Odpowiedzialność za projekt budowlany bez uprawnień

Kto może być projektantem w rozumieniu Prawa budowlanego?

W aktualnym stanie prawnym trzeba odróżnić potoczne przygotowanie dokumentacji projektowej od pełnienia funkcji projektanta w rozumieniu ustawy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane projektowanie i sprawdzanie projektów architektoniczno-budowlanych oraz technicznych jest samodzielną funkcją techniczną w budownictwie. Zgodnie z art. 12 ust. 2 tej ustawy samodzielne funkcje techniczne mogą wykonywać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane.

Oznacza to, że inżynier budownictwa bez uprawnień budowlanych może uczestniczyć w opracowaniu koncepcji, rysunków, zestawień, obliczeń pomocniczych albo materiałów roboczych, ale nie może samodzielnie podpisać projektu budowlanego jako projektant. Projektantem w rozumieniu Prawa budowlanego jest osoba z uprawnieniami właściwymi dla danej specjalności oraz, co do zasady, wpisana na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego.

Projekt budowlany obejmuje obecnie elementy wskazane w art. 34 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, w szczególności projekt zagospodarowania działki lub terenu, projekt architektoniczno-budowlany oraz projekt techniczny. Odpowiedzialność projektanta należy więc zawsze oceniać według tego, kto podpisał konkretną część projektu i w jakiej specjalności działał.

Obowiązki projektanta podpisującego projekt

Podstawowe obowiązki projektanta wynikają z art. 20 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Projektant ma obowiązek m.in. opracować projekt w sposób zgodny z wymaganiami ustawy, ustaleniami decyzji administracyjnych, przepisami techniczno-budowlanymi oraz zasadami wiedzy technicznej, a także zapewnić wymagane sprawdzenie projektu, jeżeli jest ono wymagane. Projektant składa również oświadczenie o sporządzeniu projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami i zasadami wiedzy technicznej.

Jeżeli architekt albo konstruktor tylko formalnie podpisuje dokumentację przygotowaną przez osobę bez uprawnień, nie zwalnia go to z odpowiedzialności. Podpis pod projektem nie powinien być wyłącznie mechanicznym zatwierdzeniem. Osoba z uprawnieniami powinna realnie zweryfikować dokumentację w zakresie swojej specjalności, a jeżeli występuje jako autor lub współautor projektu, odpowiada za jego zgodność z prawem i zasadami wiedzy technicznej.

Organ administracji architektoniczno-budowlanej nie przejmuje odpowiedzialności za rozwiązania projektowe. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy Prawo budowlane organ bada przede wszystkim zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego z ustaleniami planistycznymi i wymaganiami formalnymi. Nie oznacza to pełnej kontroli technicznej rozwiązań projektowych.

Firma projektowa a osoba z uprawnieniami

W praktyce trzeba rozdzielić dwa poziomy odpowiedzialności: odpowiedzialność wobec inwestora z umowy oraz odpowiedzialność osoby uprawnionej jako projektanta w rozumieniu Prawa budowlanego. Jeżeli umowę z inwestorem zawiera jednoosobowa działalność gospodarcza osoby bez uprawnień, to ta firma odpowiada wobec inwestora za należyte wykonanie umowy na podstawie art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Jeżeli przy wykonaniu umowy firma korzysta z architekta, konstruktora lub projektantów branżowych, zastosowanie ma art. 474 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że dłużnik odpowiada za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonuje, jak za własne działania i zaniechania. Dla inwestora istotne jest więc zwykle to, z kim zawarł umowę i kto zobowiązał się dostarczyć prawidłową dokumentację.

Nie wyklucza to odpowiedzialności samego architekta lub konstruktora. Osoba z uprawnieniami, która podpisała projekt, ponosi własną odpowiedzialność w zakresie pełnionej funkcji projektanta, w tym odpowiedzialność zawodową przewidzianą w art. 95 ustawy Prawo budowlane. W razie szkody możliwa jest także odpowiedzialność odszkodowawcza projektanta na zasadach ogólnych, zależnie od okoliczności sprawy.

Odpowiedzialność za wady dokumentacji projektowej

Umowa o wykonanie dokumentacji projektowej jest najczęściej kwalifikowana jako umowa o dzieło w rozumieniu art. 627 Kodeksu cywilnego, choć jej treść może zawierać także elementy innych umów. Do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży na podstawie art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli projekt ma wady, inwestor może domagać się uprawnień wynikających z przepisów o rękojmi stosowanych odpowiednio do dzieła, a niezależnie od tego może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego, jeżeli wykaże nienależyte wykonanie zobowiązania, szkodę oraz związek przyczynowy. W praktyce szkoda może obejmować np. koszt poprawek dokumentacji, koszt robót dodatkowych, opóźnienie inwestycji albo konieczność zmiany pozwolenia na budowę.

