Rozpowszechnianie pornografii

Czy samo oglądanie pornografii w internecie jest przestępstwem?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest odróżnienie oglądania treści od ich publicznego prezentowania, rozpowszechniania, utrwalania lub posiadania materiałów zakazanych. Samo wejście przez osobę dorosłą na stronę z legalnymi treściami pornograficznymi i ich obejrzenie nie wypełnia znamion przestępstwa z art. 202 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.

Art. 202 § 1 Kodeksu karnego dotyczy osoby, która publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy. Typowym przykładem może być wyświetlanie takich treści w miejscu publicznym albo wysyłanie ich osobom przypadkowym bez ich zgody. Samo prywatne obejrzenie filmu na własnym urządzeniu nie jest publiczną prezentacją.

Jeżeli na ekranie pojawił się komunikat, że użytkownik jest „oskarżony” o rozpowszechnianie pornografii, nie oznacza to automatycznie, że wszczęto sprawę karną. Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez takiego postanowienia postawiono zarzut przy przesłuchaniu. Natomiast zgodnie z art. 71 § 2 Kodeksu postępowania karnego oskarżonym jest osoba, przeciwko której wniesiono oskarżenie do sądu. Zwykły komunikat w przeglądarce nie spełnia tych warunków.

Kiedy pornografia w internecie może prowadzić do odpowiedzialności karnej?

Odpowiedzialność karna zależy od konkretnego zachowania, rodzaju materiałów oraz tego, kto mógł się z nimi zapoznać. Art. 202 Kodeksu karnego obejmuje kilka różnych sytuacji, których nie należy mieszać z samym prywatnym oglądaniem legalnych treści przez osobę dorosłą.

Szczególnie poważnie traktowane są sprawy dotyczące osób małoletnich. W rozumieniu art. 10 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny pełnoletnim jest ten, kto ukończył 18 lat. W art. 202 § 2 Kodeksu karnego ustawodawca dodatkowo chroni małoletnich poniżej 15 lat przed prezentowaniem i udostępnianiem pornografii. Odrębne i surowsze konsekwencje dotyczą treści z udziałem małoletniego; praktyczne omówienie tego zagadnienia znajdziesz w materiale o tym, jakie grożą sankcje za pornografię z małoletnimi.

Jeżeli sprawcą publikacji lub przesłania materiałów jest osoba bardzo młoda, znaczenie może mieć nie tylko Kodeks karny, lecz także ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Przykładowo inaczej ocenia się sytuację, gdy filmy zamieszcza osoba pełnoletnia, a inaczej gdy chodzi o dziecko; więcej na ten temat opisuje sprawa małoletni a pornografia.

Czym jest rozpowszechnianie treści pornograficznych?

Kodeks karny nie definiuje wprost pojęcia rozpowszechniania. W praktyce przyjmuje się, że chodzi o uczynienie treści dostępnymi szerszemu, bliżej nieokreślonemu kręgowi osób, na przykład przez publikację na stronie internetowej, w serwisie społecznościowym, na forum, w grupie otwartej albo przez masowe przesyłanie plików.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1987 r., sygn. WR 28/87, OSNKW 1987, nr 9-10, poz. 85, wskazano, że rozpowszechnianie oznacza czynienie materiałów powszechnie dostępnymi przez kolportaż, użyczenie, powielanie, kopiowanie lub inne udostępnienie ich treści szerszemu i bliżej nieokreślonemu kręgowi osób. Chociaż orzeczenie zapadło na gruncie poprzedniego stanu prawnego, nadal bywa przywoływane pomocniczo przy wyjaśnianiu sensu pojęcia rozpowszechniania.

Dlatego samo obejrzenie filmu na stronie internetowej nie jest jeszcze rozpowszechnianiem. Inaczej byłoby, gdyby użytkownik pobrał plik i udostępnił go dalej, opublikował link w miejscu publicznym, przesłał go wielu osobom albo umieścił materiał na portalu. Pokrewny problem opisuje materiał o udostępnieniu nagich zdjęć przez nieletniego.

Posiadanie, zapisanie plików i pamięć przeglądarki

Przy legalnych treściach pornograficznych z udziałem osób dorosłych samo techniczne zapisanie danych w pamięci przeglądarki zwykle nie będzie podstawą odpowiedzialności za rozpowszechnianie. Problem powstaje jednak wtedy, gdy materiał należy do kategorii zakazanych, w szczególności obejmuje udział małoletniego, przemoc albo posługiwanie się zwierzęciem.

Art. 202 § 4a Kodeksu karnego penalizuje sprowadzanie, przechowywanie lub posiadanie treści pornograficznych z udziałem małoletniego. Art. 202 § 3 Kodeksu karnego obejmuje natomiast między innymi rozpowszechnianie oraz posiadanie w celu rozpowszechniania treści pornograficznych z udziałem małoletniego, a także treści związanych z prezentowaniem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem. Wątpliwości dotyczące innych kategorii opisanych w art. 202 Kodeksu karnego pokazuje sprawa o inne sub-typy art. 202 K.k..

Przestępstwa z art. 202 Kodeksu karnego co do zasady wymagają umyślności. Zgodnie z art. 9 § 1 Kodeksu karnego czyn zabroniony jest popełniony umyślnie, gdy sprawca ma zamiar jego popełnienia, czyli chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, godzi się na to. W praktyce organy ścigania badają więc nie tylko sam fakt istnienia pliku, lecz także sposób jego uzyskania, nazwę, lokalizację, liczbę plików, historię pobrań oraz zachowanie użytkownika po ujawnieniu materiałów.

