Ekstradycja z USA do Polski a list gończy i paszport

Co oznacza list gończy w sprawie osoby przebywającej w USA?

Jeżeli w Polsce wydano za daną osobą list gończy, oznacza to, że wcześniej musiało zostać wydane postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, a miejsce pobytu oskarżonego albo podejrzanego nie jest znane lub osoba się ukrywa. Wynika to z art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.

Sam list gończy nie powoduje jeszcze automatycznego „wydalenia” z USA. Jest to krajowy środek poszukiwawczy publikowany w celu ujęcia osoby. W praktyce może jednak prowadzić do dalszych działań międzynarodowych, zwłaszcza jeśli polskie organy wystąpią o zatrzymanie za granicą i o ekstradycję.

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć praktyczne skutki poszukiwania, zobacz także: list gończy wobec osoby za granicą.

Czy prokuratura może doprowadzić do wydania z USA?

Tak, ale nie w ten sposób, że sama „nakazuje” władzom USA wydalenie obywatela polskiego. Prokurator może inicjować działania zmierzające do ekstradycji, natomiast procedura odbywa się na podstawie prawa międzynarodowego, przepisów krajowych i z udziałem innych organów.

Po stronie polskiej znaczenie mają przede wszystkim art. 602-607 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, regulujące wniosek o wydanie osoby ściganej lub skazanej z zagranicy. W praktyce wniosek ekstradycyjny nie jest zwykłym pismem samej prokuratury do USA, lecz przechodzi formalną drogę przewidzianą w przepisach i umowach międzynarodowych.

W relacjach Polska-USA podstawowe znaczenie ma Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o ekstradycji, sporządzona w Waszyngtonie dnia 10 lipca 1996 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 93, poz. 1066), a także umowa podpisana w Warszawie dnia 9 czerwca 2006 r. dostosowująca stosunki ekstradycyjne Polska-USA do Porozumienia między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji.

To oznacza, że odpowiedź na pytanie brzmi: tak, polskie organy mogą wystąpić do USA o ekstradycję, jeżeli chodzi o ściganie karne albo wykonanie prawomocnie orzeczonej kary, a sprawa spełnia warunki traktatowe.

Kiedy ekstradycja z USA do Polski jest dopuszczalna?

Nie każda sprawa karna uzasadnia ekstradycję. Co do zasady konieczne jest, aby czyn był przestępstwem w obu państwach, czyli spełniona była zasada podwójnej karalności. W praktyce wynika to z postanowień umowy ekstradycyjnej Polska-USA.

Znaczenie ma także to, czy ekstradycja ma służyć:

• przeprowadzeniu postępowania karnego, albo
• wykonaniu orzeczonej kary pozbawienia wolności.

W konkretnej sprawie trzeba też badać przeszkody ekstradycyjne, np. charakter polityczny czynu, ryzyko naruszenia praw podstawowych, przedawnienie albo inne podstawy odmowy przewidziane w umowie i prawie państwa wezwanego.

Czy odmowa wydania paszportu w konsulacie jest możliwa?

Tak. Sama informacja, że w konsulacie odmówiono wydania paszportu i oczekuje się na stanowisko prokuratury, jest co do zasady prawnie możliwa. Podstawą są przepisy ustawy z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 tej ustawy dokument paszportowy wydaje się obywatelowi polskiemu, chyba że zachodzą ustawowe przesłanki odmowy. Z kolei przepisy tej ustawy przewidują możliwość odmowy wydania dokumentu paszportowego lub paszportu tymczasowego na żądanie m.in. sądu, prokuratora, organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze, organu postępowania wykonawczego w sprawie karnej albo organu właściwego w sprawach nieletnich – jeżeli jest to potrzebne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub wykonania orzeczenia.

W praktyce konsulat nie rozstrzyga samodzielnie, czy ktoś jest poszukiwany w sensie karnym. Konsul wykonuje ustawę i sprawdza, czy istnieje podstawa odmowy. To właśnie dlatego urząd może zwracać się o stanowisko właściwego organu krajowego.

Wątek dokumentów paszportowych za granicą bywa powiązany z poszukiwaniem międzynarodowym, dlatego pomocne mogą być również: paszport w konsulacie a ENA.

Czy zamiast ekstradycji może dojść do deportacji lub wydalenia?

To zależy od podstawy prawnej i sytuacji w USA. Trzeba odróżnić ekstradycję od deportacji lub wydalenia imigracyjnego. Ekstradycja służy przekazaniu osoby ściganej lub skazanej konkretnemu państwu na podstawie wniosku i umowy międzynarodowej. Deportacja lub usunięcie z terytorium USA może natomiast wynikać z naruszenia prawa imigracyjnego USA.

Polska prokuratura może więc dążyć do ekstradycji, ale nie „zarządza” samodzielnie deportacji z USA. Jeżeli jednak dana osoba ma równolegle problemy imigracyjne w USA, praktyczne ryzyko opuszczenia terytorium tego państwa może być większe. To już jednak zależy od amerykańskiego stanu faktycznego i tamtejszych decyzji administracyjnych lub sądowych.

