Dotacja z urzędu pracy dla męża a podpis żony

Czy żona musi podpisać umowę dotacji męża?

Nie. Żaden przepis nie pozwala zmusić małżonka do podpisania umowy dotacji, zgody, poręczenia ani weksla. Podpis jest czynnością dobrowolną. W praktyce jednak urząd pracy może wymagać określonego zabezpieczenia zwrotu środków, a jeżeli go nie otrzyma, może odmówić zawarcia umowy albo wypłaty dotacji na warunkach oczekiwanych przez wnioskodawcę.

Najważniejsze jest więc nie samo stwierdzenie, że dokument ma być podpisany przez żonę, lecz jego treść. Inne skutki wywołuje podpis pod zgodą małżonka na zaciągnięcie zobowiązania, inne podpis pod poręczeniem, a jeszcze inne podpis pod wekslem albo aktem notarialnym o poddaniu się egzekucji.

Jeżeli mąż prowadzi sprawę dotacji jako przyszły przedsiębiorca, to co do zasady on będzie stroną umowy z urzędem pracy. Żona może występować wyłącznie jako osoba wyrażająca zgodę na możliwość zaspokojenia z majątku wspólnego albo jako odrębny zabezpieczyciel. Trzeba to sprawdzić w projekcie umowy, załącznikach, deklaracji wekslowej i regulaminie naboru.

Zgoda małżonka a wspólność majątkowa

Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, obowiązuje między nimi wspólność ustawowa. Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy wspólność ustawowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Jeżeli mąż zaciągnie zobowiązanie za zgodą żony, zastosowanie ma art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków, jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka. To jest zasadniczy sens zgody żony z punktu widzenia wierzyciela.

Jeżeli natomiast mąż zaciągnie zobowiązanie bez zgody żony, art. 41 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ogranicza możliwość zaspokojenia wierzyciela do majątku osobistego męża, jego wynagrodzenia za pracę, dochodów z innej działalności zarobkowej, korzyści z praw wskazanych w art. 33 pkt 9 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a gdy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa także do przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa.

W praktyce podpis żony pod samą zgodą nie oznacza jeszcze, że żona staje się dłużnikiem osobistym. Oznacza natomiast, że w razie niewykonania umowy wierzyciel może próbować prowadzić egzekucję także z majątku wspólnego, po uzyskaniu odpowiedniej klauzuli wykonalności.

Czy podpis żony oznacza solidarną odpowiedzialność?

Nie zawsze. Trzeba rozróżnić kilka dokumentów, które w praktyce bywają mylone.

Dlatego nie należy podpisywać dokumentu tylko dlatego, że urząd lub mąż twierdzi, iż to formalność. Warto poprosić o projekt umowy, projekt zgody, dokument zabezpieczenia, deklarację wekslową i regulamin dotacji, a następnie sprawdzić, w jakiej roli występuje żona.

Czy mieszkanie żony jest zagrożone?

To zależy od tego, do jakiego majątku należy mieszkanie i co żona podpisze. Jeżeli mieszkanie zostało nabyte przez żonę przed powstaniem wspólności ustawowej, należy do jej majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli otrzymała je przez dziedziczenie, zapis albo darowiznę, co do zasady również należy do jej majątku osobistego na podstawie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że darczyńca albo spadkodawca postanowił inaczej.

Jeżeli żona podpisze wyłącznie zgodę małżonka na zobowiązanie męża, wierzyciel nie powinien uzyskać z tego powodu prawa do prowadzenia egzekucji z jej majątku osobistego. Art. 787 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego pozwala nadać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel dokumentem urzędowym albo prywatnym wykaże, że wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

Inaczej będzie, jeżeli żona podpisze poręczenie, weksel, aval, przystąpi do długu albo ustanowi zabezpieczenie na swoim mieszkaniu. Wtedy jej mieszkanie może być zagrożone jako składnik majątku osobistego, bo odpowiedzialność wynikałaby już z jej własnego zobowiązania, a nie tylko ze zgody małżonka.

