Nakaz rozbiórki – jak wyegzekwować decyzję PINB?

Kiedy nakaz rozbiórki powinien zostać wykonany?

Decyzja nakazująca rozbiórkę, zasypanie zbiornika albo usunięcie skutków samowolnych robót budowlanych staje się wykonalna zasadniczo wtedy, gdy jest ostateczna. Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego decyzja ostateczna to taka, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji ani wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Termin na wniesienie odwołania wynosi co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji, co wynika z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Art. 130 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje, że przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie podlega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje jej wykonanie. Wyjątki wynikają m.in. z art. 130 § 3 i § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, np. gdy decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności albo decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy.

Jeżeli nakaz jest już ostateczny i wykonalny, adresat decyzji powinien go wykonać niezwłocznie, w zakresie i w sposób wynikający z decyzji. Jeżeli decyzja określa konkretny termin wykonania, po jego upływie organ ma podstawę do podjęcia czynności egzekucyjnych. Jeżeli terminu nie wskazano, obowiązek nie znika – należy przyjąć, że powinien być wykonany bez zbędnej zwłoki, z uwzględnieniem realnych warunków technicznych prowadzenia robót.

Jakie przepisy pozwalają nakazać rozbiórkę?

Podstawy wydania nakazu zależą od rodzaju naruszenia. W przypadku samowoli budowlanej polegającej na budowie bez wymaganego pozwolenia na budowę organ nadzoru budowlanego prowadzi procedurę z art. 48 i nast. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. Decyzja o rozbiórce może zostać wydana w przypadkach określonych w art. 49e Prawa budowlanego, m.in. gdy inwestor nie złoży wniosku o legalizację, nie przedłoży wymaganych dokumentów albo nie uiści opłaty legalizacyjnej.

Jeżeli obiekt wykonano bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu organu, zastosowanie może mieć art. 49b ustawy Prawo budowlane. W innych przypadkach nieprawidłowo prowadzonych robót istotne mogą być art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego, które przewidują wstrzymanie robót oraz nakazy doprowadzenia obiektu lub robót do stanu zgodnego z prawem.

Szczegółowo nakaz rozbiórki samowoli opisaliśmy w innym poradniku, zwłaszcza pod kątem legalizacji i skutków braku wymaganych dokumentów.

Co zrobić, gdy sąsiad nie wykonuje decyzji PINB?

W pierwszej kolejności warto złożyć do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego pisemne zawiadomienie, że decyzja nie została wykonana. W piśmie należy wskazać numer decyzji, datę jej wydania, opisać obecny stan nieruchomości i dołączyć dowody, np. zdjęcia, nagrania, korespondencję oraz dokumentację szkód.

Jeżeli decyzja jest wykonalna, PINB jako organ, który nałożył obowiązek, powinien podejmować czynności zmierzające do wykonania obowiązku. Wynika to z art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, jeżeli zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku.

W praktyce w piśmie do PINB warto zażądać:

• ustalenia, czy decyzja jest ostateczna i wykonalna,
• przeprowadzenia oględzin albo kontroli na miejscu,
• wezwania zobowiązanego do wykonania decyzji,
• wszczęcia egzekucji administracyjnej, jeżeli obowiązek nadal nie został wykonany,
• zabezpieczenia sposobu prowadzenia prac, jeżeli istnieje ryzyko zalania lub uszkodzenia sąsiedniej nieruchomości.

Jak przebiega egzekucja administracyjna nakazu rozbiórki?

Egzekucję obowiązków niepieniężnych prowadzi się na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Co do zasady, przed zastosowaniem środka egzekucyjnego wierzyciel doręcza zobowiązanemu upomnienie. Wynika to z art. 15 § 1 tej ustawy. Następnie wystawiany jest tytuł wykonawczy, o którym mowa w art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W sprawach nakazów z zakresu prawa budowlanego organ może stosować środki właściwe dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Najważniejsze z nich to grzywna w celu przymuszenia oraz wykonanie zastępcze.

Wysokość grzywny w celu przymuszenia określa art. 121 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 121 § 2 tej ustawy jednorazowa grzywna nie może co do zasady przekroczyć 10 000 zł wobec osoby fizycznej oraz 50 000 zł wobec osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Art. 121 § 3 tej ustawy przewiduje limity łączne: 50 000 zł wobec osoby fizycznej oraz 200 000 zł wobec osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej. Przy obowiązkach wynikających z Prawa budowlanego trzeba jednak uwzględnić art. 121 § 4 i § 5 tej ustawy, które przewidują szczególne zasady, w tym jednorazowość grzywny i specjalny sposób obliczania grzywny przy przymusowej rozbiórce budynku lub jego części.

Czy można żądać kontroli rozbiórki lub zasypywania zbiornika?

Nie istnieje osobna instytucja „ustanowienia kontroli rozbiórki” wyłącznie na wniosek sąsiada. Można jednak złożyć do PINB wniosek o przeprowadzenie kontroli i nadzorowanie sposobu wykonania decyzji, jeżeli istnieje realne zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia albo środowiska. Podstawą działania organów nadzoru budowlanego jest art. 81 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, który obejmuje nadzór i kontrolę przestrzegania przepisów prawa budowlanego.

Jeżeli zachodzi konieczność niezwłocznego podjęcia działań w celu usunięcia niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia, znaczenie ma art. 69 ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Przepis ten pozwala właściwemu organowi zapewnić, na koszt właściciela lub zarządcy, zastosowanie niezbędnych środków zabezpieczających. W piśmie do PINB należy więc opisać konkretnie, jakie niebezpieczeństwo grozi Państwa nieruchomości, np. podtopienie fundamentów, zalanie piwnicy, osunięcie gruntu albo uszkodzenie budynku.

