przysługuje zatem 31 tygodni urlopu macierzyńskiego. Część urlopu może przypadać przed przewidywaną datą porodu, natomiast jeżeli policjantka nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed porodem, pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu.

Za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, urlopowi na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającemu urlopowi macierzyńskiemu oraz urlopowi ojcowskiemu miesięczne uposażenie policjanta wynosi 100% uposażenia należnego na podstawie art. 121 ust. 1 ustawy o Policji.

Uzupełniający urlop macierzyński po hospitalizacji dziecka

Od 2025 r. Kodeks pracy przewiduje także uzupełniający urlop macierzyński w określonych przypadkach związanych z wcześniactwem, niską masą urodzeniową albo hospitalizacją dziecka po porodzie. Uprawnienie może mieć znaczenie zwłaszcza przy ciąży bliźniaczej, gdy dzieci częściej wymagają opieki szpitalnej.

Co do zasady wymiar tego urlopu zależy od tygodni pobytu dziecka w szpitalu oraz od tego, czy dziecko urodziło się przed 28. tygodniem ciąży, przed 37. tygodniem ciąży, z określoną masą urodzeniową albo po ukończeniu 37. tygodnia ciąży, ale wymagało hospitalizacji spełniającej warunki ustawowe. Przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka uwzględnia się masę dziecka o najniższej masie urodzeniowej oraz okres pobytu w szpitalu dziecka najdłużej hospitalizowanego.

Uzupełniający urlop macierzyński jest udzielany jednorazowo, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Wniosek składa się w postaci papierowej lub elektronicznej nie później niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Do wniosku trzeba dołączyć zaświadczenie szpitala oraz wymagane dokumenty.

Urlop rodzicielski policjantki i wysokość uposażenia

Po urlopie macierzyńskim rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego. Przy urodzeniu jednego dziecka urlop rodzicielski wynosi łącznie do 41 tygodni, a przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie — do 43 tygodni. W przypadku bliźniąt chodzi więc o 43 tygodnie dla obojga rodziców łącznie.

Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego i tej części nie można przenieść na drugiego rodzica. Jeżeli więc matka wykorzysta cały dostępny dla siebie wymiar, a ojciec nie skorzysta z własnych 9 tygodni, ta część co do zasady przepadnie.

Za okres urlopu rodzicielskiego miesięczne uposażenie policjanta wynosi zasadniczo 70% uposażenia. Policjantka może jednak, nie później niż 21 dni po porodzie, złożyć pisemny wniosek o wypłatę uposażenia za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i urlopowi rodzicielskiemu w pełnym wymiarze w wysokości 81,5% uposażenia, z wyłączeniem 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zastrzeżonych dla ojca dziecka. Wybór wariantu wpływa na realną wysokość świadczeń, dlatego warto przeliczyć go przed złożeniem wniosku.

Urlop wychowawczy policjantki

Po wykorzystaniu urlopów związanych z porodem policjantka może rozważyć urlop wychowawczy. Zgodnie z Kodeksem pracy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.

Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy i jest udzielany na okres nie dłuższy niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W szczególnych przypadkach dotyczących dziecka z niepełnosprawnością możliwy jest dodatkowy urlop wychowawczy do 36 miesięcy, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Co do zasady jeden miesiąc urlopu wychowawczego jest zarezerwowany dla każdego z rodziców lub opiekunów i nie można go przenieść na drugiego rodzica. Wniosek o urlop wychowawczy składa się w postaci papierowej lub elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Służba przygotowawcza a ciąża i przerwa w wykonywaniu obowiązków

Osobę przyjętą do służby w Policji mianuje się policjantem w służbie przygotowawczej na okres 3 lat. Po upływie tego okresu policjant zostaje mianowany na stałe. W szczególnie uzasadnionych przypadkach właściwy przełożony może skrócić okres służby przygotowawczej albo zwolnić policjanta od jej odbywania.

Jednocześnie ustawa o Policji przewiduje, że w razie przerwy w wykonywaniu przez policjanta obowiązków służbowych trwającej dłużej niż 3 miesiące przełożony może przedłużyć okres służby przygotowawczej. Przepis nie wyłącza przerw związanych ze zwolnieniem lekarskim w ciąży, urlopem macierzyńskim czy rodzicielskim. Oznacza to, że przedłużenie jest prawnie możliwe, ale nie jest automatyczne.

Sformułowanie "może przedłużyć" oznacza decyzję uznaniową przełożonego, która powinna mieć związek z realną potrzebą oceny przydatności policjanta do służby po faktycznej przerwie w wykonywaniu obowiązków. Przedłużenie nie powinno służyć ukaraniu policjantki za ciążę, korzystanie ze zwolnienia lekarskiego albo urlopów rodzicielskich.

