Miejsce na cmentarzu dla rodziców – jak je wykupić?

Czy można wykupić miejsce na cmentarzu dla żyjących rodziców?

Co do zasady tak, ale zależy to od regulaminu konkretnego cmentarza i decyzji jego zarządcy. Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych nie zawiera przepisu, który uzależniałby możliwość rezerwacji miejsca grzebalnego od ukończenia 75 lat. Jeżeli spotkała się Pani z takim warunkiem, najprawdopodobniej wynika on z lokalnego regulaminu cmentarza, cennika usług cmentarnych albo praktyki zarządcy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy. Zgodnie z art. 1 ust. 3 tej ustawy o założeniu lub rozszerzeniu cmentarza wyznaniowego decydują właściwe władze kościelne, po spełnieniu warunków wskazanych w tym przepisie. Z kolei art. 2 ust. 1 tej ustawy stanowi, że utrzymanie cmentarzy komunalnych i zarządzanie nimi należy do właściwych wójtów, burmistrzów albo prezydentów miast, natomiast utrzymanie cmentarzy wyznaniowych i zarządzanie nimi należy do związków wyznaniowych.

W praktyce oznacza to, że formalności należy zacząć nie od urzędu stanu cywilnego ani od sądu, lecz od ustalenia, kto zarządza wybranym cmentarzem: urząd gminy lub miasta, zakład gospodarki komunalnej, spółka komunalna, parafia albo inna jednostka wyznaniowa.

Co właściwie oznacza wykupienie miejsca na cmentarzu?

W potocznym języku mówi się o „wykupieniu miejsca na cmentarzu”, ale najczęściej nie chodzi o nabycie własności gruntu. Osoba zainteresowana zawiera z zarządcą cmentarza umowę albo dokonuje opłaty, która daje jej określone uprawnienia do miejsca grzebalnego zgodnie z regulaminem cmentarza. Zakres tych uprawnień wynika z dokumentów cmentarnych, regulaminu i przepisów ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych.

Ważne jest, aby w dokumentach wyraźnie wskazano, kto będzie dysponentem grobu albo osobą uprawnioną do kontaktu z zarządcą. Sam fakt zapłaty często przesądza o wpisie tej osoby jako dysponenta, ale nie zawsze. Dlatego przy załatwianiu formalności warto dopilnować, aby z umowy, potwierdzenia opłaty lub księgi cmentarnej wynikało jednoznacznie, czy dysponentem będzie córka, jedno z rodziców, oboje rodzice, czy inna osoba.

Jeżeli to Pani ma załatwić sprawę i opłacić miejsce, najbezpieczniej uzyskać od rodziców pisemne upoważnienie do dokonania czynności u zarządcy cmentarza. Jeżeli rodzice są w stanie świadomie podjąć decyzję, mogą też sami wskazać Panią jako osobę do kontaktu albo przyszłego dysponenta miejsca. W razie wątpliwości warto sprawdzić, kto staje się dysponentem grobu według dokumentów cmentarnych, a nie tylko według rodzinnych ustaleń.

Opłata 20-letnia i ponowne użycie grobu

Kluczowe znaczenie ma art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, zgodnie z którym grób nie może być użyty do ponownego chowania przed upływem 20 lat. Po upływie tego okresu, na podstawie art. 7 ust. 2 tej ustawy, ponowne użycie grobu nie może nastąpić, jeżeli jakakolwiek osoba zgłosi zastrzeżenie przeciwko temu i uiści opłatę przewidzianą za pochowanie zwłok. Takie zastrzeżenie ma skutek na dalsze 20 lat i może być odnawiane.

Nie wszystkie groby podlegają jednak tym samym zasadom. Art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych stanowi, że art. 7 ust. 1 i 2 nie stosuje się do chowania zwłok w grobach murowanych przeznaczonych do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby oraz do chowania urn zawierających szczątki ludzkie powstałe w wyniku spopielenia zwłok. Mimo to zarządcy cmentarzy mogą pobierać opłaty administracyjne lub eksploatacyjne, jeżeli przewiduje je regulamin i cennik.

Art. 7 ust. 4 tej samej ustawy dopuszcza umowy przedłużające termin, przed którego upływem nie wolno użyć grobu do ponownego pochowania. W praktyce szczegóły zależą od typu grobu i lokalnych zasad.

Kto ma prawo pochować osobę zmarłą?

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie: pozostały małżonek, krewni zstępni, krewni wstępni, krewni boczni do 4. stopnia pokrewieństwa oraz powinowaci w linii prostej do 1. stopnia. Przepis ten wymienia osoby uprawnione do pochówku, ale nie rozstrzyga wszystkich możliwych sporów rodzinnych o konkretne miejsce pochowania.

Jeżeli między bliskimi powstanie konflikt, znaczenie mogą mieć także przepisy o ochronie dóbr osobistych. Art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny chroni dobra osobiste człowieka, a art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje roszczenia w razie ich naruszenia lub zagrożenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że kult pamięci osoby zmarłej jest dobrem osobistym osób bliskich. Dlatego spory o pochówek, nagrobek, dostęp do grobu albo sposób korzystania z grobu mogą trafić do sądu cywilnego.

