Kara za brak e-TOLL przy aucie z przyczepą – co zrobić?

viaToll już nie obowiązuje – dziś chodzi o e-TOLL

Na początku trzeba uporządkować najważniejszą kwestię: system viaToll został wygaszony, a elektroniczny pobór opłat w Polsce funkcjonuje obecnie w systemie e-TOLL. Podstawę prawną poboru opłaty elektronicznej nadal stanowi ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 tej ustawy opłatę pobiera się za przejazd po drogach krajowych pojazdów samochodowych oraz zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, a także autobusów niezależnie od ich DMC.

W praktyce oznacza to, że samo użycie dawnej nazwy „viaToll” w piśmie lub w potocznym języku nie zmienia istoty sprawy. Dziś trzeba badać, czy w konkretnym dniu przejazdu istniał obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej e-TOLL oraz czy dany odcinek drogi znajdował się w wykazie dróg płatnych.

Kiedy auto z przyczepą podlega e-TOLL?

Najważniejsze znaczenie ma dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów. W rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych obowiązek może dotyczyć także zespołu pojazdów składającego się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy.

Pojęcie zespołu pojazdów definiuje art. 2 pkt 49 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym są to pojazdy złączone ze sobą w celu poruszania się po drodze jako całość. Jeżeli więc samochód osobowy lub bus ciągnie przyczepę, to prawnie mamy do czynienia z zespołem pojazdów.

W praktyce trzeba sprawdzić w dowodach rejestracyjnych:

• DMC pojazdu ciągnącego,
• DMC przyczepy,
• czy suma przekracza 3,5 tony.

Jeżeli łączna DMC nie przekracza 3,5 tony, co do zasady nie powstaje obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych. Jeżeli natomiast łączna DMC przekracza 3,5 tony, trzeba przejść do dalszej analizy.

Czy każdy przejazd zespołem pojazdów powyżej 3,5 t podlega opłacie?

Nie zawsze. W sprawach dotyczących samochodu osobowego albo busa z przyczepą istotne bywa nie tylko DMC, ale też charakter pojazdu i sposób jego wykorzystania. W starszych sporach podnoszono argument wynikający z Dyrektywy 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe, która wiąże system opłat z pojazdami wykorzystywanymi do drogowego przewozu towarów.

Ten argument może mieć znaczenie także obecnie, ale jego skuteczność zależy od konkretnego stanu faktycznego: rodzaju pojazdu, danych z dokumentów rejestracyjnych, celu przejazdu, rodzaju przyczepy oraz aktualnej praktyki organu i sądów administracyjnych. Dlatego nie można bezpiecznie założyć, że każda przyczepa do koni, łodzi czy kempingowa automatycznie wyłącza obowiązek opłaty – ale też nie można z góry przyjąć, że obowiązek zawsze istnieje.

Jeżeli sprawa dotyczy busa z przyczepą, warto porównać także podobny problem opisany w materiale o bus ViaToll.

Kto odpowiada za brak opłaty elektronicznej?

To zależy od podstawy prawnej i treści zarzutu wskazanego przez organ. W sprawach administracyjnych dotyczących opłaty elektronicznej organ powinien bardzo precyzyjnie wskazać, czy chodzi o:

• przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej,
• przejazd bez uiszczenia opłaty w pełnej wysokości,
• naruszenie obowiązków związanych z lokalizatorem albo zewnętrznym systemem lokalizacyjnym.

Sankcje wynikają z art. 13k ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Wysokość kary zależy od rodzaju naruszenia i stanu prawnego obowiązującego w dacie przejazdu. Dlatego nie wolno mechanicznie opierać się na dawnych kwotach z czasów viaToll bez sprawdzenia konkretnego przepisu obowiązującego w dniu naruszenia.

Jeżeli organ prowadzi postępowanie wobec konkretnej osoby jako kierującego, musi tę okoliczność wykazać zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, w tym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Organ ma obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny, zebrać cały materiał dowodowy i ocenić go w sposób niewadliwy.

Wezwanie do wskazania kierującego – jak je ocenić?

Jeżeli otrzymałeś pismo z GITD z żądaniem wskazania kierowcy, najpierw sprawdź, w jakim charakterze występujesz: jako właściciel pojazdu, strona postępowania czy świadek. To nie jest drobiazg – od tego zależą Twoje uprawnienia i obowiązki procesowe.

W postępowaniu administracyjnym zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 82 K.p.a. świadkiem nie może być osoba niezdolna do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń, a zgodnie z art. 83 § 1 K.p.a. prawo odmowy zeznań przysługuje m.in. małżonkowi strony, wstępnym, zstępnym i rodzeństwu strony oraz powinowatym pierwszego stopnia. Z kolei art. 83 § 2 K.p.a. stanowi, że świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub osoby bliskie wymienione w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę albo bezpośrednią szkodę majątkową.

Właśnie dlatego odpowiedź na wezwanie musi być ostrożna. Nie warto składać przypadkowych oświadczeń, jeżeli nie przeanalizowałeś dokumentów. Jeżeli pojazdem faktycznie kierowała osoba bliska, zakres możliwej odpowiedzi zależy od tego, jak organ sformułował wezwanie i jaki jest rzeczywisty układ procesowy w sprawie.

