Odmowa przyjęcia mandatu za prędkość — co dalej?

Odmowa przyjęcia mandatu — co to oznacza?

Prawo do odmowy przyjęcia mandatu wynika wprost z art. 97 § 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Funkcjonariusz, który chce nałożyć grzywnę w drodze mandatu, ma obowiązek określić wysokość grzywny, wskazać zarzucane wykroczenie oraz pouczyć sprawcę o prawie odmowy przyjęcia mandatu i o skutkach takiej odmowy, co wynika z art. 97 § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jeżeli kierowca mówi, że nie przyjmuje mandatu, mandat nie zostaje skutecznie nałożony i nie ma obowiązku jego zapłaty. Nie ma też potrzeby składania wniosku o uchylenie mandatu, ponieważ taki wniosek dotyczy mandatu już przyjętego albo mandatu zaocznego, który stał się prawomocny. W opisanej sytuacji właściwa ścieżka to postępowanie przed sądem po skierowaniu przez Policję wniosku o ukaranie.

Co robi Policja po nieprzyjęciu mandatu?

Po odmowie przyjęcia mandatu organ, którego funkcjonariusz chciał nałożyć grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. Wynika to z art. 99 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W praktyce Policja może wcześniej prowadzić czynności wyjaśniające na podstawie art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, np. wezwać kierowcę do złożenia wyjaśnień, zabezpieczyć notatkę urzędową, zapis z wideorejestratora, dane z urządzenia pomiarowego albo zeznania funkcjonariuszy.

Niestawienie się na wezwanie nie powoduje automatycznie umorzenia sprawy. Jeżeli Policja uzna, że ma wystarczający materiał, może skierować wniosek o ukaranie bez dodatkowych wyjaśnień kierowcy. Osoba, wobec której prowadzi się czynności wyjaśniające, ma prawo odmówić złożenia wyjaśnień i odmówić odpowiedzi na pytania, co wynika z art. 54 § 6 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Wyrok nakazowy i termin na sprzeciw

W sprawach o wykroczenia sąd może wydać wyrok nakazowy, jeżeli na podstawie materiału zebranego w sprawie uzna, że okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości. Podstawę postępowania nakazowego stanowi art. 93 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jeżeli kierowca otrzyma wyrok nakazowy, powinien sprawdzić pouczenie i termin. Co do zasady sprzeciw wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia wyroku nakazowego. Po wniesieniu skutecznego sprzeciwu wyrok nakazowy traci moc, a sprawa jest rozpoznawana na rozprawie albo posiedzeniu na zasadach ogólnych. Nie należy mylić wyroku nakazowego w sprawie o wykroczenie z cywilnym nakazem zapłaty.

Nieodbieranie korespondencji z sądu jest ryzykowne. Jeżeli przesyłka zostanie prawidłowo awizowana i spełnione są warunki doręczenia zastępczego, może zostać uznana za doręczoną, a termin na sprzeciw zacznie biec mimo faktycznego nieodebrania listu. Skutkiem może być uprawomocnienie się wyroku i skierowanie grzywny oraz kosztów do egzekucji.

Aktualna dopuszczalna prędkość w obszarze zabudowanym

Od 1 czerwca 2021 r. nie obowiązuje już wyższy limit nocny 60 km/h w obszarze zabudowanym. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym dopuszczalna prędkość pojazdu lub zespołu pojazdów w obszarze zabudowanym wynosi 50 km/h, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie i znakach drogowych.

W strefie zamieszkania limit jest niższy. Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym dopuszczalna prędkość pojazdu lub zespołu pojazdów w strefie zamieszkania wynosi 20 km/h.

Zatrzymanie prawa jazdy za przekroczenie prędkości o ponad 50 km/h

Jeżeli Policja ujawni kierowanie pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym, zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem. Podstawą jest art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Następnie informacja trafia do właściwego starosty. Starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy na 3 miesiące na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Jeżeli kierowca prowadzi pojazd mimo zatrzymania prawa jazdy, starosta wydłuża okres zatrzymania do 6 miesięcy na podstawie art. 102 ust. 1d ustawy o kierujących pojazdami. Kolejne prowadzenie pojazdu w okresie przedłużenia może skutkować cofnięciem uprawnień na podstawie art. 102 ust. 1e ustawy o kierujących pojazdami.

Od decyzji starosty można złożyć odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. Termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Odwołanie składa się za pośrednictwem starosty, który wydał decyzję.

Jak bronić się w sądzie po odmowie mandatu?

W sądzie nie wystarczy samo stwierdzenie, że kierowca nie zgadza się z mandatem. Trzeba wskazać konkretne okoliczności, które mogą podważyć zarzut popełnienia wykroczenia z art. 92a § 1 albo art. 92a § 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Art. 92a § 2 Kodeksu wykroczeń dotyczy przekroczenia dopuszczalnej prędkości o więcej niż 30 km/h i przewiduje grzywnę nie niższą niż 800 zł.

W praktyce najczęściej analizuje się:

• czy urządzenie pomiarowe miało ważną legalizację i było użyte zgodnie z instrukcją,
• czy pomiar dotyczył właśnie pojazdu obwinionego, zwłaszcza przy większym natężeniu ruchu,
• czy funkcjonariusz prawidłowo ustalił miejsce pomiaru i obowiązujące w tym miejscu ograniczenie prędkości,
• czy zapis z wideorejestratora albo notatka pozwalają ustalić prędkość, odległość i czas pomiaru,
• czy znaki drogowe były ustawione prawidłowo i widoczne, jeżeli zarzut opiera się na ograniczeniu wynikającym ze znaku.

