Pozew o rozwód z orzeczeniem o winie – jak go napisać i jakie dowody dołączyć?

Kiedy można żądać rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka?

Podstawą rozwodu jest art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO): między małżonkami musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełność oznacza ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, choć utrzymywanie pewnych wspólnych spraw finansowych z konieczności nie musi wykluczać rozkładu. Trwałość oznacza brak realnej perspektywy powrotu do pożycia.

Zgodnie z art. 57 KRO sąd zasadniczo orzeka również, czy i który małżonek ponosi winę rozkładu. Żądając wyłącznej winy pozwanego, trzeba opisać konkretne naruszenia obowiązków małżeńskich, wykazać ich związek z rozpadem związku i liczyć się z badaniem zachowania obu stron.

Powodem przypisania winy mogą być między innymi zdrada, przemoc, uporczywe poniżanie, porzucenie rodziny lub świadome zaniedbywanie obowiązków. Nie każde uzależnienie albo rozstanie jest automatycznie zawinione: ocenie podlegają zachowanie danej osoby i rzeczywisty wpływ na małżeństwo. W przypadku nadużywania alkoholu pomocny będzie materiał dotyczący tego, jak przebiega rozwód z mężem alkoholikiem.

Kiedy sąd orzeknie winę obojga?

Jeżeli oboje małżonkowie zawinionymi działaniami przyczynili się do rozpadu związku, sąd może orzec winę obu stron. Winy nie dzieli się procentowo: nawet poważniejsze naruszenia jednego z małżonków nie wykluczają odpowiedzialności drugiego. Znaczenie ma również kolejność zdarzeń – zachowanie, do którego doszło dopiero po zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia, nie musi stanowić jego przyczyny.

Czy potrzebna jest zgoda współmałżonka?

Nie trzeba uzyskać zgody drugiego małżonka na wniesienie pozwu ani na orzeczenie o jego winie. Wyjątek z art. 56 § 3 KRO dotyczy żądania rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego: co do zasady bez zgody drugiego małżonka rozwód jest wówczas niedopuszczalny, chyba że odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Rozwodu nie orzeka się też, jeśli ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo zachodzi inna ustawowa przeszkoda.

Jak napisać pozew o rozwód z orzeczeniem o winie?

Pozew musi spełniać wymagania pisma procesowego i pozwu z art. 126 i 187 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Powinien zawierać: oznaczenie sądu i stron, adresy oraz wymagane dane identyfikacyjne, dokładne żądania, okoliczności faktyczne, wnioski dowodowe, informację o podjętej próbie mediacji lub przyczynach jej niepodjęcia, podpis oraz wykaz załączników.

Żądanie główne można sformułować następująco: „Wnoszę o rozwiązanie przez rozwód małżeństwa zawartego dnia [data] w [miejscowość] pomiędzy powódką/powodem a pozwaną/pozwanym, z wyłącznej winy strony pozwanej”. W składanym pozwie trzeba zastąpić dane przykładowe rzeczywistymi danymi stron.

Co wpisać do uzasadnienia?

Najpierw przedstaw datę zawarcia małżeństwa, sytuację rodzinną i dzieci. Następnie opisz chronologicznie, kiedy i dlaczego ustały więzi, jakie konkretne zachowania pozwanego do tego doprowadziły, czy nastąpiła separacja faktyczna i dlaczego nie ma perspektyw odbudowania związku. Każde ważne twierdzenie połącz z dowodem: dokumentem, wiadomością lub zeznaniem wskazanego świadka.

Unikaj samych ocen, takich jak „małżonek zachowywał się skandalicznie”. Lepiej wskazać zdarzenia, daty i osoby, które mogą je potwierdzić. Jeżeli małżonkowie mieszkają nadal pod jednym dachem, wyjaśnij powody tego stanu i sposób faktycznego rozdzielenia ich życia.

Jakie dowody dołączyć do pozwu rozwodowego?