Co zrobić, gdy sąsiad chce wypompować wodę na cudzą działkę?

Sąsiad nie może dowolnie wypompować wody na Państwa nieruchomość, jeżeli powoduje to szkodę lub zwiększa odpływ wód na grunt sąsiedni. Zgodnie z art. 234 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne właściciel gruntu nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Art. 234 ust. 3 Prawa wodnego przewiduje, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może nakazać przywrócenie stanu poprzedniego albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Jeżeli dojdzie do zalania, w grę mogą wchodzić także roszczenia cywilne. Art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny zakazuje właścicielowi nieruchomości działań zakłócających korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę. Art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego pozwala żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. Jeżeli powstała szkoda, podstawą żądania odszkodowania może być art. 415 Kodeksu cywilnego, o ile zostaną wykazane: bezprawne działanie lub zaniechanie, szkoda oraz związek przyczynowy.

W praktyce przy takim ryzyku warto równolegle zawiadomić PINB, urząd gminy lub miasta oraz dokumentować każdą próbę zrzutu wody. Analogiczna szkoda wodna od sąsiada może być oceniana w trybie art. 234 Prawa wodnego.

Co, jeśli PINB nie reaguje?

Jeżeli PINB przez długi czas nie podejmuje czynności, warto złożyć ponowne pismo z żądaniem informacji, jakie czynności zostały wykonane i czy wszczęto egzekucję. Jeżeli jesteście Państwo stroną postępowania, można powołać się także na prawo wglądu w akta sprawy z art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W sprawach egzekucji administracyjnej istotny jest art. 6 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który przewiduje skargę na bezczynność wierzyciela, jeżeli obowiązek nie jest wykonywany, a wierzyciel nie podejmuje czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Niezależnie od tego, gdy chodzi o brak załatwienia podania w terminie, można rozważyć ponaglenie na podstawie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W sprawach nadzoru budowlanego organem wyższego stopnia wobec powiatowego inspektora nadzoru budowlanego jest co do zasady wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego. Wynika to z systemu organów nadzoru budowlanego określonego w art. 80 ust. 2 ustawy Prawo budowlane.

Jak napisać skuteczny wniosek do PINB?

Pismo nie musi mieć specjalnego formularza, ale powinno być konkretne. Warto zatytułować je jako „Wniosek o podjęcie czynności egzekucyjnych i kontrolnych w związku z niewykonaniem decyzji nakazującej rozbiórkę”.

• Wskaż dane wnioskodawcy i adres nieruchomości.
• Podaj numer decyzji, datę jej wydania i nazwę zobowiązanego, jeżeli są znane.
• Napisz, że decyzja nie została wykonana mimo upływu czasu.
• Opisz szkody lub zagrożenia, np. zalewanie budynku wodą ze zbiornika.
• Zażądaj wszczęcia lub kontynuowania egzekucji administracyjnej na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
• Zażądaj kontroli sposobu opróżnienia zbiornika i zabezpieczenia mienia sąsiedniego.
• Dołącz zdjęcia, nagrania, mapy, wcześniejszą korespondencję, opinie techniczne lub protokoły interwencji.

FAQ

Czy sąsiad może sam decydować, kiedy wykona nakaz rozbiórki?

Nie. Jeżeli decyzja jest ostateczna i wykonalna, zobowiązany powinien ją wykonać zgodnie z jej treścią. Zwłoka może prowadzić do egzekucji administracyjnej na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Czy PINB może sam zlecić rozbiórkę firmie?

Tak, jeżeli obowiązek nadaje się do wykonania przez inną osobę. Art. 127 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje wykonanie zastępcze, czyli wykonanie czynności za zobowiązanego i na jego koszt.

Czy można zmusić PINB do obecności przy opróżnianiu stawu?

Nie ma automatycznego prawa do wyznaczenia stałego nadzoru na żądanie sąsiada. Można jednak żądać kontroli i wskazać konkretne zagrożenie dla mienia. Jeżeli istnieje niebezpieczeństwo, organ powinien rozważyć działania zabezpieczające na podstawie art. 69 ust. 1 Prawa budowlanego.

Co zrobić, gdy woda ze stawu zaleje dom?

Należy dokumentować szkody, wezwać odpowiednie służby, zawiadomić gminę w trybie art. 234 Prawa wodnego oraz rozważyć roszczenia cywilne z art. 144, art. 222 § 2 i art. 415 Kodeksu cywilnego. Warto też niezwłocznie zawiadomić PINB, jeżeli szkoda ma związek z wykonywaniem decyzji budowlanej.

Czy wykonanie rozbiórki po wszczęciu egzekucji kończy sprawę?

Wykonanie obowiązku jest celem egzekucji. Jeżeli obowiązek wykonano jeszcze przed wszczęciem egzekucji, podstawą umorzenia może być art. 59 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli wykonanie nastąpiło już w toku egzekucji, organ rozlicza skutki zastosowanych środków, w tym koszty.

Źródła

• art. 16 § 1, art. 37 § 1, art. 73 § 1, art. 129 § 2 oraz art. 130 § 1–4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego,
• art. 48, art. 49b, art. 49e, art. 50, art. 51, art. 69 ust. 1, art. 80 ust. 2 oraz art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane,
• art. 6 § 1 i § 1a, art. 15 § 1, art. 26 § 1, art. 59 § 1 pkt 1, art. 119, art. 121, art. 127, art. 141 i nast. oraz art. 148 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
• art. 234 ust. 1 pkt 1 i art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne,
• art. 144, art. 222 § 2 oraz art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.