Spłata kredytu żony przez męża a podatek od darowizny

Kiedy spłata kredytu żony przez męża jest darowizną?

Jeżeli mieszkanie zostało kupione przez żonę przed zawarciem małżeństwa, to co do zasady wchodzi do jej majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. To samo dotyczy co do zasady zobowiązania zaciągniętego na nabycie tego mieszkania – jest ono związane z majątkiem osobistym żony.

Jeżeli następnie mąż spłaca taki kredyt ze swoich środków bez obowiązku zwrotu, może dojść do nieodpłatnego przysporzenia po stronie żony przez zmniejszenie jej długu. Taka konstrukcja mieści się w pojęciu darowizny z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Darowizna nie polega wyłącznie na przekazaniu pieniędzy „do ręki” – może polegać także na spłacie cudzego zobowiązania.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie, z jakiego majątku pochodzą pieniądze:

• jeżeli z majątku osobistego męża – co do zasady darowizna dotyczy całej spłaconej kwoty,
• jeżeli z majątku wspólnego małżonków – zwykle przyjmuje się, że przysporzenie może dotyczyć tylko części odpowiadającej udziałowi męża w tych środkach,
• jeżeli mąż stał się współdłużnikiem wobec banku i spłaca własny dług – sytuacja wymaga odrębnej oceny i często nie ma tu darowizny.

Czy taka darowizna podlega podatkowi?

Tak, co do zasady nabycie przez osobę fizyczną tytułem darowizny podlega ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

W opisanej sytuacji nie chodzi jednak o zwykłe opodatkowanie według skali dla najbliższych, lecz przede wszystkim o możliwość zastosowania pełnego zwolnienia dla tzw. grupy zerowej. Małżonek należy do kręgu osób wymienionych w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, więc po spełnieniu warunków można uniknąć podatku niezależnie od kwoty darowizny.

Jeżeli obdarowany nie spełni warunków zwolnienia, wtedy zastosowanie mają zasady ogólne dla I grupy podatkowej, w tym kwota wolna określona w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wysokość tej kwoty oraz sposób liczenia podatku mogą zmieniać się wraz ze zmianą przepisów, dlatego w sprawach granicznych warto sprawdzić aktualne brzmienie ustawy na dzień powstania obowiązku podatkowego.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby skorzystać ze zwolnienia?

Zwolnienie dla darowizny od małżonka wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Aby z niego skorzystać, trzeba łącznie spełnić warunki ustawowe.

W aktualnej praktyce najbezpieczniej jest zachować pełną dokumentację: potwierdzenie przelewu, numer umowy kredytowej, informację, że spłata dotyczy kredytu żony, a przy większych kwotach także krótkie oświadczenie małżonków wskazujące, że chodzi o darowiznę na spłatę zobowiązania obdarowanej.

Czy przelew musi trafić na konto żony?

Nie zawsze. W przypadku darowizny przeznaczonej na spłatę kredytu dopuszczalne jest udokumentowanie przekazania środków przelewem bezpośrednio na rachunek banku, czyli wierzyciela. Istotne jest, aby z dokumentów wynikało, że środki pochodzą od męża i służą spłacie zobowiązania żony.

Taki kierunek potwierdza orzecznictwo i interpretacje podatkowe, w tym wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2010 r., sygn. II FSK 2028/08, oraz interpretacje indywidualne organów Krajowej Informacji Skarbowej wydawane na tle art. 4a ustawy. Zawsze jednak znaczenie ma konkretny stan faktyczny i treść przelewu.

Najbezpieczniej, aby w tytule przelewu znalazły się dane pozwalające powiązać wpłatę z konkretnym kredytem, np. numer umowy i wskazanie, że jest to spłata kredytu żony. Sam lakoniczny opis może utrudnić później wykazanie charakteru wpłaty.

Czy trzeba składać SD-Z2 po każdej racie?

Najczęściej tak. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy przy darowiźnie powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Z kolei art. 6 ust. 1a tej ustawy stanowi, że jeżeli nabycie następuje w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części.

W praktyce oznacza to, że każda odrębna spłata raty może być traktowana jako osobna darowizna wykonywana w częściach. Przy regularnych przelewach trzeba więc pilnować terminów odrębnie dla każdej wpłaty. To właśnie dlatego przy takich sprawach często pojawiają się trudności formalne.

