Nieautoryzowana transakcja kartą lub BLIK – odpowiedzialność banku i klienta

Nieautoryzowana transakcja kartą lub BLIK – kto odpowiada i na jakiej podstawie?

Punktem wyjścia jest art. 40 ustawy o usługach płatniczych. Transakcja jest autoryzowana wtedy, gdy płatnik wyraził zgodę na jej wykonanie w sposób uzgodniony z bankiem. Oznacza to, że trzeba odróżnić autoryzację, czyli zgodę na konkretną operację, od uwierzytelnienia, czyli technicznego sprawdzenia tożsamości użytkownika lub ważności użycia instrumentu płatniczego.

To rozróżnienie ma duże znaczenie przy oszustwach wykorzystujących phishing, fałszywe strony banku, zdalny pulpit, przejęcie telefonu czy podszywanie się pod pracownika banku. Bank nie może poprzestać na stwierdzeniu, że w systemie użyto poprawnych danych albo że operację zatwierdzono na urządzeniu przypisanym do klienta. Zgodnie z art. 45 ustawy samo zarejestrowane użycie instrumentu płatniczego nie wystarcza do udowodnienia autoryzacji ani rażącego niedbalstwa klienta.

W sporach dotyczących pobrania pieniędzy z konta trzeba więc ustalić przede wszystkim, kto faktycznie zainicjował operację, na co klient rzeczywiście wyraził zgodę oraz co dokładnie widział na ekranie w chwili potwierdzania płatności. Podobnie przy sporze o odszkodowanie od banku za błędnie wykonaną operację znaczenie ma nie tylko skutek finansowy, lecz także podstawa odpowiedzialności banku.

Nie każda strata wywołana oszustwem jest jednak automatycznie „nieautoryzowaną transakcją”. Jeżeli klient świadomie zgodził się na wykonanie dokładnie tej operacji, którą bank następnie wykonał, spór może dotyczyć oszustwa ze strony odbiorcy, a nie braku autoryzacji w rozumieniu ustawy o usługach płatniczych. W sprawach BLIK granica bywa szczególnie istotna: trzeba badać treść komunikatów w aplikacji, kwotę, rodzaj operacji, dane odbiorcy lub akceptanta, sposób pozyskania kodu i przebieg kontaktu z oszustem.

Kiedy bank ma obowiązek zwrócić pieniądze, a kiedy może obciążyć klienta?

Jeżeli doszło do nieautoryzowanej transakcji, art. 46 ustawy nakazuje bankowi zwrócić jej kwotę niezwłocznie, nie później niż do końca dnia roboczego następującego po dniu stwierdzenia transakcji lub otrzymania odpowiedniego zgłoszenia. Jeżeli obciążono rachunek płatniczy, powinien on zostać przywrócony do stanu, jaki istniałby, gdyby transakcja nie nastąpiła.

Bank może wstrzymać ustawowy zwrot, jeżeli ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy do podejrzenia oszustwa ze strony płatnika i poinformuje o tym pisemnie organy ścigania. Drugą istotną granicą jest termin z art. 44 ustawy: jeżeli użytkownik nie zgłosi transakcji w ciągu 13 miesięcy od obciążenia rachunku, jego roszczenia z tego tytułu co do zasady wygasają. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której dostawca nie udostępnił wymaganych informacji o transakcji.

Trzeba przy tym odróżnić obowiązek szybkiego zwrotu środków od ostatecznego rozłożenia odpowiedzialności. Ustawa przewiduje kilka sytuacji, w których klient może ponosić ciężar nieautoryzowanej operacji:

Rażącego niedbalstwa nie powinno się utożsamiać z każdym błędem, pośpiechem czy samym faktem, że klient dał się oszukać. Ocena wymaga zbadania konkretnych obowiązków bezpieczeństwa, treści ostrzeżeń, sposobu działania oszusta i zachowania klienta. Jeżeli bank powołuje się na rażące niedbalstwo, to na nim spoczywa ciężar wykazania tej okoliczności.

Co zrobić od razu po zauważeniu nieautoryzowanej transakcji?

Najważniejsze są pierwsze działania ograniczające ryzyko kolejnych operacji. Jeżeli podejrzewasz przejęcie danych karty, bankowości elektronicznej albo aplikacji mobilnej, nie czekaj na formalne rozpatrzenie reklamacji.

