Źle wykonana usługa i wezwanie do zapłaty

Źle wykonana usługa a obowiązek zapłaty

W opisanej sytuacji najczęściej mamy do czynienia z umową o dzieło, bo wykonawca miał osiągnąć konkretny rezultat: przygotować stronę internetową. Sama nazwa umowy nie jest decydująca. Liczy się to, czy strony umówiły się na oznaczony efekt, np. działającą stronę o określonych funkcjach, wyglądzie i terminie wykonania.

Jeżeli przedmiotem umowy była jedynie bieżąca obsługa, doradztwo, prowadzenie kampanii albo stałe wykonywanie czynności bez gwarancji konkretnego rezultatu, sprawa mogłaby być oceniana jako umowa o świadczenie usług. Przy stworzeniu strony www z określonym rezultatem praktycznie zastosowanie mają jednak zwykle przepisy o umowie o dzieło.

Zgodnie z art. 642 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła. Z kolei art. 643 Kodeksu cywilnego nakłada na zamawiającego obowiązek odebrania dzieła, ale tylko takiego, które wykonawca wydaje zgodnie ze swoim zobowiązaniem.

Oznacza to, że wykonawca nie może skutecznie domagać się pełnej zapłaty tylko dlatego, że wystawił fakturę. Musi wykazać, że dzieło zostało wykonane i oddane w sposób odpowiadający umowie. Jeżeli strona internetowa nie działała, nie miała ustalonych funkcjonalności, była niezgodna z ustaleniami albo nie nadawała się do normalnego wykorzystania, zamawiający może bronić się zarzutem wad istotnych.

Wady istotne i wady nieistotne dzieła

Dla obowiązku zapłaty kluczowe jest rozróżnienie między wadami istotnymi i nieistotnymi. Wada istotna to taka, która uniemożliwia albo poważnie utrudnia korzystanie z dzieła zgodnie z jego przeznaczeniem lub pokazuje, że rezultat jest wyraźnie sprzeczny z umową.

W przypadku strony internetowej wadami istotnymi mogą być w szczególności: brak podstawowych funkcji, niedziałający formularz, brak możliwości publikacji treści, błędy uniemożliwiające korzystanie ze strony, rażąca niezgodność z zaakceptowanym projektem, brak wersji mobilnej, jeżeli była umówiona, albo wykonanie strony w sposób uniemożliwiający jej wdrożenie.

Wady nieistotne to z kolei uchybienia, które nie przekreślają przydatności dzieła, np. drobne korekty estetyczne, pojedyncze błędy możliwe do szybkiego usunięcia albo niewielkie odstępstwa, które nie wpływają na funkcjonalność. Przy wadach nieistotnych odmowa całej zapłaty bywa ryzykowna. Zamawiający powinien wtedy raczej skorzystać z uprawnień z rękojmi, żądać usunięcia wad, obniżenia wynagrodzenia albo dochodzić odszkodowania, jeżeli poniósł szkodę.

Stanowisko to potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2015 r., sygn. III CZP 8/15. Sąd Najwyższy wskazał, że zamawiający nie ma obowiązku odebrania dzieła i zapłaty wynagrodzenia, jeżeli wydane dzieło ma wady istotne.

Wymagalność wierzytelności przyjmującego zamówienie

Wierzytelność wykonawcy o wynagrodzenie staje się wymagalna dopiero wtedy, gdy spełnione są warunki wynikające z umowy i przepisów. Jeżeli strony ustaliły, że zapłata nastąpi po odbiorze, wykonawca musi wykazać prawidłowe oddanie dzieła albo bezpodstawną odmowę odbioru przez zamawiającego.

Jeżeli zamawiający odmawia odbioru, powinien wykazać, że odmowa była usprawiedliwiona. Najlepiej zrobić to przez pisemne zgłoszenie wad, zrzuty ekranu, korespondencję mailową, protokół zastrzeżeń, opinię specjalisty IT albo porównanie wykonanego dzieła z ustalonym zakresem prac. Im bardziej konkretne dowody, tym trudniej firmie windykacyjnej lub wykonawcy twierdzić, że chodzi jedynie o subiektywne niezadowolenie z efektu.