W sprawach o przekroczenie prędkości szczególne znaczenie ma także technika pomiaru. Jeżeli spór dotyczy tego, czy urządzenie prawidłowo zarejestrowało pojazd, pomocne może być omówienie zasad, na jakich odbywa się kwestionowanie pomiaru.

Kary za przekroczenie prędkości — aktualny taryfikator

Wysokość mandatów za przekroczenie prędkości określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2021 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń. Punkty karne wynikają z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2022 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego.

Recydywa mandatowa przy wybranych wykroczeniach drogowych wynika z art. 38 § 2 Kodeksu wykroczeń. Chodzi o ponowne popełnienie wykroczenia z określonej grupy w okresie 2 lat od ostatniego prawomocnego ukarania za takie wykroczenie.

Czy sąd może orzec wyższą karę niż mandat?

Tak. Po odmowie mandatu sąd nie jest związany kwotą mandatu proponowaną przez funkcjonariusza. W sprawach z art. 92a § 2 Kodeksu wykroczeń, czyli przy przekroczeniu prędkości o więcej niż 30 km/h, grzywna nie może być niższa niż 800 zł, a w granicach przewidzianych przez Kodeks wykroczeń sąd może orzec karę wyższą niż pierwotnie proponowany mandat. Dodatkowo obwiniony może zostać obciążony kosztami postępowania.

Z drugiej strony, jeżeli dowody są wadliwe albo nie pozwalają przypisać czynu, sąd może uniewinnić obwinionego. Dlatego decyzja o odmowie mandatu powinna być oceniana przez pryzmat konkretnego materiału dowodowego, a nie wyłącznie przekonania, że pomiar był nieprawidłowy.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal, czy mandat został przyjęty. Jeżeli nie przyjąłeś mandatu, nie składa się wniosku o jego uchylenie, tylko czeka na ewentualną korespondencję z sądu.
2. Odbieraj korespondencję. Najważniejsze pisma to wyrok nakazowy, wezwanie na rozprawę, wniosek o ukaranie i decyzja starosty.
3. Pilnuj terminu 7 dni na sprzeciw. Jeżeli otrzymasz wyrok nakazowy i chcesz się bronić, sprzeciw trzeba wnieść w terminie wynikającym z pouczenia.
4. Sprawdź decyzję starosty. Przy zatrzymaniu prawa jazdy za ponad 50 km/h w obszarze zabudowanym termin na odwołanie do SKO wynosi 14 dni od doręczenia decyzji.
5. Zbierz dowody. Przydatne mogą być nagrania, zdjęcia miejsca kontroli, dokumentacja znaków, dane urządzenia pomiarowego, świadkowie oraz okoliczności ruchu w chwili pomiaru.

FAQ

Czy po odmowie mandatu muszę coś płacić od razu?

Nie. Jeżeli mandat nie został przyjęty, nie stał się prawomocny i nie ma obowiązku jego zapłaty. Sprawa może jednak trafić do sądu na podstawie art. 99 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czy mogę złożyć wniosek o uchylenie mandatu, którego nie przyjąłem?

Nie. Wniosek o uchylenie mandatu dotyczy mandatu prawomocnego, czyli co do zasady przyjętego przez sprawcę albo mandatu zaocznego. Jeżeli mandat został odmówiony, właściwym sposobem obrony jest postępowanie przed sądem.

Co grozi, jeżeli nie pójdę na komendę po wezwaniu?

Niestawiennictwo nie blokuje sprawy. Policja może skierować wniosek o ukaranie, jeżeli uzna, że ma wystarczające dowody. Jeżeli wezwanie dotyczyło czynności wyjaśniających, osoba podejrzana o wykroczenie ma prawo odmówić wyjaśnień na podstawie art. 54 § 6 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czy po zatrzymaniu prawa jazdy mogę jeździć do czasu decyzji SKO?

To zależy od treści decyzji i etapu sprawy, ale jazda po zatrzymaniu prawa jazdy jest bardzo ryzykowna. Decyzje w tego typu sprawach często są natychmiast wykonalne, a prowadzenie pojazdu w okresie zatrzymania może skutkować przedłużeniem zatrzymania do 6 miesięcy na podstawie art. 102 ust. 1d ustawy o kierujących pojazdami.

Czy sąd zawsze wierzy pomiarowi Policji?

Nie zawsze, ale to obwiniony powinien wskazać konkretne zastrzeżenia i wnioski dowodowe. Znaczenie mogą mieć legalizacja urządzenia, sposób pomiaru, warunki ruchu, identyfikacja pojazdu oraz dokumentacja kontroli.

Źródła

• Art. 20 ust. 1 i ust. 2, art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 97 § 2 i § 3, art. 99, art. 54 § 1 i § 6, art. 93 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.
• Art. 92a § 1 i § 2, art. 38 § 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 102 ust. 1 pkt 4, art. 102 ust. 1d i art. 102 ust. 1e ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
• Art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2021 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2022 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego.