Małżeństwo między wujkiem a siostrzenicą – czy jest dozwolone?

Czy małżeństwo wujka i siostrzenicy jest dopuszczalne?

Co do zasady tak. W świetle aktualnych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżeństwo między wujkiem a siostrzenicą nie jest objęte ustawowym zakazem wynikającym z samego pokrewieństwa, o ile nie zachodzi inna przeszkoda małżeńska.

Zgodnie z art. 14 § 1 K.r.o.: „Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej. Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi”.

Przepis ten obejmuje trzy podstawowe grupy zakazów: krewnych w linii prostej, czyli np. rodzica i dziecko albo dziadka i wnuczkę; rodzeństwo, także przyrodnie; oraz powinowatych w linii prostej, np. teścia i synową. Nie wymienia natomiast wszystkich krewnych w linii bocznej. Wujek i siostrzenica należą właśnie do linii bocznej, ale nie są rodzeństwem.

W opisanej sytuacji wujek jest bratem matki siostrzenicy. Nawet jeśli jest to brat przyrodni, czyli ma z matką siostrzenicy tylko jednego wspólnego rodzica, nadal pozostaje krewnym w linii bocznej, a nie krewnym w linii prostej. Z tego powodu sama relacja rodzinna wujek–siostrzenica nie wyłącza możliwości zawarcia małżeństwa cywilnego.

Linia prosta i linia boczna pokrewieństwa

Przy ocenie przeszkody z art. 14 K.r.o. kluczowe jest ustalenie, czy osoby są krewnymi w linii prostej, czy w linii bocznej. Zgodnie z art. 61⁷ K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, ale jedna nie pochodzi od drugiej.

W praktyce linia prosta obejmuje np. relację: matka – córka, ojciec – syn, dziadek – wnuczka. Linia boczna obejmuje np. rodzeństwo, ciotkę i siostrzeńca, wujka i siostrzenicę, kuzynów. Stopień pokrewieństwa liczy się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo.

Wujek i siostrzenica są krewnymi w trzecim stopniu linii bocznej: od siostrzenicy do jej matki, od matki do wspólnego przodka oraz od wspólnego przodka do wujka. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wprowadza jednak ogólnego zakazu małżeństw między wszystkimi krewnymi w linii bocznej. Zakaz w linii bocznej dotyczy rodzeństwa.

Znaczenie rodzeństwa przyrodniego

Rodzeństwo przyrodnie jest rodzeństwem w rozumieniu art. 14 K.r.o. Oznacza to, że brat i siostra mający tylko jednego wspólnego rodzica nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa. Dotyczy to zarówno rodzeństwa pochodzącego z małżeństwa, jak i rodzeństwa pozamałżeńskiego.

Nie należy jednak przenosić tego zakazu automatycznie na relację między jednym z rodzeństwa a dzieckiem drugiego z rodzeństwa. Jeżeli mężczyzna jest przyrodnim bratem matki kobiety, to dla tej kobiety jest wujkiem. Nie jest jej bratem ani krewnym w linii prostej. Sam fakt, że matka siostrzenicy i wujek są rodzeństwem przyrodnim, nie powoduje zakazu małżeństwa między wujkiem a siostrzenicą.

Pokrewieństwo a powinowactwo

Pokrewieństwo wynika z pochodzenia od wspólnego przodka. Powinowactwo powstaje natomiast przez małżeństwo i łączy jednego małżonka z krewnymi drugiego małżonka. Przykładowo zięć jest powinowatym teściowej, a synowa jest powinowatą teścia.

Art. 14 K.r.o. zakazuje małżeństwa między powinowatymi w linii prostej, ale jednocześnie przewiduje możliwość uzyskania zgody sądu z ważnych powodów. To odróżnia powinowactwo od zakazu małżeństwa między krewnymi w linii prostej i rodzeństwem, gdzie takiej zgody nie przewidziano.

W relacji wujek–siostrzenica zasadniczo nie chodzi o powinowactwo, lecz o pokrewieństwo w linii bocznej. Jeżeli jednak w konkretnym stanie faktycznym występowały adopcja, wcześniejsze małżeństwa w rodzinie albo nietypowe wpisy w aktach stanu cywilnego, sytuację trzeba ocenić indywidualnie.

