Rozwód bez orzekania o winie bez zgody drugiego małżonka – czy to możliwe?

Czy sąd może pominąć orzekanie o winie bez zgody małżonka?

Nie, jeżeli drugi małżonek nie zgadza się na zaniechanie orzekania o winie. Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, orzekając rozwód, sąd rozstrzyga również, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Art. 57 § 2 przewiduje wyjątek: sąd zaniecha orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków. Skutek takiego żądania jest taki, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Jeśli powód chce rozwodu bez orzekania o winie, a pozwany domaga się ustalenia winy, sąd musi rozpoznać ten spór. Nie wystarczy jednostronny wniosek powoda. Nie przesądza to jednak o tym, komu sąd przypisze winę.

Trzeba wyraźnie rozróżnić dwa pytania: czy małżeństwo można rozwiązać oraz czy sąd ma rozstrzygać o winie. Osobny poradnik wyjaśnia rozwód bez zgody męża i ustawowe przesłanki wydania wyroku pomimo sprzeciwu.

Co oznaczają różne stanowiska małżonków?

Jeżeli oboje małżonkowie żądają rozwodu bez orzekania o winie, sąd pomija rozstrzygnięcie o winie, o ile sam rozwód jest dopuszczalny. Gdy jedno z nich żąda ustalenia winy, potrzebne jest postępowanie dowodowe. Możliwa jest również sytuacja, w której pozwany nie chce samego rozwodu, ale na wypadek jego orzeczenia zgadza się na pominięcie winy – treść takiego stanowiska sąd oceni w kontekście całej sprawy.

Sam brak odpowiedzi na pozew albo niestawiennictwo na rozprawie nie zastępują zgodnego żądania stron. Zgodę należy przedstawić w sposób jednoznaczny, najlepiej w piśmie procesowym lub podczas rozprawy.

Kiedy rozwód jest możliwy mimo sprzeciwu drugiej strony?

Podstawową przesłanką z art. 56 § 1 KRO jest zupełny i trwały rozkład pożycia. Sąd analizuje ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej oraz możliwość odbudowania małżeństwa. Sprzeciw jednego małżonka nie jest samodzielną, bezwzględną przeszkodą.

Rozwód nie jest jednak dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci lub jeżeli byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 KRO). Ponadto rozwodu co do zasady nie może żądać małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek zgadza się na rozwód albo jego odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 KRO).

Zgoda na rozwód z art. 56 § 3 KRO to coś innego niż zgodne żądanie pominięcia winy z art. 57 § 2 KRO. Jedna nie zastępuje drugiej.

Jakie rozstrzygnięcia o winie są możliwe?

Gdy nie ma zgodnego żądania zaniechania orzekania o winie, sąd może ustalić wyłączną winę powoda, wyłączną winę pozwanego, winę obojga albo brak winy po obu stronach. To ostatnie rozstrzygnięcie nie jest tożsame z pominięciem orzekania o winie na zgodny wniosek stron – sąd musi najpierw ocenić materiał dowodowy.

Przy ustaleniu winy obojga małżonków sąd nie wyznacza procentowego udziału każdego z nich. Liczą się zawinione zachowania pozostające w związku przyczynowym z rozkładem pożycia, a nie wyłącznie emocjonalne oceny stron.

Czy można zmienić zdanie co do orzekania o winie?

Tak. W toku postępowania małżonkowie mogą zmienić swoje stanowiska. Osoba pierwotnie domagająca się ustalenia winy może zgodzić się na zaniechanie orzekania o niej. druga strona musi wyrazić takie samo żądanie. Zmiana stanowiska powinna być jednoznaczna i znajdować odzwierciedlenie w aktach.

Jeżeli zgoda zostanie cofnięta przed rozstrzygnięciem, sąd musi uwzględnić konieczność ustalenia winy. Po prawomocnym zakończeniu postępowania nie można prostym oświadczeniem stron zmienić treści wyroku.

Gdzie złożyć pozew i jak przygotować dowody?

Pozew rozwodowy wnosi się do sądu okręgowego. Zasady właściwości miejscowej reguluje art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego: zasadniczo jest to sąd ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeśli choć jedno z nich nadal mieszka lub zwykle przebywa w jego okręgu. w dalszej kolejności sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a następnie powoda. Przy sprawach transgranicznych należy sprawdzić także jurysdykcję.