Dowody mają wykazać sam rozkład pożycia, jego trwałość, konkretne zawinione zachowania oraz ich związek z rozpadem związku. Przydatne mogą być:

• wiadomości SMS, e-maile i korespondencja w komunikatorach wraz z datami i kontekstem;
• zeznania osób, które osobiście obserwowały konkretne zdarzenia;
• dokumentacja medyczna, policyjna i dokumentacja dotycząca przemocy domowej;
• dokumenty finansowe potwierdzające zaniedbywanie rodziny;
• zdjęcia i nagrania, których autentyczność i sposób pozyskania można wyjaśnić;
• inne dokumenty i dowody dotyczące ustania więzi małżeńskich.

Świadka należy wskazać z danymi do wezwania i określić, jakie fakty ma potwierdzić. W sprawach rozwodowych obowiązują szczególne ograniczenia przesłuchiwania osób małoletnich. Dowodów nie należy zdobywać przez włamania na konta, przełamywanie haseł ani nieuprawnione przechwytywanie komunikacji.

W sprawie zdrady istotne jest nie tylko ustalenie samego romansu, ale też jego związku z rozpadem pożycia. Szerzej omawia to materiał dotyczący rozwodu z orzeczeniem o winie w związku z niewiernością. Dalsze wskazówki o gromadzeniu materiału przedstawia poradnik dotyczący tego, jak przygotować rozwód z winy za zdradę.

Znane dowody najlepiej wskazać już w pozwie. Późniejsze ich zgłaszanie bywa możliwe, ale w określonych sytuacjach sąd może pominąć spóźnione twierdzenia lub materiały.

Do którego sądu złożyć pozew i jakie są koszty?

Sprawę rozwodową w pierwszej instancji rozpoznaje sąd okręgowy. Zgodnie z art. 41 KPC pierwszeństwo ma sąd ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli przynajmniej jedno z nich nadal tam mieszka albo ma miejsce zwykłego pobytu. W pozostałych przypadkach stosuje się ustawowe reguły właściwości według miejsca zamieszkania pozwanego, a następnie powoda. Przy sprawie międzynarodowej trzeba dodatkowo ustalić jurysdykcję.

Do pozwu papierowego dołącza się zazwyczaj odpis skrócony aktu małżeństwa, odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, dokumenty stanowiące dowody, potwierdzenie opłaty lub wniosek o zwolnienie od kosztów oraz odpis pozwu z załącznikami dla pozwanego. Pozew należy podpisać i złożyć w sądzie albo wysłać w sposób przewidziany przepisami.

Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Dodatkowe wydatki mogą wynikać z opinii specjalistów, kosztów pełnomocnika albo szczególnych żądań. Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, może wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jakie żądania dotyczące dzieci i alimentów można zawrzeć w pozwie?

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz ponoszeniu kosztów utrzymania i wychowania dzieci według art. 58 KRO. W pozwie należy sformułować odpowiednie propozycje, uwzględniając dobro dziecka, jego codzienną opiekę i potrzeby finansowe.

Wina za rozkład pożycia nie przesądza automatycznie o przyznaniu władzy rodzicielskiej, ustaleniu miejsca zamieszkania dziecka ani o kontaktach. Te sprawy sąd bada odrębnie, przede wszystkim z perspektywy dobra dziecka. Na zgodny wniosek stron sąd może zaniechać orzekania o kontaktach.

W pozwie można też żądać alimentów na małżonka. Art. 60 § 2 KRO dopuszcza odpowiednie alimenty od małżonka wyłącznie winnego na rzecz niewinnego, jeżeli rozwód powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego; nie wymaga to wykazania niedostatku. Alimenty nie są jednak zasądzane automatycznie wskutek orzeczenia o winie.

W zależności od sytuacji w wyroku można rozstrzygnąć również sposób korzystania ze wspólnego mieszkania, a wyjątkowo eksmisję małżonka rażąco nagannie postępującego. Na wniosek strony sąd może podzielić majątek wspólny, o ile nie spowoduje to nadmiernej zwłoki. Orzeczenie winy samo w sobie nie przyznaje większego udziału w majątku.

