Maksymalna liczba godzin pracy lekarza w miesiącu

Czym jest klauzula opt-out u lekarza?

Klauzula opt-out to pisemna zgoda lekarza na pracę w wymiarze przekraczającym przeciętnie 48 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym. Podstawą prawną jest art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Przepis ten dotyczy pracowników, o których mowa w art. 95 ust. 1 tej ustawy, czyli pracowników wykonujących zawód medyczny oraz innych pracowników posiadających wyższe wykształcenie, wykonujących pracę w podmiocie leczniczym wykonującym stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne, którzy mogą pełnić dyżur medyczny.

Zgoda na opt-out musi być dobrowolna. Z art. 96 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej wynika, że pracodawca nie może wyciągać negatywnych konsekwencji wobec pracownika, który takiej zgody nie wyrazi albo ją cofnie. Z kolei art. 96 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej pozwala pracownikowi cofnąć zgodę na pracę ponad przeciętnie 48 godzin tygodniowo z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia.

W praktyce klauzula opt-out ma największe znaczenie przy planowaniu dyżurów medycznych i ustalaniu maksymalnej liczby dyżury lekarskie w danym okresie rozliczeniowym.

Podstawowe normy czasu pracy lekarza

Podstawową normę czasu pracy w podmiotach leczniczych określa art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Zgodnie z tym przepisem czas pracy pracowników zatrudnionych w podmiocie leczniczym, co do zasady, nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę oraz przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Przy obliczaniu limitów trzeba odróżnić trzy poziomy czasu pracy: podstawową normę etatową, limit przeciętnie 48 godzin tygodniowo wraz z dyżurami oraz pracę ponad ten limit po wyrażeniu zgody opt-out.

Czy istnieje sztywna miesięczna maksymalna liczba godzin pracy lekarza?

Nie ma jednego stałego limitu miesięcznego wyrażonego w godzinach, który byłby taki sam w każdym miesiącu. Maksymalny czas pracy lekarza zależy od długości miesiąca, liczby dni wolnych, przyjętego okresu rozliczeniowego, zaplanowanych dyżurów oraz tego, czy lekarz złożył zgodę opt-out.

W praktyce przy opt-out często wskazuje się orientacyjny matematyczny limit 78 godzin tygodniowo. Wynika on z konieczności pozostawienia w tygodniu czasu na minimalne odpoczynki. Nie jest to jednak automatyczne uprawnienie pracodawcy do planowania każdemu lekarzowi 78 godzin pracy w każdym tygodniu. Planowanie musi być zgodne z art. 97 ust. 1-4 ustawy o działalności leczniczej, czyli z odpoczynkiem dobowym i tygodniowym.

Jeżeli w danym przypadku pracownikowi przysługuje pełny 35-godzinny odpoczynek tygodniowy, maksymalna liczba godzin pracy w tygodniu będzie niższa niż przy wyjątkowym zastosowaniu krótszego odpoczynku tygodniowego. Dlatego przy ocenie konkretnego grafiku trzeba sprawdzić nie tylko sumę godzin, ale też układ dyżurów i przerw między nimi.

Odpoczynek dobowy i tygodniowy po dyżurze medycznym

Prawo do odpoczynku określa art. 97 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Zgodnie z art. 97 ust. 1 tej ustawy pracownikowi przysługuje w każdej dobie co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Z art. 97 ust. 2 ustawy o działalności leczniczej wynika natomiast, że pracownikowi pełniącemu dyżur medyczny odpoczynek dobowy powinien być udzielony bezpośrednio po zakończeniu dyżuru.

Odpoczynek tygodniowy wynosi co do zasady co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego. Wynika to z art. 97 ust. 3 ustawy o działalności leczniczej. W przypadkach uzasadnionych organizacją pracy wobec pracowników pełniących dyżury medyczne możliwe jest zastosowanie krótszego odpoczynku tygodniowego, ale nie oznacza to zniesienia prawa do odpoczynku.

W konsekwencji lekarz, który kończy dyżur, powinien otrzymać odpoczynek bezpośrednio po dyżurze. Nie można traktować opt-out jako zgody na rezygnację z odpoczynku. Zgoda opt-out dotyczy przekroczenia przeciętnego limitu 48 godzin tygodniowo, a nie pozbawienia lekarza minimalnych okresów regeneracji.

Czy odpoczynek po dyżurze jest płatny?

Odpoczynek po dyżurze nie jest czasem wykonywania pracy, dlatego nie jest odrębną płatną jednostką czasu pracy. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może automatycznie obniżyć wynagrodzenie lekarza tylko dlatego, że po dyżurze musi udzielić mu ustawowego odpoczynku.

Dyżur medyczny wlicza się do czasu pracy na podstawie art. 95 ust. 3 ustawy o działalności leczniczej. Praca w ramach dyżuru może być planowana również ponad normy czasu pracy wynikające z art. 93 ustawy o działalności leczniczej, co wynika z art. 95 ust. 4 tej ustawy. Jeżeli więc lekarz nie wykonuje części zwykłych godzin pracy dlatego, że zgodnie z ustawą korzysta z odpoczynku po dyżurze, należy analizować cały okres rozliczeniowy, zaplanowany wymiar czasu pracy oraz liczbę godzin dyżuru.