Jeżeli sprawa dotyczy czynu popełnionego poza Polską albo pobytu za granicą, ocena bywa jeszcze bardziej złożona.

Jak wygląda procedura po stronie polskiej?

Co do zasady polskie organy najpierw prowadzą postępowanie krajowe, a następnie – jeżeli osoba przebywa za granicą – mogą uruchomić procedurę międzynarodową. W zależności od etapu sprawy w grę mogą wchodzić:

• postanowienie o przedstawieniu zarzutów,
• postanowienie o tymczasowym aresztowaniu,
• wydanie listu gończego na podstawie art. 279 § 1 Kodeksu postępowania karnego,
• ustalenie miejsca pobytu osoby za granicą,
• przygotowanie wniosku o ekstradycję zgodnie z art. 602 i nast. Kodeksu postępowania karnego oraz właściwą umową międzynarodową.

W praktyce istotne jest też, czy sprawa jest na etapie postępowania przygotowawczego, czy po prawomocnym wyroku. Inne mogą być bowiem załączniki i uzasadnienie wniosku o wydanie.

Jeżeli chcesz ocenić, czy wobec Ciebie w ogóle istnieją wpisy lub poszukiwania, pomocny może być także materiał o tym, jak sprawdzić, czy jesteś poszukiwany.

Czy list gończy to to samo co międzynarodowy nakaz?

Nie. List gończy jest instytucją prawa krajowego uregulowaną w art. 279-280 Kodeksu postępowania karnego. Nie należy go utożsamiać ani z czerwoną notą Interpolu, ani z europejskim nakazem aresztowania.

W relacjach z USA europejski nakaz aresztowania nie ma zastosowania, ponieważ ENA działa pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej na podstawie rozdziału 65b Kodeksu postępowania karnego. Dla porównania możesz zobaczyć: list gończy a europejski nakaz aresztowania.

Jak ocenić swoją sytuację praktycznie?

Jeżeli jesteś w USA i odmówiono Ci paszportu w konsulacie, trzeba przede wszystkim ustalić:

• czy w Polsce wydano tylko list gończy, czy także przygotowano już materiały do ekstradycji,
• czy sprawa dotyczy ścigania, czy wykonania kary,
• czy istnieją podstawy odmowy wydania dokumentu paszportowego wynikające z ustawy o dokumentach paszportowych,
• czy wobec Ciebie istnieją dodatkowe czynności międzynarodowe, np. poszukiwania przez Interpol,
• czy po stronie USA nie występują odrębne problemy imigracyjne.

Bez wglądu do akt nie da się uczciwie odpowiedzieć, czy ekstradycja jest w Twojej sprawie „pewna”, „mało prawdopodobna” albo „bliska”. O tym decyduje konkretny stan faktyczny, kwalifikacja prawna czynu, etap postępowania i kompletność działań podjętych przez organy polskie.

FAQ

Czy sam list gończy oznacza, że USA mnie odeślą do Polski?

Nie. List gończy nie jest automatyczną podstawą przekazania z USA do Polski. Do wydania potrzebna jest odrębna procedura ekstradycyjna zgodna z umową międzynarodową i prawem USA.

Czy konsulat może odmówić paszportu osobie poszukiwanej?

Tak, jeżeli zachodzi ustawowa podstawa odmowy wynikająca z ustawy o dokumentach paszportowych, w szczególności na żądanie uprawnionego organu krajowego.

Czy prokurator może sam zdecydować o deportacji z USA?

Nie. Prokurator może inicjować działania po stronie polskiej, ale deportacja imigracyjna i ekstradycja to odrębne procedury, zależne także od prawa i decyzji organów USA.

Czy obywatel polski przebywający w USA może zostać ekstradowany do Polski?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Decydują jednak warunki z umowy Polska-USA, rodzaj sprawy karnej i przebieg procedury po stronie amerykańskiej.

Czy Europejski Nakaz Aresztowania działa między Polską a USA?

Nie. ENA funkcjonuje pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. W relacjach z USA stosuje się procedurę ekstradycyjną wynikającą z umowy międzynarodowej.

Źródła

• art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 46 ze zm.)
• art. 602-607 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 46 ze zm.)
• ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1914)
• Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o ekstradycji, sporządzona w Waszyngtonie dnia 10 lipca 1996 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 93, poz. 1066)
• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki podpisana w Warszawie dnia 9 czerwca 2006 r. w sprawie stosowania między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki Umowy o ekstradycji z dnia 10 lipca 1996 r., zgodnie z Porozumieniem między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji z dnia 25 czerwca 2003 r.
• Porozumienie między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji, podpisane w Waszyngtonie dnia 25 czerwca 2003 r. (Dz. Urz. UE L 181 z 19.07.2003)