Pozew powinien wskazywać żądanie rozwodu, opisywać przyczyny i trwałość rozkładu pożycia, a w razie potrzeby obejmować żądania dotyczące dzieci, alimentów i innych kwestii rozstrzyganych w sprawie rozwodowej. Pomocne może być uzasadnienie pozwu o rozwód bez orzekania o winie, ale nie zastępuje ono dowodów dotyczących rzeczywistych przyczyn rozpadu małżeństwa.

Do pozwu zwykle dołącza się odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, odpis pisma z załącznikami dla drugiej strony i dowód opłaty sądowej lub wniosek o zwolnienie od kosztów. W zależności od sporu przydatne są wiadomości, dokumenty, zeznania świadków i inne legalnie pozyskane dowody.

Każdy z małżonków może wnieść pozew. nie ma zasady, że musi to zrobić strona niewinna. Osobno wyjaśniamy, kto powinien złożyć pozew o rozwód w konkretnej sytuacji.

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. W przypadku prawomocnego rozwodu bez orzekania o winie na zgodne żądanie stron przewidziany jest zwrot połowy opłaty od pozwu. mogą jednak wystąpić dodatkowe koszty postępowania.

Jak rozwód i spór o winę wpływają na dzieci oraz alimenty?

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga między innymi o władzy rodzicielskiej, kontaktach i ponoszeniu kosztów utrzymania dzieci (art. 58 KRO). Wina za rozkład pożycia nie przesądza automatycznie o sposobie sprawowania opieki. Pierwszoplanowe znaczenie ma dobro dzieci.

Na czas postępowania można wnosić o odpowiednie zabezpieczenie dotyczące potrzeb rodziny i dzieci, kontaktów lub miejsca pobytu dziecka. Konkretny wniosek należy dostosować do sytuacji procesowej, uwzględniając szczególne reguły spraw rozwodowych.

Orzeczenie o winie może mieć duże znaczenie dla alimentów między byłymi małżonkami. Na gruncie art. 60 § 1 KRO osoba rozwiedziona, która nie została uznana za wyłącznie winną i znajduje się w niedostatku, może w ustawowych granicach żądać środków utrzymania od byłego małżonka. Natomiast przy wyłącznej winie jednego małżonka niewinny małżonek może w określonych warunkach dochodzić alimentów z powodu istotnego pogorszenia swojej sytuacji materialnej, nawet bez niedostatku (art. 60 § 2 KRO).

Rozwód bez orzekania o winie nie wyklucza alimentów między byłymi małżonkami, ale zmienia przesłanki ich dochodzenia. Trzeba też pamiętać o ustawowych zasadach wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.

Co zrobić, jeśli drugi małżonek nie chce rozwodu bez orzekania o winie?

Najpierw ustal, czy sprzeciw obejmuje wyłącznie winę, czy również sam rozwód. Następnie oceń, czy istnieją dowody na zupełny i trwały rozkład pożycia, jakie zarzuty może podnieść druga strona i czy ustalenie winy może wpłynąć na przyszłe alimenty.

Jeżeli porozumienie jest realne, można rozważyć mediację. Jeśli nie – przygotuj spójną wersję zdarzeń, konkretnych świadków i dokumenty. Nie rezygnuj z istotnych praw tylko w celu szybszego zakończenia sprawy.

Najczęstsze pytania

Czy brak odpowiedzi na pozew oznacza zgodę na nieorzekanie o winie?

Nie. Milczenie pozwanego samo w sobie nie zastępuje zgodnego żądania obojga małżonków.

Czy można dostać rozwód bez winy, jeśli nie ma wspólnych dzieci?

Tak, jeśli oboje małżonkowie zgodnie żądają pominięcia orzekania o winie i spełnione są przesłanki rozwodu. Brak dzieci nie znosi jednak wymogu wspólnego żądania.

Czy małżonek może żądać wyłącznej winy, choć sam również zawinił?

Może przedstawić takie żądanie, ale o rozstrzygnięciu decydują ustalone fakty i dowody. Sąd może uznać winę obojga małżonków.

Czy zgoda na rozwód bez winy oznacza zrzeczenie się alimentów?

Nie. Jednak pominięcie orzekania o winie wpływa na podstawę i warunki żądania alimentów między rozwiedzionymi małżonkami.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 56–60.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 41 i przepisy o sprawach małżeńskich.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 26 i 79.