W praktyce przyjmuje się, że godziny dyżuru medycznego mogą uzupełniać niewypracowany wymiar czasu pracy spowodowany koniecznością udzielenia odpoczynku po dyżurze. Ostateczne rozliczenie zależy jednak od konkretnego grafiku, systemu wynagradzania, treści umowy o pracę, regulaminu wynagradzania oraz faktycznie przepracowanych godzin.

Wynagrodzenie za dyżur medyczny

Zgodnie z art. 95 ust. 5 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej do wynagrodzenia za pracę w ramach dyżuru medycznego stosuje się odpowiednio art. 151¹ § 1-3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Oznacza to, że za dyżur medyczny lekarzowi przysługuje normalne wynagrodzenie oraz odpowiedni dodatek, zależny od tego, kiedy dyżur był pełniony.

Na podstawie art. 151¹ § 1 Kodeksu pracy dodatek wynosi 100% wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy oraz w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub święto. W pozostałych przypadkach dodatek wynosi 50% wynagrodzenia. Art. 151¹ § 2 Kodeksu pracy przewiduje również dodatek 100% za przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie wynika z godzin, za które przysługuje już dodatek z art. 151¹ § 1 Kodeksu pracy.

Ważne jest, że rozliczenie dyżuru medycznego nie powinno sprowadzać się wyłącznie do sprawdzenia, czy lekarz wypracował podstawowy miesięczny wymiar etatu. Dyżur medyczny ma własne zasady wynagradzania wynikające z art. 95 ust. 5 ustawy o działalności leczniczej.

Jak praktycznie policzyć godziny lekarza w okresie rozliczeniowym?

Najpierw należy ustalić wymiar czasu pracy dla pełnego etatu w danym okresie rozliczeniowym według normy z art. 93 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej. Następnie trzeba zsumować zwykłe godziny pracy oraz godziny dyżurów medycznych, ponieważ art. 95 ust. 3 ustawy o działalności leczniczej nakazuje wliczać dyżur do czasu pracy.

Kolejny krok to sprawdzenie, czy bez klauzuli opt-out nie przekroczono przeciętnie 48 godzin tygodniowo. Jeżeli lekarz złożył pisemną zgodę opt-out, trzeba nadal sprawdzić, czy w grafiku zachowano odpoczynki z art. 97 ustawy o działalności leczniczej. Dopiero na końcu należy ustalić, które godziny dyżuru dają prawo do dodatku 50% albo 100% zgodnie z art. 95 ust. 5 ustawy o działalności leczniczej w zw. z art. 151¹ § 1-3 Kodeksu pracy.

FAQ

Czy lekarz może pracować więcej niż 48 godzin tygodniowo?

Tak, ale tylko po dobrowolnym wyrażeniu pisemnej zgody na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej. Bez takiej zgody należy co do zasady respektować przeciętny limit 48 godzin tygodniowo wraz z dyżurami.

Czy podpisanie opt-out znosi prawo do odpoczynku?

Nie. Klauzula opt-out pozwala przekroczyć przeciętnie 48 godzin pracy tygodniowo, ale nie znosi prawa do odpoczynku dobowego i tygodniowego. Minimalne odpoczynki wynikają z art. 97 ustawy o działalności leczniczej.

Czy czas dyżuru medycznego wlicza się do czasu pracy?

Tak. Art. 95 ust. 3 ustawy o działalności leczniczej wprost stanowi, że czas pełnienia dyżuru medycznego wlicza się do czasu pracy.

Czy za 11 godzin odpoczynku po dyżurze należy się osobne wynagrodzenie?

Co do zasady nie, ponieważ odpoczynek nie jest czasem wykonywania pracy. Nie można jednak oceniać tego w oderwaniu od całego okresu rozliczeniowego, wliczenia dyżuru do czasu pracy oraz zasad wynagradzania przyjętych u pracodawcy.

Czy lekarz może cofnąć zgodę opt-out?

Tak. Art. 96 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej pozwala cofnąć zgodę z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. Pracodawca nie powinien z tego powodu stosować wobec lekarza negatywnych konsekwencji.

Podsumowanie

Lekarz zatrudniony w podmiocie leczniczym pracuje zasadniczo według normy 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut tygodniowo. Dyżur medyczny wlicza się do czasu pracy, a bez klauzuli opt-out całkowity czas pracy z dyżurami powinien mieścić się co do zasady w przeciętnym limicie 48 godzin tygodniowo.

Po podpisaniu klauzuli opt-out lekarz może pracować ponad przeciętnie 48 godzin tygodniowo, ale nadal musi mieć zapewniony odpoczynek dobowy i tygodniowy. Nie istnieje jeden sztywny miesięczny limit godzin dla każdego lekarza — prawidłowość grafiku i wynagrodzenia trzeba oceniać na podstawie konkretnego okresu rozliczeniowego.

Źródła

• Art. 93 ust. 1, art. 95 ust. 1, ust. 3-5, art. 96 ust. 1-4 oraz art. 97 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.
• Art. 151¹ § 1-3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 131 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.