Kiedy zgoda małżonka jest wymagana przez Kodeks rodzinny?

Art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje czynności, do których wymagana jest zgoda drugiego małżonka. Dotyczy to m.in. czynności prowadzących do zbycia, obciążenia albo odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, czynności dotyczących prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal, czynności dotyczących gospodarstwa rolnego albo przedsiębiorstwa oraz darowizn z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Sama umowa dotacji dla męża nie zawsze mieści się w katalogu z art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Urząd pracy często żąda jednak zgody małżonka nie dlatego, że czynność jest nieważna bez tej zgody, ale dlatego, że zgoda zwiększa zakres możliwej egzekucji na podstawie art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dokument dotyczy zbycia, obciążenia albo nabycia nieruchomości, lokalu, przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, trzeba dodatkowo ocenić skutki z art. 37 § 2–4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przykładowo jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka jest nieważna na podstawie art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy rozdzielność majątkowa rozwiązuje problem?

Rozdzielność majątkowa może ograniczyć ryzyko dotyczące majątku wspólnego, bo po jej ustanowieniu taki majątek co do zasady już nie powstaje. Umowę majątkową małżeńską można zawrzeć u notariusza na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Trzeba jednak pamiętać o art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Małżonek może powoływać się wobec innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. W praktyce oznacza to, że urząd pracy powinien zostać poinformowany o rozdzielności i zwykle zażąda aktu notarialnego albo jego odpisu.

Rozdzielność majątkowa nie chroni żony, jeżeli mimo jej ustanowienia podpisze ona poręczenie, weksel, aval albo przystąpi do długu. Wtedy odpowiada z własnego zobowiązania, niezależnie od ustroju majątkowego małżeńskiego.

Co zrobić przed podpisaniem dokumentów?

Przed podpisaniem żona powinna poprosić urząd albo męża o komplet dokumentów, w szczególności projekt umowy dotacji, załączniki, formularz zgody małżonka, dokument zabezpieczenia, ewentualny weksel, deklarację wekslową i regulamin programu. Następnie należy sprawdzić:

• czy żona jest wskazana tylko jako małżonek wyrażający zgodę, czy jako poręczyciel, współdłużnik, wystawca weksla albo avalista;
• czy dokument zawiera zwrot o odpowiedzialności solidarnej, poręczeniu, przystąpieniu do długu albo poddaniu się egzekucji;
• czy zabezpieczenie obejmuje majątek osobisty żony, np. jej mieszkanie;
• jakie zdarzenia powodują obowiązek zwrotu dotacji, np. zamknięcie działalności, wydatkowanie środków niezgodnie z umową, brak rozliczenia albo naruszenie warunków programu;
• czy kwota obejmuje tylko kapitał, czy także odsetki, koszty, kary umowne i koszty dochodzenia roszczeń.

Jeżeli żona nie chce odpowiadać za dotację, powinna unikać podpisywania poręczenia, weksla, deklaracji wekslowej, przystąpienia do długu i zabezpieczenia na swoim majątku osobistym. Może natomiast rozważyć podpisanie samej zgody małżonka, ale dopiero po upewnieniu się, że dokument rzeczywiście ma taki ograniczony charakter.

Co jeśli mężowi coś się stanie?

Jeżeli mąż umrze, znaczenie ma to, kto jest dłużnikiem i jaki dokument podpisała żona. Jeżeli żona była tylko małżonkiem wyrażającym zgodę, jej odpowiedzialność nie jest taka sama jak odpowiedzialność poręczyciela lub współdłużnika. Wierzyciel może jednak analizować możliwość zaspokojenia z majątku objętego wcześniej wspólnością oraz z majątku spadkowego, zależnie od treści umowy i etapu sprawy.

Jeżeli żona podpisała poręczenie albo weksel, śmierć męża co do zasady nie powoduje automatycznego wygaśnięcia jej własnej odpowiedzialności. W takim wariancie urząd lub inny wierzyciel może dochodzić roszczenia od niej jako od poręczyciela, avalisty albo współdłużnika, zgodnie z treścią podpisanych dokumentów.