Dłużnik alimentacyjny a zagraniczne prawo jazdy

Kiedy dłużnik alimentacyjny może zostać uznany za uchylającego się od alimentów?

W sprawach alimentacyjnych trzeba odróżnić samą zaległość od administracyjnej procedury prowadzącej do zatrzymania prawa jazdy. Zatrzymanie prawa jazdy nie następuje automatycznie po powstaniu długu.

Podstawą jest art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jeżeli dłużnik:

• uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego,
• odmawia złożenia oświadczenia majątkowego,
• odmawia zarejestrowania się jako bezrobotny albo poszukujący pracy, gdy zobowiązał go do tego organ,
• bez uzasadnionej przyczyny odmawia przyjęcia odpowiedniej pracy, innej pracy zarobkowej, prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, szkolenia, stażu albo przygotowania zawodowego dorosłych.

Istotny wyjątek wynika z art. 5 ust. 3a tej samej ustawy. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy w każdym miesiącu płacił alimenty w kwocie nie niższej niż 50% bieżąco ustalonych alimentów.

Jak wygląda procedura zatrzymania prawa jazdy za alimenty?

Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika działa na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten przewiduje dwa zasadnicze działania: zawiadomienie organów ścigania w związku z niealimentacją oraz, po uzyskaniu informacji z centralnej ewidencji kierowców, skierowanie do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. W tym kontekście znaczenie ma również zatrzymanie prawa jazdy za długi alimentacyjne a świadczenie opiekuńcze.

Następnie, zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Jest to decyzja administracyjna. W praktyce oznacza to, że najważniejsze jest reagowanie już na wcześniejszym etapie, czyli na decyzję organu właściwego dłużnika o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jeżeli ta decyzja stanie się ostateczna, późniejsze kwestionowanie samej decyzji starosty bywa znacznie trudniejsze.

Czy przepisy o zatrzymaniu prawa jazdy za alimenty są niekonstytucyjne?

Nie można przyjąć, że od 2014 r. przepisów o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie wolno stosować. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. K 23/10, orzekł, że art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w zakresie dotyczącym kierowania przez organ właściwy dłużnika wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy, jest zgodny z zasadą proporcjonalności wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to, że sama instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nadal funkcjonuje. Każdorazowo trzeba jednak sprawdzić, czy w konkretnej sprawie zachowano procedurę, czy decyzje zostały prawidłowo doręczone i czy nie występuje wyjątek z art. 5 ust. 3a ustawy.

Irlandzkie prawo jazdy w Polsce

Irlandia jest państwem członkowskim Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest krajowe prawo jazdy wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie EFTA będącym stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

Co do zasady ważne irlandzkie prawo jazdy powinno więc być w Polsce uznawane. Ma to szczególne znaczenie, jeżeli kierowca rzeczywiście mieszka za granicą i przebywa w Polsce tylko czasowo. Inaczej ocenia się sytuację osoby, która faktycznie przeniosła zwykłe miejsce zamieszkania do Polski i przez dłuższy czas posługuje się zagranicznym dokumentem.

Trzeba też pamiętać o art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, zgodnie z którym kierowca może posiadać tylko jedno ważne prawo jazdy. Przy wymianie polskiego prawa jazdy na irlandzkie nie powinno więc funkcjonować równolegle drugie ważne polskie prawo jazdy jako dokument.

Czy policja może zabrać irlandzkie prawo jazdy podczas rutynowej kontroli?

Sama okoliczność, że kierowca jest dłużnikiem alimentacyjnym, nie oznacza jeszcze, że policja podczas rutynowej kontroli może automatycznie zatrzymać jego zagraniczne prawo jazdy. Policja działa w granicach przesłanek zatrzymania dokumentu określonych w przepisach ruchu drogowego, przede wszystkim w art. 135 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.

Ryzyko jest natomiast realne, jeżeli w Polsce została już wydana ostateczna decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a informacja o tym znajduje się w ewidencjach dostępnych dla organów. Wtedy podczas kontroli może powstać spór, czy kierowca posiada skuteczne uprawnienie do kierowania pojazdem na terytorium Polski, mimo że legitymuje się dokumentem irlandzkim.

W praktyce dla oceny sytuacji najważniejsze są trzy kwestie: czy decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy została w ogóle wydana, czy jest ostateczna oraz czy dotyczy uprawnienia ujawnionego w polskich ewidencjach. Jeżeli kierowca mieszka w Irlandii, posiada ważne irlandzkie prawo jazdy i przyjeżdża do Polski tylko na krótko, jego argumentacja jest silniejsza niż w przypadku osoby, która faktycznie mieszka w Polsce i próbuje omijać polską decyzję administracyjną zagranicznym dokumentem.

Co zrobić, jeżeli decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy już istnieje?

Jeżeli decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy została wydana, trzeba ustalić, na jakim etapie jest sprawa i czy można ją jeszcze zaskarżyć. Od decyzji administracyjnych co do zasady przysługuje odwołanie na zasadach określonych w art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Termin na wniesienie odwołania wynosi zasadniczo 14 dni od doręczenia decyzji, co wynika z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeżeli decyzje są już ostateczne, należy rozważyć doprowadzenie do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowany do starosty, gdy:

• ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w art. 5 ust. 3 tej ustawy, oraz dłużnik przez ostatnie 6 miesięcy w każdym miesiącu płacił alimenty w kwocie nie niższej niż 50% bieżąco ustalonych alimentów, albo
• nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

W praktyce warto więc gromadzić potwierdzenia wpłat alimentów, korespondencję z organem i dokumenty potwierdzające miejsce zamieszkania za granicą. Jeżeli dłużnik przebywa stale w Irlandii, znaczenie mogą mieć także dokumenty potwierdzające tamtejszy adres, zatrudnienie, ubezpieczenie lub rozliczenia podatkowe.

Odpowiedzialność karna za niealimentację a zatrzymanie prawa jazdy

Zatrzymanie prawa jazdy jest środkiem administracyjnym i nie jest tym samym co odpowiedzialność karna za niealimentację. Odpowiedzialność karna wynika z art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, zgodnie z którym karze podlega osoba, która uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą albo inną umową, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Surowszą odpowiedzialność przewiduje art. 209 § 1a Kodeksu karnego, gdy sprawca naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie art. 209 § 4 i § 5 Kodeksu karnego przewidują rozwiązania pozwalające uniknąć kary albo skorzystać z nadzwyczajnego złagodzenia kary w razie zapłaty zaległych alimentów w terminach wskazanych w tych przepisach. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i etapu postępowania.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli mieszka Pan za granicą i posiada ważne irlandzkie prawo jazdy, samo istnienie zadłużenia alimentacyjnego nie oznacza automatycznego zatrzymania tego dokumentu podczas rutynowej kontroli w Polsce. Kluczowe jest jednak, czy w Polsce wydano ostateczną decyzję o uznaniu Pana za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz decyzję starosty o zatrzymaniu prawa jazdy.

Najbezpieczniej przed przyjazdem do Polski ustalić, czy takie decyzje istnieją, czy zostały prawidłowo doręczone i jaki wpis widnieje w ewidencji kierowców. Jeżeli decyzja już istnieje, należy rozważyć zaskarżenie, wzruszenie decyzji albo doprowadzenie do jej uchylenia po spełnieniu warunków z art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Źródła

• art. 5 ust. 3, ust. 3a, ust. 3b, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
• art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. c, art. 4 ust. 2 i art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
• art. 135 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
• art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 209 § 1, § 1a, § 4 i § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
• wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. K 23/10
• dyrektywa 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie praw jazdy