Niewielka ilość narkotyków na własny użytek – kiedy możliwe jest umorzenie postępowania?

Czy niewielka ilość narkotyków na własny użytek jest legalna?

Nie. Sam fakt, że ktoś posiadał narkotyk wyłącznie dla siebie i w niewielkiej ilości, nie powoduje, że jego zachowanie staje się legalne. Zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii bezprawne posiadanie środka odurzającego lub substancji psychotropowej jest co do zasady przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności do 3 lat.

Jeżeli zachodzi wypadek mniejszej wagi, art. 62 ust. 3 przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Natomiast w przypadku znacznej ilości zastosowanie ma art. 62 ust. 2, przewidujący karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat.

Art. 62a nie wprowadza więc do polskiego prawa zasady, że można legalnie posiadać określoną liczbę gramów narkotyku. Jest to szczególna podstawa pozwalająca zakończyć postępowanie bez skazania, mimo że zachowanie może realizować znamiona przestępstwa z art. 62 ust. 1 albo 3.

Jeżeli sprawa dotyczy konkretnie konopi, dodatkowe znaczenie mogą mieć okoliczności opisane w materiale dotyczącym posiadania marihuany. Ten artykuł omawia natomiast art. 62a szerzej – niezależnie od konkretnego rodzaju środka odurzającego lub substancji psychotropowej.

Kiedy można umorzyć postępowanie na podstawie art. 62a?

Warunki zastosowania art. 62a muszą być oceniane łącznie. Samo spełnienie jednego z nich nie wystarczy.

Warunek	Co trzeba ustalić
Właściwa kwalifikacja czynu	Art. 62a odnosi się do czynów z art. 62 ust. 1 albo do wypadku mniejszej wagi z art. 62 ust. 3. Nie obejmuje posiadania znacznej ilości kwalifikowanego z art. 62 ust. 2.
Ilość nieznaczna	Ustawa nie podaje konkretnej masy. Ocena zależy od rodzaju substancji, jej ilości i innych okoliczności pozwalających określić rzeczywisty charakter posiadania.
Własny użytek	Z materiału sprawy powinno wynikać, że substancja była przeznaczona dla osoby posiadającej, a nie do sprzedaży, udzielania lub innej formy przekazania osobom trzecim.
Niecelowość ukarania	Organ ocenia okoliczności popełnienia czynu oraz stopień jego społecznej szkodliwości i na tej podstawie rozstrzyga, czy wymierzanie kary jest celowe.

Co oznacza „ilość nieznaczna”?

To jedno z najważniejszych pojęć w art. 62a, ale ustawodawca nie zdefiniował go w gramach. Nie istnieje zatem oficjalna tabela, zgodnie z którą np. określona liczba gramów marihuany, amfetaminy czy innej substancji automatycznie daje prawo do umorzenia.

Ocena powinna dotyczyć konkretnej sprawy. Znaczenie może mieć nie tylko masa zabezpieczonej substancji, ale również jej rodzaj, skład lub stężenie, liczba możliwych do uzyskania porcji konsumpcyjnych oraz inne okoliczności ujawnienia narkotyku. Dlatego dwie sprawy dotyczące takiej samej masy substancji nie muszą zakończyć się identycznie.

Jak ustala się, czy narkotyk był przeznaczony na własny użytek?

Nie wystarcza samo stwierdzenie osoby zatrzymanej, że narkotyk był „dla mnie”. Organ bierze pod uwagę cały materiał dowodowy. Za przeznaczeniem na własny użytek mogą przemawiać okoliczności typowe dla konsumpcyjnego charakteru posiadania i brak dowodów wskazujących na dystrybucję.

Odmiennie może zostać oceniona sytuacja, w której substancja jest podzielona na liczne porcje, a wraz z nią zabezpieczono przedmioty, korespondencję, pieniądze lub inne dowody wskazujące na sprzedaż albo udzielanie narkotyków. Sama forma opakowania nie przesądza jeszcze o wyniku sprawy, ale może być jednym z elementów oceny.

Kiedy art. 62a może nie zostać zastosowany?

Najbardziej oczywistą przeszkodą jest niespełnienie którejkolwiek z ustawowych przesłanek. Art. 62a nie może być traktowany jako automatyczna „furtka” dla każdej sprawy dotyczącej niewielkiej ilości narkotyku.

Problematyczne mogą być w szczególności sytuacje, w których:

• ilość substancji nie może zostać uznana za nieznaczną,
• okoliczności wskazują, że narkotyk nie był przeznaczony wyłącznie na własny użytek,
• czyn został zakwalifikowany jako posiadanie znacznej ilości z art. 62 ust. 2,
• w sprawie występują dodatkowe zachowania, np. udzielanie, sprzedaż albo wprowadzanie narkotyków do obrotu,
• okoliczności popełnienia czynu albo stopień jego społecznej szkodliwości nie uzasadniają wniosku, że ukaranie byłoby niecelowe.