1. Zgłoś transakcję bankowi i wyraźnie wskaż, że nie wyraziłeś zgody na jej wykonanie.
2. Zablokuj kartę, BLIK, bankowość mobilną lub dostęp do rachunku w zakresie odpowiednim do rodzaju incydentu; zmień hasła i kody, jeżeli istnieje ryzyko ich przejęcia.
3. Zabezpiecz dowody: historię rachunku, szczegóły transakcji, SMS-y, wiadomości, e-maile, zrzuty ekranu, numery telefonów, linki, potwierdzenia logowania i korespondencję z bankiem.
4. Jeżeli doszło do oszustwa, zgłoś sprawę Policji lub prokuraturze. Zawiadomienie karne nie zastępuje reklamacji bankowej, ale może zabezpieczyć materiał dowodowy i pomóc w ustaleniu sprawcy.
5. Sprawdź, czy były kolejne operacje, zmiany limitów, dodanie nowego urządzenia, odbiorcy zaufanego albo modyfikacje danych kontaktowych.

Jeżeli pieniądze zostały wysłane przez samego klienta wskutek pomyłki, np. na nieprawidłowy numer rachunku, sytuacja może podlegać innym zasadom niż nieautoryzowana płatność. W takim przypadku istotna jest procedura dotycząca zwrotu błędnie wykonanego przelewu.

Jak złożyć reklamację i czego żądać od banku?

Reklamacja powinna być konkretna. Nie wystarczy napisać, że „zniknęły pieniądze”. Wskaż numer rachunku lub karty w zakresie pozwalającym bankowi zidentyfikować sprawę, datę i kwotę operacji, jej opis w historii rachunku oraz okoliczności, w których dowiedziałeś się o transakcji. Napisz jednoznacznie, że nie autoryzowałeś wskazanej operacji i żądasz zwrotu środków oraz przywrócenia rachunku do stanu, jaki istniałby, gdyby transakcja nie nastąpiła.

Jeżeli bank twierdzi, że operacja była autoryzowana, zażądaj wskazania, w jaki sposób bank ustalił zgodę na konkretną transakcję, a nie jedynie techniczne uwierzytelnienie. Jeżeli bank powołuje się na rażące niedbalstwo, powinien wskazać, jaki obowiązek z art. 42 ustawy klient miał naruszyć, na czym polegało naruszenie i jakie dowody mają potwierdzać związek tego zachowania z transakcją.

Warto też sprawdzić umowę i regulamin usług płatniczych: sposób wyrażania zgody na transakcję, zasady korzystania z karty i BLIK, limity, procedurę blokady, kanały zgłaszania nieuprawnionego użycia oraz komunikaty bezpieczeństwa obowiązujące w chwili zdarzenia. Te dokumenty mogą być istotne zarówno dla oceny autoryzacji, jak i dla sporu o rażące niedbalstwo.

Ile czasu ma bank na odpowiedź?

W przypadku reklamacji dotyczącej usług płatniczych bank powinien udzielić odpowiedzi co do zasady w terminie 15 dni roboczych od otrzymania reklamacji. W szczególnie skomplikowanej sprawie termin może zostać wydłużony do 35 dni roboczych, przy czym bank powinien poinformować klienta o przyczynie opóźnienia, okolicznościach wymagających ustalenia i przewidywanym terminie odpowiedzi.

Termin na odpowiedź na reklamację nie jest tym samym co termin zwrotu z art. 46 ustawy. Przy nieautoryzowanej transakcji obowiązek zwrotu co do zasady powstaje wcześniej — najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po stwierdzeniu transakcji lub otrzymaniu zgłoszenia, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.

Jak długo można zgłaszać nieautoryzowaną transakcję?

Użytkownik ma obowiązek powiadomić bank niezwłocznie. Ustawa przewiduje jednak także termin graniczny: zasadniczo po upływie 13 miesięcy od dnia obciążenia rachunku roszczenia wobec banku z tytułu nieautoryzowanej transakcji wygasają. Nie warto traktować tego okresu jako terminu „na spokojne złożenie reklamacji” — szybkie zgłoszenie ma znaczenie dowodowe i ogranicza ryzyko kolejnych operacji.

Co zrobić, gdy bank odmawia zwrotu?

Odmowa banku nie zamyka sprawy. Najpierw przeanalizuj uzasadnienie: czy bank wykazał świadomą zgodę na konkretną transakcję, czy jedynie prawidłowe uwierzytelnienie; czy wskazał dowody rażącego niedbalstwa; czy odniósł się do wszystkich okoliczności oszustwa; czy zachował terminy i obowiązki wynikające z ustawy.

