Zasiłek pielęgnacyjny na dziecko a praca za granicą

Zasiłek pielęgnacyjny a świadczenia rodzinne z zagranicy

Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym uregulowanym w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przysługuje m.in. niepełnosprawnemu dziecku, osobie po ukończeniu 16 lat z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osobie po ukończeniu 16 lat z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 lat, oraz osobie, która ukończyła 75 lat. Świadczenie ma częściowo pokrywać koszty opieki i pomocy innej osoby.

Co istotne, zasiłek pielęgnacyjny nie jest uzależniony od dochodu. Sam fakt, że rodzic podjął lepiej płatną pracę za granicą, nie oznacza więc automatycznie utraty prawa do świadczenia. Problem pojawia się wtedy, gdy w sprawie trzeba zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo gdy członek rodziny ma za granicą prawo do świadczenia przeznaczonego na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tej samej osoby.

W praktyce sprawa wymaga sprawdzenia, czy zagraniczne świadczenie ma taki sam lub podobny cel, czy dotyczy tego samego dziecka, od kiedy powstało prawo do świadczeń za granicą oraz które państwo ma pierwszeństwo w wypłacie świadczeń rodzinnych.

Kiedy stosuje się koordynację świadczeń rodzinnych?

Koordynacja ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy osoba uprawniona do świadczeń, członek jej rodziny albo rodzic dziecka przebywa lub pracuje w państwie, w którym stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Chodzi w szczególności o państwa Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarię, a w odniesieniu do Wielkiej Brytanii także o szczególne sytuacje objęte przepisami po Brexicie.

Przepisy o koordynacji nie pozwalają rodzinie swobodnie wybrać państwa, z którego chce pobierać świadczenia. Kolejność pierwszeństwa ustala się według reguł unijnych. Zasadniczo pierwszeństwo ma państwo zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, następnie państwo wypłacające emeryturę lub rentę, a dopiero w dalszej kolejności państwo zamieszkania.

Jeżeli Polska nie jest państwem pierwszeństwa, może pojawić się konieczność uchylenia decyzji przyznającej świadczenie za określony okres. Nie musi to jednak zawsze oznaczać utraty całej kwoty. W niektórych sprawach możliwe jest ustalenie dodatku dyferencyjnego, czyli wyrównania różnicy między świadczeniami należnymi w dwóch państwach.

Obowiązek poinformowania urzędu o pracy za granicą

Osoba pobierająca zasiłek pielęgnacyjny powinna niezwłocznie informować organ wypłacający świadczenie o zmianach, które mogą mieć wpływ na prawo do świadczeń. Dotyczy to również podjęcia pracy za granicą przez rodzica dziecka lub innego członka rodziny, jeżeli ta okoliczność może uruchomić przepisy o koordynacji.

Samo zgłoszenie wyjazdu lub pracy za granicą jest bardzo ważne, ale nie zawsze automatycznie chroni przed późniejszym rozliczeniem świadczeń. Po takim zgłoszeniu organ powinien przekazać sprawę wojewodzie, jeżeli zachodzi podejrzenie, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Wojewoda ustala, czy koordynacja rzeczywiście występuje oraz w jakim okresie.

Przy przyznawaniu zasiłku, zwłaszcza gdy wchodzi w grę wsteczne przyznanie zasiłku, szczególnie ważne są daty: złożenia wniosku, powstania niepełnosprawności, wydania orzeczenia, rozpoczęcia pracy za granicą i przyznania świadczenia przez instytucję zagraniczną.

Czy urząd może żądać zwrotu od dnia rozpoczęcia pracy za granicą?

Żądanie zwrotu od dnia rozpoczęcia pracy za granicą może być prawidłowe tylko wtedy, gdy z przepisów o koordynacji albo z ustaleń w sprawie wynika, że od tej daty Polska nie była państwem właściwym do wypłaty pełnego świadczenia albo że za granicą przysługiwało świadczenie wyłączające polski zasiłek pielęgnacyjny. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że mąż lub żona pracowali za granicą.

Trzeba odróżnić zwykłe świadczenie rodzinne wypłacane w innym państwie od świadczenia przeznaczonego na koszty opieki, pielęgnacji lub niepełnosprawności konkretnego dziecka. W razie sporu należy dokładnie sprawdzić, jak zagraniczne świadczenie zostało nazwane, na jakiej podstawie je przyznano, za jaki okres i na czyją rzecz.

Jeżeli organ wyda decyzję o zwrocie, powinien wskazać podstawę prawną, okres objęty zwrotem, kwotę główną, ewentualne odsetki oraz sposób ich naliczenia. Decyzja powinna też zawierać pouczenie o prawie do odwołania.