Prawo do grobu ma charakter złożony. Przed pochówkiem w grobie większe znaczenie mają elementy majątkowe i umowne, natomiast po pochowaniu osoby zmarłej rośnie znaczenie uprawnień osobistych związanych z kultem pamięci zmarłego. Z tego powodu nie warto ograniczać się do ustnych ustaleń rodzinnych.

Cmentarz wyznaniowy a odmowa pochówku

Jeżeli miejsce znajduje się na cmentarzu wyznaniowym, trzeba uwzględnić art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przepis ten stanowi, że zarząd cmentarza wyznaniowego nie może odmówić pochowania zwłok osób, które posiadają nabyte prawo do pochówku w określonym miejscu tego cmentarza. Uprawnienie to obejmuje także osoby bliskie wskazane w tym przepisie, czyli małżonka, wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i przysposobionych.

Oznacza to, że jeżeli rodzina skutecznie nabyła prawo do pochówku w konkretnym miejscu na cmentarzu wyznaniowym, zarządca nie powinien odmówić pochówku osoby objętej tym prawem tylko dlatego, że nie należy ona do danego wyznania. Szczegóły ceremonii religijnej i świeckiej mogą jednak zależeć od odrębnych zasad wyznaniowych oraz od woli rodziny.

Jak załatwić formalności krok po kroku?

Najbezpieczniej działać pisemnie i zachować wszystkie dokumenty. W praktyce warto wykonać następujące czynności:

1. Ustalić, kto jest zarządcą cmentarza: gmina, spółka komunalna, parafia albo inna jednostka.
2. Poprosić o aktualny regulamin cmentarza oraz cennik opłat za miejsce ziemne, grób murowany, miejsce urnowe i ewentualną rezerwację.
3. Zapytać, czy możliwe jest wykupienie albo rezerwacja miejsca dla żyjących rodziców oraz czy zarządca wymaga ich osobistej zgody albo pełnomocnictwa.
4. Ustalić, kto będzie wpisany jako dysponent grobu i jakie uprawnienia będzie miała ta osoba po śmierci rodziców.
5. Jeżeli zarządca odmawia z powodu wieku, poprosić o podstawę odmowy w regulaminie i rozważyć złożenie pisemnego wniosku o indywidualną zgodę ze względu na stan zdrowia rodziców.
6. Po dokonaniu opłaty odebrać umowę, potwierdzenie rezerwacji, fakturę albo rachunek oraz dokument wskazujący numer kwatery, rzędu i miejsca.

Koszty miejsca, rachunki i zasiłek pogrzebowy

Opłaty za miejsce na cmentarzu nie są jednolite w całej Polsce. Ich wysokość zależy od rodzaju cmentarza, miejscowości, położenia kwatery, rodzaju grobu, liczby miejsc, formy pochówku oraz okresu, na jaki miejsce jest udostępniane. Inne koszty mogą dotyczyć grobu ziemnego, inne grobu murowanego, a jeszcze inne miejsca urnowego.

Warto zachować faktury i rachunki za wszystkie wydatki związane z pochówkiem, w tym za miejsce na cmentarzu, trumnę albo urnę, transport zwłok, ceremonię, usługę zakładu pogrzebowego i opłaty cmentarne. Takie dokumenty mogą być potrzebne przy wniosku o zasiłek pogrzebowy oraz przy rozliczeniach między członkami rodziny.

Zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci m.in. ubezpieczonego, emeryta, rencisty albo osoby spełniającej warunki do uzyskania emerytury lub renty. Zgodnie z art. 78 ust. 1 tej ustawy zasiłek przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Jeżeli koszty poniosło kilka osób lub podmiotów, art. 78 ust. 3 tej ustawy przewiduje podział zasiłku proporcjonalnie do poniesionych kosztów.

Na dzień aktualizacji artykułu art. 80 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje zasiłek pogrzebowy w wysokości 7000 zł. Zgodnie z art. 81 ust. 1 tej ustawy prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w razie niezgłoszenia wniosku w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje. Jeżeli zgłoszenie wniosku w tym terminie było niemożliwe z powodu późniejszego odnalezienia zwłok albo zidentyfikowania osoby zmarłej lub z innych przyczyn całkowicie niezależnych od osoby uprawnionej, zastosowanie ma art. 81 ust. 2 tej ustawy.

Więcej o tym, jak w praktyce dokumentować koszty pogrzebu i zasiłek, warto sprawdzić jeszcze przed dokonaniem większych opłat, aby faktury zostały wystawione na właściwą osobę.

FAQ

Źródła

• Art. 1, art. 2, art. 7, art. 8 i art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
• Art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 77-81 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1979 r., sygn. akt I CR 25/79, dotyczący charakteru prawa do grobu i ochrony kultu pamięci osoby zmarłej.