Kredyt hipoteczny przed ślubem a mieszkanie po rozwodzie

Czy żona ma prawo do mieszkania kupionego przed ślubem?

Jeżeli mieszkanie zostało nabyte przez Pana przed zawarciem małżeństwa i w akcie notarialnym jako właściciel figuruje wyłącznie Pan, lokal należy do Pana majątku osobistego. Wynika to z art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej.

Wspólność ustawowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, o ile małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej. Stanowi o tym art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wspólność obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Nie obejmuje natomiast przedmiotów należących do majątku osobistego.

Oznacza to, że przy podziale majątku po rozwodzie sąd nie powinien dzielić samego mieszkania jako składnika majątku wspólnego, jeżeli zostało ono nabyte przed ślubem do Pana majątku osobistego. Żona nie staje się współwłaścicielką mieszkania tylko dlatego, że podpisała umowę kredytu albo że kredyt był spłacany w czasie małżeństwa.

Co wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

W sprawach dotyczących kredytu istotne jest nie tylko to, kto jest właścicielem mieszkania, ale także z jakich środków spłacano raty. Zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków. Zgodnie z art. 31 § 2 pkt 2 tego kodeksu do majątku wspólnego należą także dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków.

Jeżeli więc w czasie trwania wspólności ustawowej kredyt był spłacany z Pana pensji, z wynagrodzenia żony, z dochodów z działalności gospodarczej albo ze wspólnego rachunku zasilanego bieżącymi dochodami, najczęściej będą to środki z majątku wspólnego. Nie zmienia tego sam fakt, że przelew technicznie wykonywał tylko jeden małżonek.

Inaczej może być, jeżeli raty były spłacane z Pana majątku osobistego, np. z oszczędności zgromadzonych przed ślubem, ze środków otrzymanych w darowiźnie wyłącznie dla Pana albo ze spadku. Takie składniki mogą należeć do majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1, pkt 2 lub pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale w razie sporu trzeba będzie to wykazać dokumentami.

Jeżeli małżonkowie zawarli intercyzę, czyli umowę majątkową małżeńską, zastosowanie ma art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wtedy zakres wspólności albo rozdzielności majątkowej zależy od treści tej umowy.

Jak rozlicza się spłatę kredytu na mieszkanie osobiste jednego małżonka?

Podstawą rozliczeń jest art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Ten sam przepis pozwala też żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z majątku osobistego na majątek wspólny.

W opisanej sytuacji spłata kredytu w czasie trwania małżeństwa może być traktowana jako nakład z majątku wspólnego na Pana majątek osobisty, ponieważ kredyt finansował mieszkanie należące wyłącznie do Pana. Dodatkowo art. 45 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje odpowiednie stosowanie tych zasad, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

W praktyce sporne bywa to, czy rozliczeniu podlega cała rata kredytu, czy przede wszystkim część kapitałowa. Część kapitałowa zmniejsza zadłużenie zabezpieczone hipoteką i zwykle realnie zwiększa wartość ekonomiczną majątku właściciela mieszkania. Odsetki, prowizje i koszty bieżące mogą być oceniane odmiennie, zwłaszcza jeżeli mieszkanie służyło zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych rodziny. Art. 45 § 1 zdanie trzecie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącza bowiem zwrot wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Nie można więc przyjąć automatycznie, że żonie zawsze należy się połowa wszystkich rat zapłaconych w czasie małżeństwa. Najpierw trzeba ustalić, z jakiego majątku pochodziły pieniądze, jaka część spłat zmniejszyła kapitał kredytu oraz czy dane wydatki nie były po prostu kosztami bieżącego zaspokajania potrzeb rodziny.

Udziały małżonków i wysokość roszczenia o zwrot nakładów

Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jeżeli więc z majątku wspólnego spłacono część kredytu obciążającego Pana majątek osobisty, żona może co do zasady domagać się rozliczenia nakładu odpowiadającego jej udziałowi w majątku wspólnym, najczęściej połowie ustalonego nakładu.