Inne przeszkody małżeńskie, które trzeba sprawdzić

Dopuszczalność małżeństwa wujka i siostrzenicy z punktu widzenia art. 14 K.r.o. nie oznacza, że urząd stanu cywilnego nie bada żadnych innych przesłanek. Przed zawarciem małżeństwa trzeba sprawdzić także pozostałe przeszkody przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Najczęściej znaczenie mają: wiek nupturientów, pozostawanie w innym związku małżeńskim, ubezwłasnowolnienie całkowite, określone stany zdrowia psychicznego oraz stosunek przysposobienia. Zgodnie z art. 10 K.r.o. zasadą jest, że małżeństwa nie może zawrzeć osoba niemająca ukończonych 18 lat. Wyjątkowo sąd opiekuńczy może zezwolić kobiecie, która ukończyła 16 lat, jeżeli przemawiają za tym ważne powody i dobro założonej rodziny.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli pokrewieństwo nie blokuje ślubu, przeszkoda może wynikać z innej podstawy. Osoba pozostająca już w małżeństwie nie może zawrzeć kolejnego małżeństwa. Przysposabiający i przysposobiony również nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może zawrzeć małżeństwa.

Co może zrobić kierownik USC w razie wątpliwości?

Osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo składają kierownikowi urzędu stanu cywilnego pisemne zapewnienie, że nie wiedzą o istnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Co do zasady małżeństwo przed kierownikiem USC nie może być zawarte przed upływem miesiąca od złożenia takiego zapewnienia, chyba że kierownik USC zezwoli na wcześniejszy termin z ważnych względów.

Jeżeli kierownik USC dowie się o okoliczności wyłączającej zawarcie małżeństwa, powinien odmówić przyjęcia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński. Jeżeli ma wątpliwości, czy małżeństwo może być zawarte, sprawa może zostać skierowana do sądu w celu rozstrzygnięcia.

W przypadku relacji wujek–siostrzenica sama nazwa relacji rodzinnej może budzić pytania praktyczne, ale decydujące jest brzmienie art. 14 K.r.o. oraz ustalenie, czy osoby nie są krewnymi w linii prostej, rodzeństwem albo powinowatymi w linii prostej.

Ślub kościelny a ślub cywilny

Odpowiedź dotycząca prawa polskiego odnosi się do małżeństwa cywilnego albo małżeństwa wyznaniowego ze skutkami cywilnymi w zakresie wymaganym przez prawo państwowe. Trzeba jednak pamiętać, że prawo kanoniczne i prawo państwowe to dwa odrębne porządki.

Jeżeli para planuje ślub kościelny, powinna osobno ustalić w parafii lub kurii, czy w danej relacji rodzinnej potrzebna jest dyspensa kościelna. To, że małżeństwo jest dopuszczalne według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie przesądza automatycznie o spełnieniu wszystkich wymogów prawa kanonicznego.

FAQ

Czy wujek może zawrzeć małżeństwo z siostrzenicą?

Co do zasady tak, ponieważ wujek i siostrzenica są krewnymi w linii bocznej, a art. 14 K.r.o. zakazuje w linii bocznej małżeństwa tylko między rodzeństwem. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie występują inne przeszkody małżeńskie.

Czy znaczenie ma to, że wujek jest bratem przyrodnim matki?

Nie zmienia to zasadniczej oceny relacji wujek–siostrzenica. Brat przyrodni matki nadal jest wujkiem dziecka tej matki. Zakaz dotyczący rodzeństwa obejmuje relację między bratem i siostrą, ale nie rozciąga się automatycznie na dziecko jednego z nich.

Czy kuzyni mogą zawrzeć małżeństwo?

Kuzyni są krewnymi w linii bocznej. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zakazuje małżeństwa między kuzynami tylko z tego powodu, że są kuzynami. Także w takim przypadku trzeba jednak wykluczyć inne przeszkody małżeńskie.

Czy sąd musi wyrazić zgodę na małżeństwo wujka i siostrzenicy?

Jeżeli chodzi wyłącznie o pokrewieństwo w linii bocznej w relacji wujek–siostrzenica, przepisy nie wymagają uprzedniej zgody sądu. Sąd może mieć znaczenie wtedy, gdy kierownik USC ma wątpliwości, czy małżeństwo może być zawarte, albo gdy sprawa dotyczy innej przeszkody, np. wieku lub powinowactwa.

Czy przepisy kościelne są takie same jak cywilne?

Nie. Prawo kanoniczne może przewidywać własne przeszkody i wymogi, niezależne od prawa państwowego. Dlatego przy planowanym ślubie kościelnym należy osobno ustalić, czy potrzebna jest dyspensa.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 4, art. 5, art. 10–15 oraz art. 61⁷.
• Tekst jednolity Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Dz.U. 2026 poz. 236.

Stan prawny omówiony w artykule: 28 maja 2026 r.