Co sprawdzić przed zapłatą albo odwołaniem?

Po otrzymaniu decyzji lub wezwania do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego warto przeanalizować kilka elementów. Po pierwsze, czy organ prawidłowo ustalił okres koordynacji. Po drugie, czy zagraniczne świadczenie rzeczywiście dotyczyło tego samego dziecka i miało charakter świadczenia rodzinnego albo pielęgnacyjnego. Po trzecie, czy Polska mogła być zobowiązana do wypłaty dodatku dyferencyjnego.

Należy też sprawdzić, czy w decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny znajdowało się jasne pouczenie o obowiązku informowania o wyjeździe lub pracy członka rodziny za granicą oraz o skutkach pobierania świadczeń w takiej sytuacji. Ma to znaczenie zwłaszcza przy ocenie, czy świadczenie można uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy.

Jeżeli organ został przez Panią lub Pana poinformowany o pracy za granicą, warto dołączyć dowody takiego zgłoszenia: kopię pisma, potwierdzenie nadania, potwierdzenie złożenia dokumentu w urzędzie, korespondencję elektroniczną albo notatkę urzędową. Może to pomóc zarówno w odwołaniu, jak i we wniosku o umorzenie należności.

Odwołanie od decyzji o zwrocie świadczenia

Od decyzji administracyjnej co do zasady można wnieść odwołanie w terminie 14 dni od jej doręczenia, za pośrednictwem organu, który ją wydał. W sprawach koordynacyjnych należy kierować się pouczeniem zawartym w decyzji, ponieważ decyzje mogą być wydawane przez wojewodę albo organ właściwy po przekazaniu sprawy zgodnie z ustawą.

Odwołanie ma sens zwłaszcza wtedy, gdy organ przyjął błędny okres pracy za granicą, pomylił datę nabycia prawa do świadczenia w innym państwie, nie uwzględnił odmowy świadczenia zagranicznego, nie zbadał dodatku dyferencyjnego albo potraktował jako świadczenie pielęgnacyjne zwykłe świadczenie rodzinne o innym celu.

Jeżeli natomiast ustalenia organu są prawidłowe, a spór dotyczy głównie trudnej sytuacji finansowej rodziny, praktyczniejszy może być wniosek o umorzenie, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie należności na raty.

Wniosek o umorzenie, odroczenie albo raty

Ustawa o świadczeniach rodzinnych pozwala organowi umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

We wniosku warto opisać nie tylko wysokość dochodów i wydatków, ale także stan zdrowia dziecka, koszty leczenia, rehabilitacji, dojazdów, opieki, leków, terapii oraz inne obciążenia rodziny. Istotne jest również to, czy rodzic działał w dobrej wierze i czy niezwłocznie poinformował urząd o zmianie sytuacji.

W sprawach objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustala i dochodzi wojewoda. Jeżeli instytucja zagraniczna zwróci część świadczeń albo powstanie różnica kursowa, wojewoda może w określonych przypadkach umorzyć pozostałą kwotę wraz z odsetkami w całości lub w części.

FAQ

Czy zasiłek pielęgnacyjny zależy od dochodu rodziny?

Nie. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem niezależnym od kryterium dochodowego. Dochód rodziny nie jest więc samodzielną podstawą do odmowy albo zwrotu tego świadczenia.

Czy każde świadczenie z zagranicy wyklucza zasiłek pielęgnacyjny w Polsce?

Nie zawsze. Trzeba ustalić, jaki charakter ma świadczenie zagraniczne, za jaki okres je przyznano, komu przysługuje i czy w sprawie stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Czy zgłoszenie pracy za granicą zwalnia z obowiązku zwrotu?

Samo zgłoszenie nie zawsze zwalnia z obowiązku zwrotu, ale jest bardzo ważnym argumentem. Może mieć znaczenie przy ocenie dobrej wiary, prawidłowości pouczeń oraz przy wniosku o umorzenie, odroczenie albo raty.

Czy można odwołać się od decyzji o zwrocie zasiłku?

Tak, jeżeli została doręczona decyzja administracyjna, zasadniczo można wnieść odwołanie w terminie wskazanym w pouczeniu, najczęściej 14 dni od doręczenia. W odwołaniu warto kwestionować konkretne błędy: okres, kwoty, podstawę prawną, charakter świadczenia zagranicznego lub brak właściwego pouczenia.

Co zrobić, gdy nie stać mnie na zwrot całej kwoty?

Można złożyć wniosek o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie długu na raty. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację finansową, zdrowotną i rodzinną.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 16, art. 23a, art. 24, art. 30 i art. 32.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności art. 68.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.