Art. 62a ma charakter fakultatywny. Sformułowanie „można umorzyć” oznacza, że nawet przy nieznacznej ilości i własnym użytku organ musi jeszcze ocenić pozostałe okoliczności sprawy. Nie istnieje roszczenie podejrzanego o umorzenie tylko dlatego, że posiadał narkotyk dla siebie.

Czy wcześniejsza karalność wyklucza umorzenie?

Art. 62a nie zawiera warunku wcześniejszej niekaralności. Wcześniejsze skazanie lub wcześniejsza sprawa o narkotyki nie powodują więc same przez się, że przepis nie może zostać zastosowany. Mogą jednak wpływać na ocenę okoliczności czynu i celowości ukarania.

Jeżeli przeciwko tej samej osobie prowadzono już dwie sprawy o posiadanie narkotyków, trzeba dodatkowo przeanalizować wcześniejsze rozstrzygnięcia, daty czynów oraz to, czy i kiedy doszło do prawomocnego skazania.

A co z nowymi substancjami psychoaktywnymi?

Art. 62a dotyczy środków odurzających i substancji psychotropowych objętych art. 62. Dla nowych substancji psychoaktywnych ustawodawca przewidział odrębną regulację w art. 62b. Jego ust. 3 również umożliwia umorzenie w razie nieznacznej ilości przeznaczonej na własny użytek, jeżeli ukaranie byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień społecznej szkodliwości.

Co zrobić po zatrzymaniu z niewielką ilością narkotyków?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, czego dokładnie dotyczy sprawa i jaki jest status procesowy danej osoby. Inne prawa ma osoba przesłuchiwana jako podejrzany, a inne osoba występująca jako świadek.

Podejrzany ma prawo do obrony, może korzystać z pomocy obrońcy oraz może odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania. Nie ma obowiązku natychmiastowego przedstawiania szczegółowej wersji zdarzeń tylko dlatego, że został zatrzymany. Sposób składania wyjaśnień powinien być przemyślany zwłaszcza wtedy, gdy organ bada nie tylko samo posiadanie, lecz również ewentualne udzielanie lub handel.

Świadek znajduje się w innej sytuacji – co do zasady ma obowiązek złożyć zeznania. Może jednak uchylić się od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

W sprawach, w których istnieje ryzyko poważniejszej kwalifikacji niż samo posiadanie, przydatna może być indywidualna obrona przy zarzucie posiadania narkotyków.

Jakie dokumenty i dowody sprawdzić?

Przed sporządzeniem wniosku z art. 62a warto ustalić przede wszystkim:

• jaką dokładnie substancję zabezpieczono i czy została ona zidentyfikowana w badaniu,
• jaka jest rzeczywista masa netto substancji, a nie masa wraz z opakowaniem,
• czy sporządzono opinię lub sprawozdanie z badań laboratoryjnych i jakie wynikają z niego parametry substancji,
• w jakich okolicznościach narkotyk został znaleziony,
• czy materiał dowodowy zawiera informacje sugerujące przeznaczenie dla innych osób,
• jak brzmi przedstawiony zarzut i jaka kwalifikacja prawna została przyjęta,
• czy prawidłowo opisano zabezpieczone przedmioty w protokołach przeszukania, zatrzymania rzeczy lub innych czynności,
• czy istnieją okoliczności przemawiające za uznaniem ukarania za niecelowe.

Nie należy opierać wniosku wyłącznie na zdaniu „to było na własny użytek”. Znacznie bardziej przekonujące jest odniesienie przesłanek art. 62a do konkretnych dowodów zgromadzonych w sprawie.

Jak złożyć wniosek o umorzenie postępowania z art. 62a?

Ustawa nie przewiduje specjalnego formularza ani odrębnego terminu, w którym podejrzany musi wystąpić o zastosowanie art. 62a. Argumentację warto jednak przedstawić jak najwcześniej, ponieważ przepis pozwala zakończyć sprawę już na etapie postępowania przygotowawczego, a nawet przed wydaniem formalnego postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia.

Jeżeli sprawę prowadzi Policja w formie dochodzenia, pismo można złożyć do organu prowadzącego ze wskazaniem sygnatury sprawy. Postanowienie o umorzeniu dochodzenia podlega zatwierdzeniu przez prokuratora. Jeżeli postępowanie prowadzi prokurator – wniosek kieruje się do właściwej prokuratury. Gdy akt oskarżenia został już skierowany do sądu, argumenty przemawiające za zastosowaniem art. 62a można przedstawić sądowi.