Jeżeli dzieło ma wady istotne, oddanie go nie powinno powodować wymagalności pełnego wynagrodzenia. Jeżeli zaś dzieło zostało odebrane mimo wad, trzeba ocenić, czy odbiór nastąpił z zastrzeżeniami, czy bez zastrzeżeń, oraz czy zamawiający później skutecznie skorzystał z rękojmi.

W praktyce spory o wady wykonania najczęściej rozstrzygają dowody: treść umowy, ustalenia mailowe, zakres funkcji, termin wykonania, zgłoszone poprawki i reakcja wykonawcy.

Rękojmia, obniżenie wynagrodzenia i odstąpienie od umowy

Do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży, co wynika z art. 638 Kodeksu cywilnego. Zamawiający może więc, zależnie od okoliczności, żądać usunięcia wad, złożyć oświadczenie o obniżeniu wynagrodzenia, a przy wadach istotnych także odstąpić od umowy.

Nie każde niezadowolenie z efektu pozwala odmówić całej zapłaty. Jeżeli strona działa, ale wymaga poprawek, bezpieczniejszym rozwiązaniem może być wezwanie wykonawcy do usunięcia wad w rozsądnym terminie oraz zastrzeżenie, że po bezskutecznym upływie terminu zamawiający skorzysta z dalszych uprawnień. Jeżeli jednak strona w ogóle nie spełnia ustalonego celu, nie została ukończona albo nie nadaje się do używania, można podnosić zarzut braku prawidłowego oddania dzieła.

Przy odstąpieniu od umowy bardzo ważna jest forma i treść oświadczenia. Powinno ono wskazywać podstawę, konkretne wady, wcześniejsze wezwania do poprawy oraz skutek, którego zamawiający chce dochodzić. Nie wystarczy samo stwierdzenie, że dzieło jest złe.

Wezwanie do zapłaty od firmy windykacyjnej

Otrzymanie wezwania od firmy windykacyjnej nie oznacza jeszcze, że trzeba natychmiast zapłacić. Firma windykacyjna albo nabywca wierzytelności powinien wykazać istnienie, wysokość i wymagalność roszczenia oraz skuteczne nabycie wierzytelności.

W odpowiedzi na wezwanie warto zażądać co najmniej: kopii umowy lub zamówienia, faktury, protokołu odbioru albo innego dowodu oddania dzieła, dokumentu cesji lub zawiadomienia o przelewie wierzytelności, wyliczenia kwoty głównej, odsetek i kosztów oraz wskazania podstawy dochodzenia roszczenia.

Jednocześnie należy wyraźnie zakwestionować roszczenie, jeżeli zamawiający uważa je za bezzasadne. Dobrze napisać, że dzieło nie zostało odebrane, miało wady istotne, nie nadawało się do umówionego użytku, było wykonane po terminie albo odbiegało od ustaleń. Warto dołączyć dowody albo zapowiedzieć ich przedstawienie w razie skierowania sprawy do sądu.

Nie należy podpisywać ugody, harmonogramu spłat ani uznania długu, jeżeli roszczenie jest sporne. Takie dokumenty mogą utrudnić późniejszą obronę, zwłaszcza gdy zawierają potwierdzenie istnienia długu.

Czy cesja wierzytelności pogarsza sytuację zamawiającego?

Co do zasady wierzyciel może przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Wynika to z art. 509 Kodeksu cywilnego. Sama cesja nie tworzy jednak nowego długu i nie uzdrawia roszczenia, które od początku było sporne albo niewymagalne.