Co zrobić po komunikacie o rzekomym oskarżeniu?

Komunikaty wyświetlane w przeglądarce, zwłaszcza z żądaniem zapłaty, podaniem numeru telefonu, blokadą ekranu albo groźbą natychmiastowego więzienia, bardzo często są próbą wyłudzenia lub elementem złośliwego oprogramowania. Organy ścigania nie przedstawiają zarzutów przez wyskakujące okno w przeglądarce.

W takiej sytuacji warto:

• nie klikać w linki i nie dokonywać żadnych płatności wskazanych w komunikacie,
• wykonać zrzut ekranu komunikatu, jeżeli jest to możliwe bez dalszego ryzyka,
• odłączyć urządzenie od internetu, jeżeli podejrzewasz infekcję,
• przeskanować komputer aktualnym programem antywirusowym lub zlecić to informatykowi,
• sprawdzić listę pobranych plików i historię przeglądarki, ale nie usuwać potencjalnych dowodów, jeżeli sprawa może być zgłaszana organom ścigania,
• rozważyć zawiadomienie policji, jeżeli doszło do wyłudzenia pieniędzy, przejęcia danych lub realnej blokady urządzenia.

Jeżeli policja albo prokuratura faktycznie prowadzą czynności, mogą dojść w grę przeszukanie i zatrzymanie rzeczy na podstawie art. 219 § 1 oraz art. 217 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Osoba, której przedstawiono zarzuty, ma prawo do obrony na podstawie art. 6 Kodeksu postępowania karnego oraz prawo odmowy składania wyjaśnień na podstawie art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jak się bronić, gdy zarzut jest bezzasadny?

Jeżeli zarzut dotyczy rozpowszechniania pornografii, kluczowe jest ustalenie, czy w ogóle doszło do udostępnienia treści innym osobom. W sprawach internetowych znaczenie mogą mieć logi konta, adresy IP, historia logowania, konfiguracja urządzenia, informacje z portalu oraz opinia biegłego z zakresu informatyki śledczej.

Jeżeli materiał został wyświetlony automatycznie, pochodził z reklamy, fałszywej strony albo złośliwego przekierowania, należy to jasno wykazać. Jeżeli pliki znalazły się na urządzeniu bez świadomego pobierania, trzeba ustalić, czy był to wyłącznie tymczasowy zapis techniczny, czy świadome przechowywanie. Ostateczna ocena zależy od konkretnego materiału dowodowego.

Nie należy składać pochopnych wyjaśnień bez znajomości akt sprawy. Zgodnie z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego oskarżony ma prawo odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania. Prawo to w praktyce stosuje się również odpowiednio na etapie podejrzanego, ponieważ art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących oskarżonego do podejrzanego.

FAQ

Czy za samo wejście na stronę pornograficzną grozi więzienie?

Co do zasady nie, jeżeli chodzi o legalne treści z udziałem osób dorosłych i użytkownik tylko je ogląda. Odpowiedzialność może powstać przy publicznym prezentowaniu, udostępnianiu dzieciom, rozpowszechnianiu albo posiadaniu materiałów zakazanych, w szczególności z udziałem małoletnich.

Czy komunikat w przeglądarce może oznaczać prawdziwe oskarżenie?

Sam komunikat w przeglądarce nie jest przedstawieniem zarzutów ani aktem oskarżenia. Status podejrzanego wynika z czynności procesowych opisanych w art. 71 § 1 i art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego, a status oskarżonego z art. 71 § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Czy przypadkowe zapisanie pliku w pamięci przeglądarki jest posiadaniem?

To zależy od okoliczności. Przy legalnych treściach dla dorosłych zwykle nie rodzi to problemu karnego. Jeżeli jednak chodzi o materiały z udziałem małoletnich, organy ścigania mogą badać, czy użytkownik świadomie sprowadził, przechowywał lub posiadał pliki w rozumieniu art. 202 § 4a Kodeksu karnego. Osobno wyjaśniamy, czy oglądanie pornografii z udziałem małoletnich jest karalne.

Czy rodzic może sprawdzić, czy dziecko ma dostęp do pornografii?

Rodzic może kontrolować bezpieczeństwo dziecka w internecie, ale powinien robić to bez rozpowszechniania treści i bez udostępniania pornografii dziecku. Art. 202 § 2 Kodeksu karnego zakazuje prezentowania pornografii małoletniemu poniżej 15 lat oraz rozpowszechniania jej w sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z nią.

Co zrobić, jeśli policja zatrzyma komputer?

Należy ustalić podstawę czynności, odebrać pokwitowanie zatrzymanych rzeczy i nie składać pochopnych wyjaśnień. Prawo do obrony wynika z art. 6 Kodeksu postępowania karnego, a prawo odmowy wyjaśnień z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Źródła

• art. 9 § 1 oraz art. 202 § 1-5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny,
• art. 6, art. 71 § 1-3, art. 175 § 1, art. 217 § 1, art. 219 § 1 oraz art. 313 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego,
• art. 10 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny,
• ustawa z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich,
• wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1987 r., sygn. WR 28/87, OSNKW 1987, nr 9-10, poz. 85.