Zakres odpowiedzialności zależy od umowy, stopnia wadliwości projektu, tego, kto podpisał poszczególne części dokumentacji oraz czy inwestor, wykonawca robót albo projektant mieli możliwość wykrycia błędu wcześniej. Jeżeli wada wynika z rozwiązań podpisanych przez projektanta z uprawnieniami, firma projektowa może odpowiadać wobec inwestora, ale następnie może dochodzić roszczeń regresowych wobec tej osoby, jeżeli wynika to z umowy lub zasad odpowiedzialności kontraktowej.

Obowiązek wykonawcy robót przy wadliwej dokumentacji

Istotny jest także art. 651 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dostarczona przez inwestora dokumentacja, teren budowy, maszyny lub urządzenia nie nadają się do prawidłowego wykonania robót albo zachodzą inne okoliczności mogące przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu robót, wykonawca powinien niezwłocznie zawiadomić o tym inwestora.

Nie oznacza to automatycznie, że brak zawiadomienia zawsze zwalnia projektanta z odpowiedzialności. Może jednak wpływać na ocenę związku przyczynowego, przyczynienia się inwestora lub wykonawcy oraz rozmiaru szkody. Każdorazowo trzeba ustalić, czy wada projektu była oczywista dla profesjonalnego wykonawcy robót i czy można było uniknąć szkody przez terminowe zgłoszenie zastrzeżeń.

Ubezpieczenie OC projektanta i firmy bez uprawnień

Obowiązkowe ubezpieczenie OC dotyczy członków samorządów zawodowych wykonujących samodzielne funkcje techniczne. Wynika to z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa. Szczegółowe zasady określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej architektów oraz inżynierów budownictwa, w tym § 2 i § 4 tego rozporządzenia.

Jeżeli osoba nie ma uprawnień budowlanych i nie wykonuje samodzielnej funkcji technicznej, ubezpieczyciel może odmówić objęcia jej obowiązkowym OC architekta lub inżyniera. Nie oznacza to jednak, że taka firma jest pozbawiona możliwości ochrony. Warto szukać dobrowolnego ubezpieczenia OC działalności gospodarczej obejmującego prace projektowe, opracowania techniczne, szkody finansowe oraz odpowiedzialność za podwykonawców. Zakres polisy trzeba sprawdzić bardzo dokładnie, ponieważ wiele ogólnych polis wyłącza szkody wynikające z działalności wymagającej uprawnień.

Jak ułożyć współpracę z architektem lub konstruktorem?

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to podpisanie z osobą posiadającą uprawnienia odrębnej umowy, w której zostaną jasno określone: zakres projektu, specjalność, autorstwo, obowiązek weryfikacji dokumentacji, odpowiedzialność za błędy, obowiązek posiadania aktualnego OC, procedura poprawek oraz zasady udziału w wyjaśnieniach przed organem lub na budowie.

Nie należy opierać współpracy wyłącznie na praktyce polegającej na późniejszym przybijaniu pieczątki. Taki model jest ryzykowny zarówno dla firmy, która zawarła umowę z inwestorem, jak i dla osoby uprawnionej. Projektant podpisujący dokumentację powinien faktycznie uczestniczyć w jej opracowaniu lub co najmniej przeprowadzić realną, udokumentowaną weryfikację w zakresie, w jakim bierze odpowiedzialność.

Wniosek praktyczny

Jeżeli osoba bez uprawnień prowadzi firmę i zawiera umowę z inwestorem na wykonanie projektu domu, ponosi wobec inwestora odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie tej umowy. Architekt lub konstruktor, który podpisuje projekt, nie jest jednak wyłącznie formalnym podwykonawcą bez odpowiedzialności. W zakresie podpisanej dokumentacji ponosi własną odpowiedzialność jako osoba wykonująca samodzielną funkcję techniczną w budownictwie.

Dlatego najważniejsze jest prawidłowe ułożenie relacji umownych: inwestor powinien wiedzieć, kto jest projektantem w rozumieniu Prawa budowlanego, a firma organizująca projekt powinna mieć pisemne umowy z osobami uprawnionymi i odpowiednie ubezpieczenie działalności.

FAQ

Źródła

• Art. 12 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 2, art. 20 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 34 ust. 3, art. 35 ust. 1 oraz art. 95 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
• Art. 471, art. 474, art. 627, art. 638 § 1 oraz art. 651 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa.
• § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej architektów oraz inżynierów budownictwa.