Nie jest to jednak to samo, co żądanie połowy mieszkania. Roszczenie dotyczy pieniędzy, a nie udziału we własności lokalu. Sąd w postępowaniu o podział majątku ustala najpierw skład majątku wspólnego, potem nakłady i wydatki, a następnie dokonuje rozliczeń między małżonkami.

Jeżeli jeden z małżonków chce ustalenia nierównych udziałów, musi powołać się na art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala żądać ustalenia udziałów z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego, ale tylko z ważnych powodów. Sam fakt, że jeden z małżonków zarabiał więcej, zwykle nie wystarcza. Sąd bierze pod uwagę także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego, co wynika z art. 43 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy wspólny kredyt po rozwodzie nadal obciąża oboje małżonków?

Tak, jeżeli oboje podpisali umowę kredytu jako kredytobiorcy. Rozwód i podział majątku nie zmieniają automatycznie umowy z bankiem. Jeżeli umowa przewiduje odpowiedzialność solidarną, bank może żądać całości spłaty od każdego z dłużników. Zasada solidarności dłużników wynika z art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Hipoteka również nie znika wskutek rozwodu. Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. W analizowanej sytuacji nieruchomość należy do Pana, ale bank może dochodzić spłaty zgodnie z umową kredytu oraz zabezpieczeniem hipotecznym.

Jeżeli po rozwodzie jeden były małżonek spłaca raty w większym zakresie, niż wynika to z relacji między dłużnikami, może powstać roszczenie regresowe wobec drugiego. Podstawą jest art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym o tym, czy i w jakich częściach dłużnik, który spełnił świadczenie, może żądać zwrotu od współdłużników, rozstrzyga treść stosunku prawnego istniejącego między współdłużnikami, a jeżeli z tego stosunku nic innego nie wynika, dłużnik spełniający świadczenie może żądać zwrotu w częściach równych.

W praktyce przy mieszkaniu należącym wyłącznie do jednego małżonka roszczenia regresowe trzeba oceniać ostrożnie. Jeżeli drugi małżonek płaci kredyt po rozwodzie, może twierdzić, że finansuje cudzą nieruchomość. Jeżeli właściciel płaci sam, może wskazywać, że spłaca także zobowiązanie współkredytobiorcy. Ostateczne rozliczenie zależy od umowy kredytu, celu kredytu, tego, kto korzysta z mieszkania, oraz ewentualnych ustaleń między byłymi małżonkami.

Czego żona może żądać po rozwodzie?

Jeżeli lokal jest Pana majątkiem osobistym, żona zasadniczo nie może żądać przeniesienia na nią połowy własności mieszkania ani podziału mieszkania po połowie w postępowaniu o podział majątku. Może natomiast żądać rozliczenia określonych spłat, jeżeli wykaże, że były one nakładami z majątku wspólnego albo z jej majątku osobistego na Pana majątek osobisty.

Najczęściej możliwe roszczenia obejmują:

• rozliczenie części kapitałowej rat spłaconych w czasie wspólności ustawowej z majątku wspólnego – na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• rozliczenie spłat dokonanych po ustaniu wspólności, jeżeli jeden były małżonek spłaca wspólny dług – z uwzględnieniem art. 376 § 1 Kodeksu cywilnego,
• ewentualne rozliczenie nakładów z majątku osobistego żony na Pana majątek osobisty na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, w zależności od podstawy faktycznej i prawnej żądania,
• ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, ale tylko przy spełnieniu przesłanek z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Roszczenie o rozliczenie nakładów zgłasza się zwykle w postępowaniu o podział majątku wspólnego. Zgodnie z art. 45 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, choć sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

FAQ

Źródła

• Art. 31, art. 33, art. 43, art. 45 i art. 47 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 366 i art. 376 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.