Po wyczerpaniu postępowania reklamacyjnego klient będący osobą fizyczną może zwrócić się do Rzecznika Finansowego o interwencję. Możliwe jest również skorzystanie z pozasądowego postępowania w sprawie rozwiązania sporu przed Rzecznikiem Finansowym. Jeżeli spór nie zostanie rozwiązany, roszczenia przeciwko bankowi mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym. Właściwość sądu i sposób sformułowania żądania zależą m.in. od wartości roszczenia, rodzaju umowy i statusu klienta.

Jeżeli wskutek działania banku powstała szkoda wykraczająca poza samą kwotę nieautoryzowanej transakcji, mogą pojawić się także dalsze roszczenia odszkodowawcze. Wymagają one jednak osobnego wykazania podstawy odpowiedzialności, szkody i związku przyczynowego. Sam fakt kradzieży środków nie oznacza automatycznie prawa do dodatkowego odszkodowania.

Postępowanie karne przeciwko oszustowi i spór cywilny z bankiem to dwa różne tory. Bank nie może sprowadzać odpowiedzi na reklamację do stwierdzenia, że klient powinien najpierw odzyskać pieniądze od sprawcy. Z kolei Policja lub prokuratura badają odpowiedzialność sprawcy oszustwa, a nie zastępują procedury reklamacyjnej wobec banku.

Najczęstsze pytania o płatności kartą i BLIK bez zgody klienta

Czy zatwierdzenie operacji BLIK w aplikacji zawsze oznacza, że klient ją autoryzował?

Nie zawsze. Zatwierdzenie w aplikacji jest istotnym dowodem, ale trzeba ustalić, czy klient świadomie wyraził zgodę na wykonanie konkretnej transakcji. Samo prawidłowe uwierzytelnienie nie jest równoznaczne z autoryzacją. Znaczenie ma m.in. treść ekranu potwierdzenia, kwota, rodzaj operacji i sposób działania oszusta.

Czy podanie oszustowi kodu BLIK automatycznie oznacza rażące niedbalstwo?

Nie ma automatycznej reguły, że każde przekazanie kodu oznacza rażące niedbalstwo. Bank musi wykazać przesłanki odpowiedzialności klienta w konkretnych okolicznościach. Inaczej może być ocenione świadome przekazanie kodu osobie trzeciej mimo jednoznacznych ostrzeżeń, a inaczej działanie pod wpływem zaawansowanego podszycia się pod bank i fałszywych komunikatów.

Czy trzeba zgłosić sprawę na Policję, aby bank zwrócił pieniądze?

Ustawa o usługach płatniczych nie uzależnia podstawowego obowiązku zwrotu od tego, czy klient wcześniej złożył zawiadomienie karne. Przy podejrzeniu oszustwa zawiadomienie jest jednak rozsądnym krokiem dowodowym. Jeżeli natomiast bank chce skorzystać z ustawowego wyjątku dotyczącego podejrzenia oszustwa po stronie płatnika, to bank musi mieć uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy oraz pisemnie powiadomić organy ścigania.

Czy można odzyskać pieniądze po kilku miesiącach?

Tak, jeżeli nie upłynął termin ustawowy, ale zgłoszenia nie należy odkładać. Co do zasady roszczenia z tytułu nieautoryzowanej transakcji wygasają, jeżeli użytkownik nie powiadomi banku w ciągu 13 miesięcy od obciążenia rachunku. Im późniejsze zgłoszenie, tym trudniejsze może być także odtworzenie dowodów.

Czy chargeback zastępuje reklamację nieautoryzowanej transakcji kartowej?

Nie. Chargeback jest procedurą funkcjonującą w ramach organizacji kartowych i może być użyteczny w określonych sporach, ale ustawowe prawa płatnika wynikające z przepisów o nieautoryzowanych transakcjach są odrębną podstawą. Bank powinien prawidłowo zakwalifikować zgłoszenie zgodnie z jego treścią, a klient powinien jasno wskazać, że kwestionuje autoryzację operacji.

Źródła

• Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, w szczególności art. 15a, 40, 42, 44–46 (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 623).
• Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 823).
• Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, komunikat z 7 września 2026 r. dotyczący nieautoryzowanych transakcji płatniczych i praktyk banków.