Istotny jest art. 513 § 1 Kodeksu cywilnego. Dłużnik może podnosić wobec nabywcy wierzytelności zarzuty, które miał wobec pierwotnego wierzyciela w chwili, gdy dowiedział się o przelewie. Jeżeli więc wobec wykonawcy można było twierdzić, że dzieło nie zostało prawidłowo wykonane, że nie zostało odebrane albo że wynagrodzenie nie jest należne w żądanej wysokości, te same zarzuty można podnosić wobec firmy windykacyjnej.

W sądzie ciężar wykazania roszczenia spoczywa na stronie, która żąda zapłaty. Nabywca wierzytelności powinien udowodnić nie tylko samą cesję, lecz także podstawę, wysokość i wymagalność długu. Zamawiający powinien natomiast przedstawić konkretne zarzuty oraz dowody wad albo niezgodności z umową.

Przedawnienie roszczenia o wynagrodzenie

W sprawach dotyczących usług wykonanych wiele lat temu trzeba sprawdzić również przedawnienie. Zgodnie z art. 646 Kodeksu cywilnego roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane, od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane.

Jeżeli wykonanie strony miało zakończyć się w określonym terminie, a wezwanie do zapłaty pojawiło się dopiero po kilku latach, zarzut przedawnienia może mieć istotne znaczenie. Trzeba jednak sprawdzić, czy w międzyczasie nie doszło do przerwania biegu przedawnienia, np. przez wniesienie pozwu, zawezwanie do próby ugodowej w dawnym stanie prawnym, wszczęcie mediacji albo uznanie roszczenia przez dłużnika.

Po upływie terminu przedawnienia roszczenie nie wygasa automatycznie, ale dłużnik może uchylić się od zapłaty przez podniesienie zarzutu przedawnienia. W sporach z konsumentem sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu, ale w relacjach między przedsiębiorcami zasadniczo trzeba taki zarzut wyraźnie podnieść.

Jak odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty?

Odpowiedź powinna być rzeczowa i krótka. Nie trzeba opisywać wszystkich emocji związanych ze sporem. Najważniejsze jest zakwestionowanie długu i wskazanie przyczyn.

W piśmie można napisać, że nie uznaje się roszczenia ani co do zasady, ani co do wysokości. Następnie należy wskazać, że dzieło nie zostało prawidłowo wykonane, nie zostało odebrane bez zastrzeżeń, zawierało wady istotne i nie spełniało ustalonego celu. Jeżeli wykonawca przekroczył termin, warto wskazać także opóźnienie i jego skutki.

Dobrze jest zażądać dokumentów potwierdzających roszczenie i zastrzec, że do czasu ich przedstawienia brak jest podstaw do zapłaty. Jeżeli roszczenie jest przedawnione, należy podnieść zarzut przedawnienia już w odpowiedzi na wezwanie.

Jeżeli firma windykacyjna kieruje sprawę do sądu i przychodzi nakaz zapłaty, nie wolno go ignorować. W terminie wskazanym w pouczeniu trzeba wnieść sprzeciw albo zarzuty. Brak reakcji może doprowadzić do uprawomocnienia się nakazu i późniejszej egzekucji komorniczej.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

W sprawie o zapłatę za źle wykonaną stronę internetową największe znaczenie mają dowody pokazujące, jaki rezultat był umówiony i jaki rezultat faktycznie dostarczono. Warto zebrać:

• umowę, zamówienie, ofertę, specyfikację albo korespondencję ustalającą zakres prac,
• ustalenia dotyczące terminu wykonania i wynagrodzenia,
• wiadomości z uwagami do projektu oraz reakcje wykonawcy,
• zrzuty ekranu pokazujące błędy strony,
• korespondencję dotyczącą odmowy odbioru lub odbioru z zastrzeżeniami,
• dowody kosztów poniesionych na poprawienie strony przez inną osobę,
• ewentualną opinię informatyka albo webdevelopera.

