Nękanie i groźby byłego znajomego – co zrobić krok po kroku

Jak zakwalifikować takie zachowanie prawnie?

W opisanym stanie faktycznym mogą wchodzić w grę jednocześnie różne przestępstwa. To ważne, ponieważ w zawiadomieniu nie trzeba ograniczać się do jednego przepisu – należy po prostu dokładnie opisać wszystkie zdarzenia, a organ prowadzący ma obowiązek ocenić ich kwalifikację prawną.

Najczęściej zastosowanie mają:

• art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – uporczywe nękanie, jeżeli sprawca wzbudza uzasadnione poczucie zagrożenia albo istotnie narusza prywatność;
• art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – groźba karalna, jeżeli sprawca grozi popełnieniem przestępstwa na szkodę pokrzywdzonej lub osoby najbliższej, a groźba wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia;
• art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – naruszenie miru domowego przez wdarcie się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu lub nieopuszczenie takiego miejsca mimo żądania osoby uprawnionej;
• art. 212 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – zniesławienie, jeżeli sprawca pomawia Cię o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć Cię w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności;
• art. 216 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – zniewaga, jeżeli padają wobec Ciebie obelżywe słowa.

Jeżeli sprawca dopuszcza się także przemocy fizycznej, naruszenia nietykalności cielesnej lub uszkodzenia mienia, mogą dojść kolejne przepisy, np. art. 217 § 1 Kodeksu karnego albo art. 288 § 1 Kodeksu karnego. Ostateczna kwalifikacja zależy od konkretnych słów, częstotliwości zachowań i zgromadzonych dowodów.

Groźby karalne – kiedy rzeczywiście mamy przestępstwo?

Zgodnie z art. 190 § 1 Kodeksu karnego karalne jest grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. W tym kontekście znaczenie ma również nękanie i groźby ze strony byłego członka rodziny.

Nie każda wulgarna odzywka będzie więc groźbą karalną. Dla odpowiedzialności z art. 190 § 1 Kodeksu karnego znaczenie ma to, czy z wypowiedzi wynika zapowiedź popełnienia przestępstwa, np. pobicia, zabójstwa, podpalenia czy uszkodzenia mienia, oraz czy z okoliczności wynika, że mogłaś realnie obawiać się jej spełnienia.

Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego – wynika to z art. 190 § 2 Kodeksu karnego. W praktyce w zawiadomieniu warto napisać wprost: „wnoszę o ściganie sprawcy”.

Nękanie, śledzenie i nachodzenie – stalking z art. 190a Kodeksu karnego

Najpełniej opisanej sytuacji odpowiada zwykle art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

W praktyce o stalkingu mogą świadczyć m.in.:

• śledzenie po pracy lub pod domem,
• czekanie pod sklepem, miejscem pracy lub mieszkaniem,
• wielokrotne telefony, SMS-y i wiadomości,
• krzyczenie, wyzwiska i publiczne poniżanie,
• jeżdżenie za pokrzywdzoną samochodem,
• nachodzenie w domu lub miejscu pracy,
• rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji połączone z presją psychiczną.

Kluczowe są dwie cechy: uporczywość i skutek. Trzeba więc wykazać, że zachowania nie miały charakteru jednorazowego oraz że obiektywnie mogły wzbudzać poczucie zagrożenia albo poważnie ingerowały w prywatność. Nie musi dojść do fizycznego ataku.

Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego – tak stanowi art. 190a § 4 Kodeksu karnego.

Jeżeli chcesz porównać taki stan faktyczny z inną sprawą dotyczącą nękania, zobacz też nękanie przez byłego partnera.

Wtargnięcie do domu – naruszenie miru domowego

Opis wejścia do domu przez okienko piwniczne jest szczególnie poważny. Takie zachowanie może stanowić naruszenie miru domowego z art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Przepis ten penalizuje zarówno wdarcie się do cudzego domu lub mieszkania, jak i nieopuszczenie go mimo żądania osoby uprawnionej. W takiej sytuacji trzeba w zawiadomieniu dokładnie opisać sposób wejścia, godzinę, miejsce oraz to, czy były ślady włamania, czy ktoś widział sprawcę i czy zdarzenie zostało zgłoszone od razu.

Jeżeli chcesz szerzej przeczytać o ochronie mieszkania przed wtargnięciem, trafny będzie także materiał: naruszenie miru domowego.

Co zrobić od razu – praktyczna kolejność działań

W takiej sprawie warto działać równolegle na kilku poziomach:

1. Złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na Policji albo w prokuraturze rejonowej właściwej dla miejsca zdarzenia.
2. Wskaż wszystkie możliwe przepisy, które mogą mieć zastosowanie: art. 190a § 1, art. 190 § 1, art. 193, a w zależności od treści wypowiedzi także art. 212 § 1 lub art. 216 § 1 Kodeksu karnego.
3. Złóż wyraźny wniosek o ściganie sprawcy w zakresie czynów ściganych na wniosek, zwłaszcza z art. 190 § 2 i art. 190a § 4 Kodeksu karnego.
4. Poproś o przesłuchanie świadków, np. współpracowników, klientów sklepu, sąsiadów, domowników.
5. Zabezpiecz monitoring z pracy, sklepu, osiedla lub posesji, zanim nagrania zostaną skasowane.
6. Wzywaj Policję na bieżąco, gdy sprawca pojawia się pod domem lub w pracy – każda interwencja buduje materiał dowodowy.