Jak praktycznie odpowiedzieć na pismo z GITD?

Najbezpieczniej przygotować odpowiedź w oparciu o dokumenty, a nie o przypuszczenia. W pierwszej kolejności warto:

1. sprawdzić datę naruszenia i stan prawny obowiązujący tego dnia,
2. ustalić, czy chodziło już o e-TOLL, czy jeszcze o końcowy okres poprzedniego systemu,
3. porównać dane z dowodu rejestracyjnego samochodu i przyczepy,
4. ustalić łączną DMC zespołu pojazdów,
5. sprawdzić, czy przejazd dotyczył drogi objętej opłatą elektroniczną,
6. przeanalizować, na jakiej podstawie organ ustala kierującego.

W odpowiedzi można – zależnie od stanu faktycznego – podnosić m.in.:

• brak obowiązku opłaty z uwagi na DMC nieprzekraczającą 3,5 tony,
• błędne ustalenie rodzaju pojazdu lub zespołu pojazdów,
• brak dostatecznych dowodów, że dana osoba kierowała pojazdem,
• konieczność zastosowania przepisów K.p.a. dotyczących praw świadka,
• inne uchybienia dowodowe lub proceduralne.

Jeżeli sprawa dotyczy równolegle opłat drogowych albo parkingowych, sposób formułowania zarzutów proceduralnych bywa podobny jak przy sprawach o odwołanie od opłaty dodatkowej.

Czy można kwestionować wysokość kary?

Tak, ale tylko wtedy, gdy istnieje ku temu konkretna podstawa. Nie wystarczy napisać, że kara jest „za wysoka”. Trzeba sprawdzić, jaki przepis został wskazany przez organ i czy odpowiada on stanowi faktycznemu. W sprawach administracyjnych sąd bada legalność decyzji, a więc m.in. to, czy organ prawidłowo ustalił fakty, zastosował właściwy przepis i uzasadnił rozstrzygnięcie.

W praktyce warto zweryfikować:

• czy organ prawidłowo ustalił liczbę naruszeń,
• czy nie doszło do błędnego „mnożenia” naruszeń,
• czy wskazano prawidłowy odcinek drogi płatnej,
• czy naruszenie zostało udokumentowane w sposób pozwalający na obronę strony.

W zależności od treści decyzji i daty sprawy możliwe jest wniesienie odwołania, a następnie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Trzeba jednak pilnować terminów wskazanych w pouczeniu decyzji.

Jakie dokumenty przygotować do obrony?

Przy sprawach o brak e-TOLL przy aucie z przyczepą zwykle przydają się:

• dowód rejestracyjny pojazdu ciągnącego,
• dowód rejestracyjny przyczepy,
• ewentualne zdjęcia lub dokumenty potwierdzające rodzaj przyczepy i cel przejazdu,
• pismo z GITD wraz z załącznikami,
• potwierdzenia dotyczące urządzenia lub aplikacji e-TOLL, jeśli były używane,
• wszelkie dokumenty wskazujące, kto i w jakim celu korzystał z pojazdu.

Jeżeli spór dotyczy również opłat lokalnych, np. za parkowanie, warto zobaczyć, jak organy konstruują podobne obowiązki w materiałach o strefa parkowania.

Tabela: co sprawdzić przed odpowiedzią do GITD

FAQ

Czy samochód osobowy z przyczepą zawsze musi mieć e-TOLL?

Nie. Najpierw trzeba ustalić, czy zespół pojazdów przekracza 3,5 tony DMC oraz czy przejazd odbywał się po drodze objętej opłatą elektroniczną. Podstawą jest art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych.

Czy mogę odpowiedzieć na wezwanie bez sprawdzania dowodu rejestracyjnego?

Nie warto. DMC pojazdu i przyczepy to jedna z najważniejszych okoliczności w sprawie. Bez tych danych łatwo złożyć błędne oświadczenie.

Czy GITD musi udowodnić, kto kierował pojazdem?

Tak, jeżeli odpowiedzialność ma zostać przypisana konkretnej osobie. Organ musi prawidłowo wyjaśnić stan faktyczny zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Czy mogę odmówić odpowiedzi na pytanie o osobę bliską?

W postępowaniu administracyjnym mogą mieć znaczenie uprawnienia świadka z art. 83 § 1 i § 2 K.p.a., ale ich zastosowanie zależy od Twojej roli procesowej i treści wezwania. To trzeba ocenić indywidualnie.

Czy dawne orzeczenia o viaToll są dziś bez znaczenia?

Nie całkiem. Mogą nadal pomagać przy argumentacji dotyczącej wykładni przepisów i zasad wymierzania kar, ale zawsze trzeba je odnieść do aktualnego stanu prawnego i konkretnej decyzji organu.

Źródła

• art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
• art. 2 pkt 49 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
• art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 83 § 1–2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.
• Dyrektywa 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe.
• Aktualne informacje o systemie e-TOLL publikowane przez właściwe organy państwowe i operatora systemu.