Czy przełożony może odmówić awansu z powodu ciąży?

Sama ciąża, zwolnienie lekarskie związane z ciążą oraz korzystanie z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego nie powinny być traktowane jako negatywna przesłanka awansu albo mianowania na stałe. Jeżeli jednak policjantka pozostaje w służbie przygotowawczej i z powodu długiej przerwy przełożony przedłuży ten okres, awans lub mianowanie na stałe może w praktyce przesunąć się w czasie.

Kluczowe jest odróżnienie dwóch sytuacji. Czym innym jest przedłużenie służby przygotowawczej z powodu realnej przerwy w wykonywaniu obowiązków dłuższej niż 3 miesiące, a czym innym odmowa awansu tylko dlatego, że policjantka jest w ciąży lub skorzystała z przysługujących jej uprawnień rodzicielskich. Ta druga sytuacja mogłaby rodzić zarzut nierównego traktowania.

Jeżeli przełożony zapowiada niekorzystną decyzję, warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej, przyczyn faktycznych oraz formy rozstrzygnięcia. Przy rozkazach personalnych lub decyzjach dotyczących przebiegu służby znaczenie mogą mieć terminy i tryb zaskarżenia.

Urlop wypoczynkowy po macierzyńskim i rodzicielskim

Przebywanie na zwolnieniu lekarskim w ciąży, urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim nie oznacza samo w sobie utraty prawa do urlopu wypoczynkowego. Rozporządzenie w sprawie urlopów policjantów przewiduje jednak, że urlopu wypoczynkowego nie udziela się w okresie czasowej niezdolności do służby, określonych zwolnień od zajęć służbowych oraz zawieszenia w czynnościach służbowych.

Jeżeli policjant nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego w ustalonym terminie z powodu choroby, urlopu zdrowotnego, opieki nad dzieckiem lub członkiem rodziny, odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego albo wychowawczego, urlop wypoczynkowy przesuwa się na inny termin.

Na wniosek policjanta urlopu wypoczynkowego udziela się bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopie rodzicielskim lub urlopie ojcowskim. W praktyce policjantka może więc złożyć wniosek o wykorzystanie zaległego albo bieżącego urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, a przed ewentualnym urlopem wychowawczym.

Powrót po urlopach rodzicielskich może wymagać także oceny stanowiska, zakresu obowiązków i warunków służby. W zbliżonych sytuacjach praktycznych pomocny może być materiał o tym, jak wygląda powrót po urlopie rodzicielskim.

Co policjantka powinna zrobić praktycznie?

• Przekazać przełożonemu prawidłowe zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę oraz ewentualne zwolnienie lekarskie, jeżeli lekarz stwierdzi niezdolność do służby.
• Zachować kopie wniosków urlopowych, zaświadczeń i korespondencji z jednostką.
• Przed porodem zdecydować, czy składa wniosek o wypłatę 81,5% uposażenia za okres macierzyńskiego i rodzicielskiego, pamiętając o terminie 21 dni po porodzie.
• Jeżeli dzieci były hospitalizowane, sprawdzić możliwość uzupełniającego urlopu macierzyńskiego i uzyskać zaświadczenie szpitala.
• Przy zapowiedzi przedłużenia służby przygotowawczej poprosić o podstawę prawną i uzasadnienie, a następnie ocenić możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia.

FAQ

Podsumowanie

Policjantka w ciąży jest objęta szczególną ochroną. Przysługują jej uprawnienia rodzicielskie z Kodeksu pracy, w tym urlop macierzyński, rodzicielski i wychowawczy, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z ustawy o Policji. Przy ciąży bliźniaczej urlop macierzyński wynosi 31 tygodni, a urlop rodzicielski łącznie do 43 tygodni.

Przełożony może rozważyć przedłużenie służby przygotowawczej, jeżeli przerwa w wykonywaniu obowiązków trwa dłużej niż 3 miesiące, ale nie powinien traktować ciąży ani urlopów rodzicielskich jako przewinienia lub powodu do gorszego traktowania. W razie sporu warto analizować konkretną podstawę prawną, formę rozstrzygnięcia i uzasadnienie przełożonego.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 636, w szczególności art. 29, art. 44, art. 44a, art. 79, art. 121a i art. 121b — tekst aktu.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 277, w szczególności art. 180–188¹ — tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 września 2014 r. w sprawie urlopów policjantów, tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2213 — tekst aktu.