Zawiadomienie możesz złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie. W praktyce forma pisemna bywa wygodniejsza, bo pozwala uporządkować zdarzenia chronologicznie i dołączyć załączniki.

Jakie dowody warto zebrać?

W tego typu sprawach wynik często zależy od jakości materiału dowodowego. Najbardziej przydatne są:

• SMS-y, wiadomości z komunikatorów, e-maile, nagrania poczty głosowej,
• zrzuty ekranu z datą i godziną,
• nagrania z monitoringu lub telefonu,
• zdjęcia samochodu, miejsca postoju, śladów wejścia do domu,
• notatnik z chronologią zdarzeń: data, godzina, miejsce, świadkowie,
• dane świadków i ich numery kontaktowe,
• zaświadczenie lekarskie lub dokumentacja psychologiczna, jeżeli nękanie wpłynęło na zdrowie,
• protokoły interwencji Policji.

Nie kasuj wiadomości i nie edytuj zrzutów ekranu. Jeżeli sprawca publikuje treści w internecie, warto sporządzić zrzuty z widocznym adresem strony i datą. W sprawach o pomówienie lub uporczywe nękanie może to mieć istotne znaczenie dowodowe.

Czy można uzyskać zakaz kontaktu lub zbliżania?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie po samym zgłoszeniu. W zależności od etapu sprawy możliwe są różne rozwiązania.

W postępowaniu karnym prokurator lub sąd mogą stosować wobec podejrzanego środki zapobiegawcze. Zgodnie z art. 275 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego dozór Policji może zostać połączony m.in. z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakazem zbliżania się do niego na określoną odległość albo zakazem przebywania w określonych miejscach.

Jeżeli istnieje obawa ponownego popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej, możliwe są dalej idące środki. To jednak zawsze zależy od oceny materiału dowodowego i realnego poziomu zagrożenia.

W zawiadomieniu lub podczas przesłuchania warto więc wyraźnie zażądać:

• zakazu kontaktowania się z Tobą,
• zakazu zbliżania się do domu i miejsca pracy,
• zakazu przebywania w określonych miejscach,
• objęcia sprawcy dozorem Policji.

Czy oprócz sprawy karnej można dochodzić ochrony cywilnej?

Tak. Jeżeli sprawca narusza Twoją cześć, dobre imię, wizerunek, prywatność lub poczucie bezpieczeństwa, można rozważyć ochronę dóbr osobistych na podstawie art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W takim postępowaniu można żądać np. zaniechania naruszeń, przeprosin, usunięcia skutków naruszenia, a w określonych przypadkach także zadośćuczynienia albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

To przydatne zwłaszcza wtedy, gdy sprawca rozpowiada nieprawdziwe informacje, publikuje oszczercze treści lub narusza prywatność w internecie.

Jak powinno wyglądać zawiadomienie?

Dobre zawiadomienie powinno zawierać:

• Twoje dane i dane sprawcy, jeśli są znane,
• krótki tytuł, np. „Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 190a § 1, art. 190 § 1 i art. 193 Kodeksu karnego”,
• opis zdarzeń w porządku chronologicznym,
• wskazanie dowodów i świadków,
• wniosek o ściganie sprawcy,
• wniosek o zabezpieczenie monitoringu i innych dowodów,
• wniosek o zastosowanie środków ochrony, jeżeli obawiasz się dalszych działań sprawcy.

Nie musisz perfekcyjnie oznaczyć wszystkich przepisów. Najważniejsze jest rzetelne opisanie faktów. Jeżeli jednak sprawa jest dynamiczna albo sprawca eskaluje zachowania, profesjonalne przygotowanie pisma bywa bardzo pomocne.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak podobne przepisy działają w praktyce, gdy nękanie przybiera różne formy.

FAQ

Czy mogę zgłosić sprawę, jeśli nie mam nagrania groźby?

Tak. Dowodem mogą być także zeznania świadków, Twoje szczegółowe notatki, monitoring z miejsca pracy, wiadomości, historia połączeń i notatki z interwencji Policji. Brak jednego nagrania nie zamyka sprawy.

Czy Policja musi przyjąć zawiadomienie?

Tak. Policja albo prokuratura ma obowiązek przyjąć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Możesz złożyć je ustnie do protokołu albo pisemnie.

Czy publiczne wyzwiska też są przestępstwem?

Mogą stanowić zniewagę z art. 216 § 1 Kodeksu karnego, a jeżeli dodatkowo zawierają nieprawdziwe pomówienia – także zniesławienie z art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Ocena zależy od treści wypowiedzi i kontekstu.

Czy wtargnięcie do domu trzeba zgłaszać osobno?

Nie musi to być osobne pismo, ale ten element trzeba bardzo wyraźnie opisać w zawiadomieniu. Może on uzasadniać kwalifikację z art. 193 Kodeksu karnego i przemawiać za pilnymi środkami ochrony.

Czy mogę żądać zakazu zbliżania się do miejsca pracy?

Tak, warto o to wnosić. W postępowaniu karnym możliwe jest połączenie dozoru Policji z zakazem zbliżania się, kontaktu lub przebywania w określonych miejscach na podstawie art. 275 § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93