Czy można uzyskać zabezpieczenie na czas rozwodu?

Tak. W pozwie lub w toku sprawy można wystąpić o zabezpieczenie alimentów, odpowiednie uregulowanie miejsca pobytu dziecka, kontaktów oraz wykonywania władzy rodzicielskiej. Trzeba precyzyjnie określić żądanie i okoliczności, które je uzasadniają; przy roszczeniach alimentacyjnych stosuje się szczególne zasady zabezpieczenia.

Jeżeli występuje przemoc albo zagrożenie bezpieczeństwa, można również korzystać z odrębnych instrumentów ochrony przewidzianych prawem, bez oczekiwania na zakończenie postępowania rozwodowego.

Jak sąd prowadzi postępowanie i kiedy można zmienić żądanie?

Po złożeniu pozwu sąd bada jego wymogi, doręcza pozew drugiej stronie, zbiera stanowiska oraz przeprowadza potrzebne dowody. W postępowaniu rozwodowym zarządza się dowód z przesłuchania stron. Spór o winę może wymagać przesłuchania świadków i analizy dokumentacji, dlatego jego długość zależy od stopnia skomplikowania sprawy.

Jeśli oboje małżonkowie zgodnie zażądają zaniechania orzekania o winie, sąd nie będzie o niej orzekać, a skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków winy nie ponosił. Zgoda obojga jest tutaj konieczna. Zmiana żądania może mieć wpływ na roszczenia alimentacyjne między byłymi małżonkami.

Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja na zasadach KPC. Termin jej wniesienia zależy od doręczenia wyroku z uzasadnieniem i ewentualnych ustawowych szczególnych reguł, dlatego należy sprawdzić pouczenie otrzymane z sądu.

O co jeszcze pytają osoby składające pozew?

Czy muszę zatrudniać adwokata?

Nie ma ogólnego obowiązku korzystania z adwokata lub radcy prawnego w sprawie rozwodowej przed sądem pierwszej instancji. Przy rozbudowanym sporze o winę, dzieci lub alimenty profesjonalna pomoc może jednak ułatwić przygotowanie żądań i dowodów.

Czy można dostać rozwód z winy małżonka, jeżeli nadal mieszkamy razem?

Tak, wspólny adres nie wyklucza zupełnego i trwałego rozkładu pożycia. Trzeba wyjaśnić, dlaczego małżonkowie pozostają pod jednym dachem i jak faktycznie wyglądają ich relacje.

Czy zdrada po faktycznym rozpadzie małżeństwa automatycznie oznacza winę?

Nie. Znaczenie ma chronologia oraz to, czy zachowanie rzeczywiście spowodowało lub pogłębiło rozkład pożycia. Sąd ocenia wszystkie okoliczności, a nie samo istnienie nowej relacji.

Czy można cofnąć pozew o rozwód?

Co do zasady tak, ale skuteczność cofnięcia zależy od etapu postępowania oraz stanowiska pozwanego, zwłaszcza jeśli sam domaga się rozwodu. Trzeba też uwzględnić procesowe i kosztowe skutki cofnięcia.

Co sprawdzić przed wniesieniem pozwu?

Przygotuj chronologię zdarzeń i listę dowodów, ustal właściwy sąd, zbierz akty stanu cywilnego, sformułuj wszystkie potrzebne żądania dotyczące dzieci oraz rozważ zabezpieczenie na czas postępowania. Szczególnie dokładnie zbadaj, czy dowody wskazują na winę za rozkład pożycia, a nie tylko na konflikt lub zdarzenia następujące już po rozpadzie więzi.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zwłaszcza art. 23, 43 oraz 56–60.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17, 41, 126, 187, 432, 445(1), 730 i nast. oraz 753.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 26.