Jeżeli małżonkowie chcą ograniczyć liczbę zgłoszeń, zwykle bezpieczniejsze jest przekazywanie większych, wyraźnie wyodrębnionych kwot rzadziej niż wielu drobnych wpłat. Taki model również trzeba jednak dostosować do realnego sposobu spłaty kredytu.

Co jeśli termin na SD-Z2 już minął?

Jeżeli termin 6 miesięcy, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy, został przekroczony, co do zasady traci się prawo do zwolnienia z art. 4a. Wtedy nabycie należy rozliczać na zasadach ogólnych przewidzianych dla I grupy podatkowej.

W praktyce może to oznaczać konieczność złożenia zeznania podatkowego SD-3 i zapłaty podatku, o ile po zsumowaniu nabyć od tej samej osoby z odpowiedniego okresu powstaje podatek według ustawy. W sprawach zaległych trzeba dodatkowo ocenić, czy zachodzi obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz czy zasadny jest tzw. czynny żal na gruncie ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy.

Nie w każdej sprawie rozwiązanie będzie takie samo. Znaczenie mają: liczba wpłat, ich wysokość, daty przelewów, wcześniejsze darowizny między tymi samymi osobami oraz to, czy urząd skarbowy już powziął informację o sprawie.

Czy pobyt za granicą wyłącza polski podatek?

Niekoniecznie. Zgodnie z art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega podatkowi, jeżeli w chwili zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W sprawach dotyczących spłaty kredytu decydujące jest jednak to, jaki dokładnie przedmiot nabycia występuje i gdzie należy go umiejscowić prawnie. Jeżeli kredyt dotyczy nieruchomości w Polsce, a obdarowana jest obywatelką polską, bardzo często ustawa polska będzie miała zastosowanie mimo życia za granicą.

Sam fakt zagranicznej rezydencji podatkowej nie przesądza więc automatycznie o braku obowiązków w Polsce na gruncie podatku od spadków i darowizn.

Kiedy spłata nie będzie darowizną?

Nie każda spłata dokonana przez męża musi oznaczać darowiznę. Przykładowo:

• jeżeli mąż jest współkredytobiorcą i spłaca własne zobowiązanie wobec banku,
• jeżeli strony zawarły odpłatne rozliczenie i żona ma obowiązek zwrotu środków,
• jeżeli wpłaty są wykonywane z majątku wspólnego i służą bieżącemu zaspokajaniu potrzeb rodziny, a stan faktyczny nie uzasadnia uznania ich za nieodpłatne przysporzenie na rzecz jednego małżonka.

Tu jednak potrzebna jest ostrożność. Samo dopisanie męża do kredytu nie zawsze automatycznie likwiduje wszystkie wątpliwości podatkowe, bo znaczenie ma moment przystąpienia do długu, treść umowy z bankiem i rzeczywisty ekonomiczny ciężar zobowiązania.

FAQ

Czy mąż może bez podatku spłacić kredyt żony zaciągnięty przed ślubem?

Tak, ale zwykle tylko po spełnieniu warunków zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, w szczególności po terminowym zgłoszeniu SD-Z2 i prawidłowym udokumentowaniu przelewu.

Czy przelew bezpośrednio do banku wystarczy?

Może wystarczyć, jeżeli z dokumentów jasno wynika, że środki pochodzą od męża i zostały przekazane na spłatę kredytu żony. Im lepiej opisany przelew, tym mniejsze ryzyko sporu.

Czy trzeba składać jedno SD-Z2 za cały rok?

Co do zasady nie. Przy darowiźnie wykonywanej w częściach obowiązek podatkowy powstaje przy każdej części osobno, więc trzeba badać każdą wpłatę oddzielnie.

Czy wspólne konto małżonków rozwiązuje problem?

Nie zawsze. Wspólne konto nie przesądza jeszcze, czy środki były wspólne, czy pochodziły z majątku osobistego jednego z małżonków. W razie sporu liczy się rzeczywiste pochodzenie pieniędzy.

Czy dopisanie męża do kredytu eliminuje darowiznę?

Często może zmienić ocenę sprawy, ale nie automatycznie. Trzeba sprawdzić treść umowy z bankiem, moment przystąpienia do długu i to, czy mąż rzeczywiście stał się współdłużnikiem odpowiedzialnym za spłatę.

Źródła

• art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 2, art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 1a, art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy
• wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2010 r., II FSK 2028/08