Instalacja pompy ciepła i fotowoltaiki a darowizna po terminie

Zwolnienie po spóźnionym zgłoszeniu darowizny

Jeżeli darowizna pieniężna pochodzi od najbliższej rodziny, np. od rodzica, dziecka, dziadka czy rodzeństwa, to pełne zwolnienie podatkowe wynika z art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Warunkiem jest jednak zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a przy darowiźnie pieniędzy ponad limit także udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek w banku albo SKOK lub przekazem pocztowym.

Jeżeli ten 6-miesięczny termin został przekroczony, nabycie nie korzysta z pełnego zwolnienia z art. 4a ust. 1. Wtedy, zgodnie z końcową częścią art. 4a ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

To jednak nie zawsze kończy sprawę. W konkretnych stanach faktycznych trzeba jeszcze sprawdzić, czy można zastosować inne zwolnienie przewidziane dla I grupy podatkowej, w tym zwolnienie mieszkaniowe dotyczące darowizny pieniędzy.

Zwolnienie mieszkaniowe przy darowiźnie pieniędzy

W razie utraty zwolnienia z art. 4a warto przeanalizować art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem zwalnia się od podatku nabycie w drodze darowizny pieniędzy lub innych rzeczy przez osobę zaliczoną do I grupy podatkowej do wysokości kwoty nieprzekraczającej od jednego darczyńcy 9637 zł, a od wielu darczyńców łącznie nie więcej niż 19 274 zł w okresie 5 lat od daty pierwszej darowizny, jeżeli obdarowany przeznaczy te środki w okresie 12 miesięcy od dnia ich otrzymania na:

• wkład budowlany lub mieszkaniowy do spółdzielni,
• budowę domu jednorodzinnego,
• nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość,
• spłatę zabezpieczonego hipoteką kredytu mieszkaniowego wraz z odsetkami.

Ten przepis jest węższy niż pojęcie własnych celów mieszkaniowych znane z podatku dochodowego. Nie można więc automatycznie przenosić rozumowania z ulgi mieszkaniowej w PIT na podatek od spadków i darowizn. To, że jakiś wydatek mieści się w pojęciu celu mieszkaniowego na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie oznacza jeszcze, że daje zwolnienie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Zobacz również: katalog wydatków mieszkaniowych

Czy pompa ciepła i fotowoltaika to budowa domu?

Tu decydujący jest konkretny stan faktyczny. Art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn mówi o budowie domu jednorodzinnego, a nie ogólnie o remoncie, modernizacji czy poprawie standardu energetycznego budynku.

Jeżeli pompa ciepła i instalacja fotowoltaiczna są montowane na etapie realizacji inwestycji budowlanej, przed zakończeniem budowy, jako element przewidzianego systemu ogrzewania i zasilania domu jednorodzinnego, można racjonalnie bronić stanowiska, że wydatek pozostaje w bezpośrednim związku z budową domu. W takim wariancie istnieją argumenty za objęciem wydatku zwolnieniem z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dom jest już wybudowany i oddany do użytkowania, a właściciel dopiero później wymienia źródło ciepła albo dokłada fotowoltaikę. Wtedy mamy do czynienia raczej z modernizacją, termomodernizacją albo ulepszeniem istniejącego budynku, a nie z budową domu jednorodzinnego. Taki wydatek co do zasady nie mieści się literalnie w art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jakie limity i terminy mają znaczenie?

W praktyce trzeba odróżnić dwa reżimy:

Kwoty wskazane wyżej wynikają wprost z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym dla tego zwolnienia. Jeżeli Pani darowizna była wyższa, to nadwyżka ponad limit nie skorzysta z tego konkretnego zwolnienia, nawet gdy całość wydatkowano na budowę domu.

Znaczenie sposobu przekazania i wydatkowania pieniędzy

Dla zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy ustawodawca wyraźnie wymaga udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek bankowy lub SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość nabycia od tej samej osoby w odpowiednim okresie przekracza kwotę wskazaną w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Przy analizie zwolnienia mieszkaniowego z art. 4 ust. 1 pkt 5 równie istotne jest wykazanie związku między otrzymaną darowizną a konkretnym wydatkiem. Najbezpieczniejsze dowodowo są:

• przelew darczyńcy na konto obdarowanego,
• faktury lub rachunki za materiały, urządzenia i usługi,
• przelewy z konta obdarowanego do wykonawcy lub sprzedawcy,
• dokumenty potwierdzające etap budowy domu.

