Co wchodzi do masy spadkowej po mężu?

Co tworzy masę spadkową po mężu?

Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny do spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy na podstawie art. 924 Kodeksu cywilnego, a spadkobierca nabywa spadek z tą samą chwilą zgodnie z art. 925 Kodeksu cywilnego.

W praktyce oznacza to, że po śmierci męża trzeba najpierw ustalić, co rzeczywiście należało do niego w chwili śmierci. Do masy spadkowej może wejść:

• majątek osobisty męża,
• udział męża w majątku wspólnym małżonków, jeżeli między małżonkami istniała wspólność ustawowa,
• udziały w rzeczach lub prawach, które mąż miał jako współwłaściciel.

Nie wchodzi natomiast do spadku majątek osobisty żony. Jeżeli działka rekreacyjna została nabyta przez żonę z jej majątku osobistego i w akcie notarialnym wskazano, że stanowi jej majątek osobisty, zasadniczo nie jest ona składnikiem spadku po mężu.

Dziedziczenie po mężu bez dzieci i bez rodzeństwa

Jeżeli zmarły nie pozostawił zstępnych, czyli dzieci, wnuków lub dalszych potomków, zastosowanie mają art. 932 i art. 933 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 932 § 1 Kodeksu cywilnego w braku zstępnych spadkodawcy do spadku z ustawy powołani są jego małżonek i rodzice.

Art. 933 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że udział małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku. Z kolei art. 932 § 6 Kodeksu cywilnego przewiduje, że jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem wynosi połowę spadku.

W opisanej sytuacji, przy założeniu, że mąż nie miał dzieci, nie miał rodzeństwa, ojciec zmarł wcześniej, a matka żyje, ustawowe udziały są następujące:

• żona dziedziczy 1/2 spadku,
• matka zmarłego dziedziczy 1/2 spadku.

Te proporcje dotyczą tylko tego, co faktycznie wchodzi do spadku po mężu. Nie oznaczają, że teściowa nabywa udział w majątku osobistym żony.

Majątek wspólny i majątek osobisty małżonków

Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustawowej wspólności majątkowej, zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Przepis ten obejmuje w szczególności wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Nie wszystko, co zostało nabyte w czasie małżeństwa, automatycznie jest jednak wspólne. Art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia składniki majątku osobistego każdego z małżonków. Dla omawianej sprawy szczególnie ważny jest art. 33 pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym do majątku osobistego należą przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

To jest zasada surogacji. Jeżeli żona kupiła działkę za pieniądze należące do jej majątku osobistego, na przykład za środki uzyskane przed ślubem, z darowizny albo ze spadku, działka może pozostać jej majątkiem osobistym. Jeżeli akt notarialny wyraźnie wskazuje, że nieruchomość została nabyta z majątku osobistego i do majątku osobistego, jest to istotny dowód w sprawie.

Jeżeli jednak drugi spadkobierca kwestionuje taki zapis, sąd może badać rzeczywiste źródło finansowania. Znaczenie mogą mieć przelewy, historia rachunków, umowy darowizny, dokumenty spadkowe, potwierdzenia wypłat oraz treść aktu notarialnego.

Czy działka żony wchodzi do spadku po mężu?

Jeżeli działka rekreacyjna została kupiona przez żonę w czasie małżeństwa, ale z jej majątku osobistego, i w akcie notarialnym zapisano, że stanowi majątek osobisty żony, to działka nie wchodzi do masy spadkowej po mężu. Wynika to z art. 33 pkt 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, ponieważ spadkiem mogą być objęte tylko prawa majątkowe należące do zmarłego.

Matka zmarłego jako spadkobierczyni męża nie dziedziczy zatem udziału w tej działce, o ile działka rzeczywiście była wyłączną własnością żony. Inaczej należałoby ocenić sytuację, gdyby z dokumentów wynikało, że środki na zakup pochodziły z majątku wspólnego albo z majątku osobistego męża.

Czy garaż należący do męża wchodzi do spadku?

Jeżeli garaż został nabyty przez męża z jego majątku osobistego i w akcie notarialnym zapisano, że należy do jego majątku osobistego, wchodzi on do spadku po mężu. Wtedy udziały spadkowe wynikają z art. 933 § 1 oraz art. 932 § 6 Kodeksu cywilnego.

Przy założeniu, że jedynymi spadkobiercami ustawowymi są żona i matka zmarłego, każda z nich nabywa po 1/2 udziału w tym garażu albo w prawie do miejsca postojowego, zależnie od tego, jak prawo to zostało uregulowane w księdze wieczystej i akcie notarialnym.

Jeżeli natomiast garaż byłby składnikiem majątku wspólnego małżonków, to najpierw należałoby rozliczyć ustanie wspólności majątkowej małżeńskiej. Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, chyba że sąd ustali nierówne udziały na podstawie art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W typowej sytuacji do spadku weszłaby więc tylko 1/2 garażu, a z tej połowy żona odziedziczyłaby 1/2 i matka 1/2. W efekcie żona miałaby łącznie 3/4, a matka zmarłego 1/4.

Co zrobić po śmierci męża?

Najpierw trzeba uzyskać dokument potwierdzający nabycie spadku. Może to być akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza albo postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeżeli spadkobiercy są zgodni, postępowanie notarialne jest zwykle szybsze. Jeżeli istnieje spór co do osób dziedziczących, udziałów albo ważności testamentu, konieczne może być postępowanie sądowe.

Następnie można przeprowadzić dział spadku. Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na podstawie umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa działu spadku musi mieć formę aktu notarialnego, co wynika z art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego.

W postępowaniu o dział spadku sąd ustala skład i wartość spadku na podstawie art. 684 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Jeżeli w sprawie trzeba jednocześnie rozliczyć majątek wspólny małżonków albo znieść współwłasność, sąd może połączyć te kwestie w jednym postępowaniu, jeżeli pozwalają na to okoliczności sprawy, w szczególności na podstawie art. 567 § 3, art. 688 i art. 689 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli w spadku mogą być długi, warto przeanalizować termin i skutki przyjęcia albo odrzucenia spadku. Szerzej omawia to artykuł: odrzucenie spadku po mężu a udział w mieszkaniu.

Podatek od spadku po mężu lub synu

Żona i matka zmarłego należą do najbliższej rodziny. Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn małżonek oraz wstępni, czyli między innymi rodzice, mogą skorzystać ze zwolnienia od podatku od spadków, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

W praktyce zgłoszenia dokonuje się na formularzu SD-Z2. Jeżeli nabycie następuje na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia albo innej czynności dokonanej w formie aktu notarialnego, obowiązki podatkowe mogą być realizowane za pośrednictwem notariusza. Termin i obowiązek zgłoszenia warto każdorazowo sprawdzić dla konkretnego dokumentu potwierdzającego dziedziczenie.

FAQ

Źródła

• Art. 922 § 1, art. 924, art. 925, art. 932 § 1, art. 932 § 6, art. 933 § 1, art. 1037 § 1-2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 31 § 1, art. 33 pkt 10, art. 43 § 1-3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 567 § 3, art. 684, art. 688, art. 689 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.