Wniosek powinien zawierać co najmniej:

1. oznaczenie organu i sygnatury sprawy,
2. dane podejrzanego lub oskarżonego,
3. jednoznaczny wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii,
4. opis okoliczności wskazujących na nieznaczną ilość substancji,
5. argumenty wskazujące na przeznaczenie jej wyłącznie na własny użytek,
6. okoliczności przemawiające za niecelowością wymierzenia kary,
7. odwołanie do konkretnych dowodów znajdujących się w aktach albo załączonych do pisma.

Nie ma potrzeby czekać do zakończenia dochodzenia. Jeżeli materiał pozwala już ocenić przesłanki art. 62a, wniosek może zostać złożony wcześniej. Z drugiej strony przed jego sporządzeniem trzeba znać przynajmniej podstawowe wyniki badań zabezpieczonej substancji, jeśli jej rodzaj lub ilość są sporne.

Jakie są skutki umorzenia na podstawie art. 62a?

Umorzenie z art. 62a kończy postępowanie dotyczące danego czynu bez wydania wyroku skazującego i bez wymierzenia kary za ten czyn. Nie jest to to samo co warunkowe umorzenie postępowania, które stanowi odrębną instytucję prawa karnego i wiąże się z okresem próby.

Umorzenie nie oznacza jednak, że zabezpieczony narkotyk zostanie zwrócony. Art. 70 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nakazuje orzeczenie przepadku środka odurzającego lub substancji psychotropowej również w razie umorzenia postępowania karnego. Sąd może zarządzić zniszczenie takich przedmiotów.

Jeżeli postępowanie obejmuje kilka różnych zarzutów, zastosowanie art. 62a do samego posiadania nie musi zakończyć całej sprawy. Postępowanie dotyczące np. udzielania narkotyków, ich sprzedaży albo innego czynu może być prowadzone dalej niezależnie.

Najczęstsze pytania o niewielką ilość narkotyków i art. 62a

Ile gramów narkotyku można legalnie posiadać?

Nie ma w polskim prawie ogólnego limitu gramów, którego posiadanie na własny użytek byłoby legalne. Bezprawne posiadanie nawet małej ilości może zostać zakwalifikowane z art. 62. Nieznaczna ilość może natomiast – przy spełnieniu pozostałych warunków – otworzyć możliwość umorzenia na podstawie art. 62a.

Czy przy pierwszym zatrzymaniu sprawa zawsze zostanie umorzona?

Nie. Brak wcześniejszej karalności może być okolicznością korzystną przy ocenie sprawy, ale art. 62a nie nakazuje umorzenia sprawy osoby zatrzymanej po raz pierwszy. Organ musi zbadać wszystkie ustawowe przesłanki.

Czy trzeba przyznać się do posiadania narkotyku, żeby skorzystać z art. 62a?

Przyznanie się nie jest wymienione w art. 62a jako warunek umorzenia. Przeznaczenie substancji na własny użytek musi jednak wynikać z materiału sprawy. Podejrzany ma jednocześnie prawo odmówić składania wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania, dlatego sposób obrony powinien uwzględniać cały zgromadzony materiał dowodowy.

Czy prokurator może umorzyć sprawę jeszcze przed wszczęciem dochodzenia?

Tak. Art. 62a wyraźnie pozwala na umorzenie również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia. Nie oznacza to jednak automatycznego zakończenia każdej sprawy dotyczącej małej ilości – organ musi dysponować podstawami do oceny wszystkich przesłanek przepisu.

Czy sąd może zastosować art. 62a, jeżeli prokurator skierował już akt oskarżenia?

Tak. Skierowanie aktu oskarżenia nie zamyka możliwości podnoszenia podstaw do umorzenia. Jeżeli sprawa znajduje się już w sądzie, argumentację dotyczącą spełnienia przesłanek art. 62a należy przedstawić sądowi.

Czy posiadanie niewielkiej ilości zawsze jest „wypadkiem mniejszej wagi”?

Nie. „Ilość nieznaczna” z art. 62a oraz „wypadek mniejszej wagi” z art. 62 ust. 3 nie są pojęciami tożsamymi. Wypadek mniejszej wagi wymaga oceny całokształtu okoliczności czynu. Art. 62a może odnosić się zarówno do czynu z art. 62 ust. 1, jak i do wypadku mniejszej wagi z ust. 3.

Źródła

• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1939 ze zm., w szczególności art. 62, 62a, 62b i 70 – Elektroniczny Dziennik Ustaw.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 490 ze zm., w szczególności art. 175, 183, 300 i 325e – Elektroniczny Dziennik Ustaw.
• Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, „Posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych na własny użytek – obraz prawnoporównawczy oraz praktyka ścigania”, 2026 – raport IWS.