Darowizna od rodziców na budowę domu z małżonkiem

Darowizna od rodziców a majątek osobisty małżonka

Jeżeli rodzice przekazują pieniądze wyłącznie swojemu dziecku, a nie obojgu małżonkom, taka darowizna co do zasady wchodzi do majątku osobistego obdarowanego. Wynika to z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że darczyńca inaczej postanowił.

Oznacza to, że pieniądze darowane przez rodziców synowi nie stają się automatycznie majątkiem wspólnym tylko dlatego, że syn pozostaje w małżeńskiej wspólności majątkowej. Wspólność majątkowa obejmuje przede wszystkim majątek nabywany w czasie małżeństwa ze środków wspólnych, ale darowizny i spadki są traktowane odrębnie, o ile darczyńca nie wskaże inaczej.

W praktyce warto zadbać o jasne udokumentowanie woli darczyńców. W tytule przelewu można wpisać na przykład: „darowizna dla syna Jana Kowalskiego na budowę domu”. Dobrze jest również sporządzić prostą pisemną umowę darowizny, z której wynika, kto jest darczyńcą, kto obdarowanym, jaka kwota jest przekazywana i na jaki rachunek.

Czy darowizna może trafić na wspólne konto małżonków?

Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn wymagają, aby przy darowiźnie pieniężnej objętej zwolnieniem najbliższej rodziny otrzymanie środków było udokumentowane dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Ustawa nie mówi wprost, że musi to być rachunek wyłącznie indywidualny.

Wspólny rachunek małżonków jest jednak rachunkiem, do którego dostęp ma także drugi małżonek. Z tego powodu, przy większych kwotach, urząd skarbowy może pytać, czy darowizna była przeznaczona wyłącznie dla dziecka darczyńców, czy również dla jego żony albo męża. Sam fakt wpływu pieniędzy na rachunek wspólny nie powinien automatycznie oznaczać, że połowa środków została darowana drugiemu małżonkowi, ale w praktyce lepiej nie tworzyć niepotrzebnych wątpliwości dowodowych.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to przelew darowizny na odrębny rachunek obdarowanego małżonka. Następnie obdarowany może zapłacić z tych środków faktury za budowę albo przelać środki na rachunek, z którego opłacane są koszty budowy, zachowując przy tym dokumenty potwierdzające pochodzenie pieniędzy.

Jak skorzystać ze zwolnienia z podatku od darowizny od rodziców?

Darowizna od rodziców dla dziecka może korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dotyczy ono między innymi nabycia przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Dziecko otrzymujące darowiznę od rodzica mieści się w tej grupie.

Jeżeli łączna wartość rzeczy i praw majątkowych otrzymanych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do wartości ostatniej darowizny, przekracza kwotę wolną przewidzianą dla I grupy podatkowej, obdarowany powinien zgłosić darowiznę do właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Termin wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a przy typowej darowiźnie pieniężnej wykonanej przelewem będzie to zasadniczo dzień spełnienia świadczenia, czyli otrzymania pieniędzy.

Przy darowiźnie pieniężnej nie wystarczy samo zgłoszenie. Trzeba jeszcze mieć dowód przekazania środków na rachunek obdarowanego, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Dlatego przekazanie gotówki „do ręki”, nawet między najbliższą rodziną, może pozbawić prawa do zwolnienia, jeżeli nie da się spełnić wymogu udokumentowania.

Wydanie darowizny na wspólną budowę domu

To, że faktura za budowę domu jest wystawiona na oboje małżonków, nie przekreśla zwolnienia podatkowego dotyczącego darowizny otrzymanej przez jednego z nich. Przedmiotem opodatkowania jest nabycie darowizny przez konkretną osobę, a nie późniejszy sposób wykorzystania pieniędzy. Jeżeli rodzice darowali środki synowi, syn zgłosił darowiznę i ma dowód przelewu, to przeznaczenie pieniędzy na wspólną inwestycję małżeńską nie powoduje samo przez się podatku od darowizny po stronie żony.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Czym innym jest zapłata z własnych środków za wspólną budowę, a czym innym wyraźne przekazanie części otrzymanej darowizny drugiemu małżonkowi jako kolejnej darowizny. W pierwszym przypadku mówimy raczej o wykorzystaniu majątku osobistego na potrzeby inwestycji. W drugim może powstać nowa darowizna między małżonkami, którą trzeba ocenić podatkowo odrębnie.

Jeżeli w przyszłości doszłoby do podziału majątku, rozwodu albo sporu spadkowego, wykorzystanie środków osobistych na wspólny dom może mieć znaczenie przy rozliczaniu nakładów między majątkiem osobistym a majątkiem wspólnym. Dlatego warto zachować dokumenty nie tylko dla urzędu skarbowego, lecz także dla ewentualnych rozliczeń rodzinnych.

Darowizna dla synowej lub zięcia a podatek

Jeżeli rodzice chcieliby przekazać darowiznę nie tylko swojemu dziecku, ale również synowej albo zięciowi, skutki podatkowe są inne. Synowa i zięć należą do I grupy podatkowej, ale nie należą do najbliższej grupy osób objętych pełnym zwolnieniem z art. 4a ustawy. Oznacza to, że nie korzystają z tego samego zwolnienia, które przysługuje dziecku wobec darowizny od rodziców.

W przypadku darowizny dla synowej trzeba uwzględnić kwotę wolną dla I grupy podatkowej oraz zasady sumowania nabyć od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia. Jeżeli limit zostanie przekroczony, konieczne może być złożenie zeznania SD-3 i zapłata podatku według skali właściwej dla I grupy podatkowej.