Jeżeli środki zostały pomieszane z innymi pieniędzmi na rachunku, nie przekreśla to automatycznie sprawy, ale może utrudnić dowodzenie. Im bardziej czytelny ciąg dokumentów, tym łatwiej wykazać, że to właśnie darowizna została przeznaczona na cel objęty zwolnieniem.

Zobacz również: cele mieszkaniowe SD

Spłata kredytu hipotecznego zamiast montażu instalacji

Jeżeli darowane pieniądze zostały przeznaczone na spłatę kredytu mieszkaniowego, zwolnienie z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy obejmuje tylko kredyt zabezpieczony hipoteką wraz z odsetkami. Wynika to wprost z treści przepisu. Nie wystarczy więc zwykła pożyczka, kredyt gotówkowy czy zobowiązanie niezabezpieczone hipoteką.

Również tutaj trzeba dochować 12-miesięcznego terminu od dnia otrzymania darowizny. W praktyce warto zachować harmonogram spłaty, umowę kredytową, potwierdzenie zabezpieczenia hipotecznego oraz potwierdzenia przelewów.

Co grozi po spóźnionym zgłoszeniu?

Jeżeli zwolnienie z art. 4a ust. 1 nie ma zastosowania, urząd skarbowy może ustalić podatek według zasad dla I grupy podatkowej. Znaczenie ma wtedy także kwota wolna przewidziana w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz skala podatkowa określona w art. 15 tej ustawy.

Jeżeli podatnik sam składa zaległe zgłoszenie lub zeznanie i reguluje sytuację, może ograniczyć ryzyko dalszych konsekwencji. W zależności od okoliczności trzeba też ocenić kwestię odpowiedzialności na gruncie ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, zwłaszcza gdy obowiązek podatkowy nie został prawidłowo ujawniony. To jednak wymaga analizy konkretnych dat, kwot i działań podatnika.

Wnioski praktyczne

Jeżeli darowizna została zgłoszona po terminie, nie można już bezpiecznie opierać się na pełnym zwolnieniu dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy. W takiej sytuacji realna linia obrony polega na sprawdzeniu, czy przynajmniej część środków mieści się w zwolnieniu z art. 4 ust. 1 pkt 5.

Dla pompy ciepła i fotowoltaiki kluczowe jest, czy wydatek był poniesiony jeszcze w ramach budowy domu jednorodzinnego. Jeśli tak, można argumentować objęcie wydatku zwolnieniem do ustawowego limitu. Jeżeli natomiast instalacje zamontowano już po zakończeniu budowy i rozpoczęciu użytkowania domu, stanowisko o zwolnieniu jest znacznie słabsze.

FAQ

Czy spóźnione zgłoszenie SD-Z2 zawsze przekreśla zwolnienie?

Co do pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ust. 1 – co do zasady tak. Trzeba jednak osobno sprawdzić, czy w danej sprawie nie da się zastosować innego zwolnienia, np. z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy.

Czy pompa ciepła i fotowoltaika zawsze są celem mieszkaniowym?

Nie. W podatku od spadków i darowizn decyduje nie ogólne pojęcie celu mieszkaniowego, lecz treść art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy. Największe szanse są wtedy, gdy instalacje stanowią element budowy domu jednorodzinnego.

Czy można objąć zwolnieniem całą darowiznę przeznaczoną na budowę?

Nie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 5. Ten przepis przewiduje limit: 9637 zł od jednego darczyńcy albo 19 274 zł od wielu darczyńców w okresie 5 lat od daty pierwszej darowizny.

Czy spłata każdego kredytu mieszkaniowego daje zwolnienie?

Nie. Przepis wymaga, aby był to kredyt mieszkaniowy zabezpieczony hipoteką, a spłata wraz z odsetkami nastąpiła w ciągu 12 miesięcy od otrzymania darowizny.

Jakie dokumenty są najważniejsze?

Przede wszystkim potwierdzenie przelewu darowizny, faktury, potwierdzenia zapłaty, umowy z wykonawcami oraz dokumenty potwierdzające, że inwestycja była jeszcze na etapie budowy domu.

Źródła

• art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 4a ust. 1 i ust. 3, art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 15 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• ustawa z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy – w zakresie ewentualnej odpowiedzialności za naruszenie obowiązków podatkowych, zależnie od stanu faktycznego
• ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – wyłącznie pomocniczo, dla odróżnienia pojęcia własnych celów mieszkaniowych w PIT od zwolnień w podatku od spadków i darowizn