Jeżeli część wynagrodzenia została zapłacona polubownie, trzeba wyraźnie odróżnić zapłatę częściową od uznania całego długu. Sama propozycja ugody nie zawsze oznacza uznanie roszczenia w pełnej wysokości, ale treść korespondencji ma tu duże znaczenie.

FAQ

Czy muszę płacić fakturę za źle wykonaną usługę?

Nie zawsze. Jeżeli była to umowa o dzieło, a rezultat ma wady istotne i nie nadaje się do umówionego użytku, można odmówić odbioru i kwestionować wymagalność wynagrodzenia. Jeżeli wady są nieistotne, zwykle właściwsze jest żądanie ich usunięcia albo obniżenia wynagrodzenia.

Czy faktura wystawiona przez wykonawcę wystarczy do żądania zapłaty?

Nie. Faktura jest dokumentem księgowym, ale sama nie dowodzi jeszcze, że dzieło zostało prawidłowo wykonane, oddane i odebrane. W sporze wykonawca lub nabywca wierzytelności musi wykazać podstawę, wysokość i wymagalność roszczenia.

Czy firma windykacyjna może żądać zapłaty po cesji?

Może, jeżeli skutecznie nabyła istniejącą i wymagalną wierzytelność. Dłużnik może jednak podnosić wobec niej zarzuty, które miał wobec pierwotnego wykonawcy, np. wadliwe wykonanie dzieła, brak odbioru, brak wymagalności albo przedawnienie.

Co napisać w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty?

Najlepiej napisać, że roszczenie jest kwestionowane co do zasady i wysokości, wskazać konkretne wady dzieła, brak odbioru albo brak wymagalności oraz zażądać dokumentów potwierdzających roszczenie i cesję. Jeżeli roszczenie jest stare, warto dodać zarzut przedawnienia.

Czy opóźnienie w wykonaniu strony pozwala odmówić zapłaty?

Samo opóźnienie nie zawsze wystarczy do odmowy całej zapłaty, ale może mieć znaczenie, zwłaszcza gdy termin był istotny dla zamawiającego albo opóźnienie doprowadziło do szkody. Jeżeli oprócz opóźnienia dzieło ma wady istotne, argumenty przeciwko zapłacie są znacznie mocniejsze.

Czy można zapłacić tylko część wynagrodzenia?

Tak, ale trzeba uważać na treść oświadczeń. Zapłata części może być elementem ugody albo rozliczenia wartości faktycznie przydatnych prac. Nie należy jednak pisać, że uznaje się cały dług, jeżeli zamawiający kwestionuje jakość dzieła i wysokość roszczenia.

Ile wynosi przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło?

Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się zasadniczo z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane, od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane. Każdy przypadek trzeba jednak sprawdzić pod kątem ewentualnego przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia.

Podsumowanie

Jeżeli zamówiona strona internetowa została wykonana z wadami istotnymi, nie działała prawidłowo i nie została odebrana bez zastrzeżeń, zamawiający ma podstawy do kwestionowania wezwania do zapłaty. Najważniejsze jest wykazanie, że rezultat nie odpowiadał umowie i nie nadawał się do ustalonego użytku.

Na wezwanie firmy windykacyjnej należy odpowiedzieć pisemnie, żądając dokumentów i podnosząc konkretne zarzuty. Sama sprzedaż wierzytelności nie pozbawia zamawiającego prawa do obrony. Jeżeli sprawa dotyczy dawnego zamówienia, trzeba dodatkowo sprawdzić przedawnienie.

Jeżeli spór dotyczy zakończenia współpracy z wykonawcą albo rezygnacji z dalszej realizacji umowy, pomocne może być także omówienie tematu odstąpienie od umowy, zwłaszcza gdy ustalenia były ustne lub nieprecyzyjne.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 509, art. 513, art. 638, art. 642, art. 643 i art. 646: tekst aktu w systemie ELI.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2015 r., sygn. III CZP 8/15: orzeczenie Sądu Najwyższego.