Właśnie dlatego przy darowiźnie na budowę domu należy jasno ustalić, kto jest obdarowanym. Jeżeli wolą rodziców jest przekazanie pieniędzy wyłącznie synowi, dokumenty i przelew powinny to potwierdzać. Jeżeli darczyńcy chcą obdarować oboje małżonków, trzeba rozważyć konsekwencje podatkowe dla każdego z nich osobno.

Czy można włączyć darowiznę do majątku wspólnego?

Małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską, ale przy darowiznach trzeba zachować ostrożność. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje ograniczenia dotyczące rozszerzania wspólności na określone składniki majątku, w tym na przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu darowizny, dziedziczenia lub zapisu. W praktyce każdą taką decyzję należy ocenić z notariuszem i doradcą podatkowym lub prawnikiem, zwłaszcza gdy chodzi o znaczną kwotę.

W omawianej sytuacji nie ma potrzeby sztucznego „włączania” darowizny do majątku wspólnego tylko po to, aby opłacić wspólną budowę. Jeżeli rodzice przekazują pieniądze synowi, a syn przeznacza je na budowę domu, wystarczy prawidłowo udokumentować darowiznę i późniejsze płatności. Samo wspólne ponoszenie kosztów budowy nie oznacza automatycznie, że darowizna zmieniła właściciela podatkowo.

Jak praktycznie przeprowadzić darowiznę na budowę domu?

Najbezpieczniejszy schemat działania wygląda następująco: rodzice sporządzają prostą umowę darowizny, wskazują w niej dziecko jako jedynego obdarowanego, wykonują przelew na rachunek tego dziecka, a w tytule przelewu jasno opisują cel i osobę obdarowaną. Następnie obdarowany składa SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, dołączając lub zachowując potwierdzenie przelewu i umowę darowizny.

Jeżeli darczyńcami są oboje rodzice, warto prawidłowo wykazać darczyńców w zgłoszeniu i ustalić, czy kwota pochodzi z majątku wspólnego rodziców. W razie wątpliwości praktycznych można złożyć odrębne zgłoszenia albo skonsultować sposób wypełnienia formularza z urzędem skarbowym. Istotne jest, aby zgłoszenie pozwalało ustalić, od kogo i w jakiej wysokości obdarowany otrzymał środki.

Po otrzymaniu darowizny obdarowany może przeznaczyć pieniądze na faktury dotyczące budowy domu. Dla porządku warto płacić przelewem i zachować dokumenty budowlane, potwierdzenia zapłaty oraz potwierdzenie, że źródłem części finansowania była darowizna od rodziców. Taka dokumentacja może być potrzebna także do wykazania legalnego źródła finansowania inwestycji; szerzej opisujemy udokumentowanie dochodów przy budowie domu.

FAQ

Czy darowizna od rodziców musi być przelana na osobiste konto dziecka?

Przepisy wymagają udokumentowania otrzymania pieniędzy przelewem na rachunek obdarowanego, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Wspólny rachunek małżonków może być rachunkiem obdarowanego, ale dla uniknięcia sporów z urzędem bezpieczniej jest użyć rachunku indywidualnego dziecka.

Czy żona zapłaci podatek, jeśli mąż wpłaci darowiznę od rodziców na wspólne konto?

Nie powinno się automatycznie zakładać, że sama wpłata na wspólne konto oznacza darowiznę dla żony. Ryzyko sporu rośnie jednak wtedy, gdy dokumenty nie wskazują jasno, że obdarowanym był wyłącznie mąż. Dlatego kluczowe są: umowa darowizny, tytuł przelewu, zgłoszenie SD-Z2 i spójna dokumentacja.

Czy można zapłacić fakturę za wspólną budowę pieniędzmi z darowizny dla jednego małżonka?

Tak. Przeznaczenie pieniędzy z majątku osobistego jednego małżonka na wspólną inwestycję nie przekreśla zwolnienia podatkowego dotyczącego samej darowizny. Może natomiast mieć znaczenie przy ewentualnym późniejszym rozliczaniu nakładów między majątkiem osobistym i wspólnym.

Czy darowizna od teściów dla synowej jest zwolniona z podatku?

Synowa należy do I grupy podatkowej, ale nie do najbliższej grupy objętej pełnym zwolnieniem z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Po przekroczeniu kwoty wolnej dla I grupy może więc powstać obowiązek złożenia SD-3 i zapłaty podatku.

Co grozi za spóźnienie ze zgłoszeniem SD-Z2?

Spóźnienie z formularzem SD-Z2 co do zasady powoduje utratę prawa do zwolnienia. Wtedy darowizna może zostać opodatkowana na zasadach właściwych dla danej grupy podatkowej, mimo że pochodzi od rodziców.

Podsumowanie

Darowizna od rodziców na budowę domu może bezpiecznie korzystać ze zwolnienia podatkowego, jeżeli jest przekazana dziecku, prawidłowo udokumentowana i zgłoszona na SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Najmniej ryzykowne jest przelanie pieniędzy na odrębny rachunek obdarowanego oraz jasne wskazanie w umowie i tytule przelewu, kto otrzymuje darowiznę. Wspólne konto małżonków nie musi automatycznie oznaczać darowizny dla drugiego małżonka, ale może utrudnić wykazanie intencji darczyńców. Jeżeli środki mają trafić także do synowej lub zięcia, skutki podatkowe trzeba ocenić osobno, ponieważ osoby te nie korzystają z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Informacja Ministerstwa Finansów o zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn w najbliższej rodzinie - podatki.gov.pl
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2013 r., II FSK 2967/11