Jazda po alkoholu rowerem lub hulajnogą elektryczną – kary i konsekwencje

Co grozi za jazdę rowerem lub hulajnogą elektryczną po alkoholu?

W przypadku roweru sprawa jest zasadniczo jasna. Rower jest pojazdem, ale nie jest pojazdem mechanicznym w rozumieniu art. 87 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli kierujący jedzie nim po drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu po alkoholu, odpowiedzialność zależy przede wszystkim od stężenia alkoholu.

Przy rowerze i typowej hulajnodze elektrycznej nie działa reguła znana z prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwości. Sam fakt przekroczenia 0,5‰ nie przekształca takiego zachowania automatycznie w przestępstwo. Nadal może to być wykroczenie. Inaczej wygląda jazda na skuterze po alkoholu, ponieważ skuter lub motorower może być pojazdem mechanicznym i wtedy w grę wchodzi inny reżim odpowiedzialności.

W przypadku osoby, która nie ukończyła 17 lat, nie stosuje się zwykłej odpowiedzialności za wykroczenie tak jak wobec dorosłego. Odrębne znaczenie mają przepisy dotyczące nieletnich; szerzej omawia to materiał o sytuacji, gdy nieletni na rowerze po alkoholu zostaje zatrzymany do kontroli.

Hulajnoga elektryczna: kiedy wykroczenie może stać się sprawą karną?

Prawo o ruchu drogowym definiuje hulajnogę elektryczną jako odrębny rodzaj pojazdu i wyłącza ją z kategorii pojazdów silnikowych. Nie rozstrzyga to jednak w każdej sytuacji pojęcia „pojazdu mechanicznego” używanego przez prawo karne i Kodeks wykroczeń.

Sąd Najwyższy w wyroku z 22 lutego 2023 r., sygn. III KK 13/22, wskazał, że hulajnoga elektryczna o parametrach silnika zbliżonych do roweru ze wspomaganiem elektrycznym, zachowująca zwykłe cechy hulajnogi i możliwość poruszania się przez odpychanie nogą, nie jest pojazdem mechanicznym w rozumieniu prawa karnego. Jednocześnie ocena wymaga uwzględnienia cech konstrukcyjnych i parametrów konkretnego urządzenia.

Dlatego przy standardowej, zgodnej z przepisami hulajnodze elektrycznej jazda po alkoholu jest co do zasady rozliczana jak wykroczenie z art. 87 § 1a albo § 2 Kodeksu wykroczeń. Jeżeli jednak urządzenie zostało istotnie zmodyfikowane, ma nietypowo dużą moc lub inne cechy zbliżające je do pojazdu mechanicznego, kwalifikacja może być poważniejsza. W stanie nietrzeźwości może wtedy pojawić się zarzut z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Czy za rower albo hulajnogę po alkoholu można stracić prawo jazdy?

Za wykroczenia z art. 87 § 1a i § 2 Kodeksu wykroczeń sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów innych niż mechaniczne. Zgodnie z art. 29 Kodeksu wykroczeń zakaz trwa od 6 miesięcy do 3 lat, a sąd powinien określić rodzaj pojazdu, którego dotyczy.

Nie jest to automatycznie zakaz prowadzenia samochodów. Jeżeli czyn polegał wyłącznie na jeździe rowerem albo typową hulajnogą elektryczną po alkoholu, art. 87 § 4 nie daje podstawy do orzeczenia na tej podstawie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Samo takie wykroczenie nie powoduje też automatycznego cofnięcia prawa jazdy na samochód.

Również system punktów karnych wiąże punktowane naruszenie alkoholowe z prowadzeniem pojazdu mechanicznego. W aktualnym wykazie punktów art. 87 § 1a i § 2 nie są pozycjami odpowiadającymi jeździe po alkoholu rowerem lub typową hulajnogą. Jeżeli jednak konkretny pojazd zostanie zakwalifikowany jako mechaniczny albo dojdzie do innego naruszenia, skutki trzeba ocenić odrębnie.

Gdzie musi dojść do jazdy, aby odpowiadać z art. 87 Kodeksu wykroczeń?

Przy rowerze i innym pojeździe niż mechaniczny art. 87 § 1a i § 2 obejmuje prowadzenie na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu. Odpowiedzialność nie zależy więc wyłącznie od tego, czy miejsce jest własnością publiczną czy prywatną. Prywatny parking może być strefą ruchu, a wtedy przepis ma zastosowanie.

Jeżeli jazda odbywała się na terenie całkowicie zamkniętym, który nie jest drogą publiczną, strefą zamieszkania ani strefą ruchu, kwalifikacja z art. 87 § 1a lub § 2 może nie być spełniona. Nie oznacza to jednak, że każde zachowanie poza tymi miejscami jest prawnie obojętne – spowodowanie zagrożenia, kolizji albo obrażeń może prowadzić do odpowiedzialności na innych podstawach.

Po alkoholu lepiej zejść z roweru lub hulajnogi i prowadzić je obok siebie

Prawo o ruchu drogowym uznaje za pieszego osobę, która prowadzi, ciągnie lub pcha rower albo hulajnogę elektryczną. Jeżeli więc po alkoholu zejdziesz z pojazdu i będziesz go prowadzić obok siebie, nie „prowadzisz pojazdu” w rozumieniu art. 87 Kodeksu wykroczeń.

To najprostszy praktyczny sposób uniknięcia naruszenia. Trzeba oczywiście nadal zachowywać się jak pieszy i przestrzegać zasad bezpieczeństwa. Samo siedzenie na rowerze lub stanie na hulajnodze i przemieszczanie się na niej nie jest odpowiednikiem prowadzenia pojazdu obok siebie.

Kontrola trzeźwości: co ma znaczenie dowodowe?

W typowej sprawie kluczowe są wynik badania trzeźwości, czas kolejnych pomiarów oraz miejsce i sposób prowadzenia pojazdu. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości pozwala przeprowadzić badanie konieczne do ustalenia zawartości alkoholu w organizmie, w tym w określonych sytuacjach badanie krwi.

Jeżeli sprawa jest sporna, warto zabezpieczyć przede wszystkim:

• wydruk albo protokół z badania trzeźwości wraz z godzinami i wynikami kolejnych pomiarów;
• informację, jakim urządzeniem wykonano badanie i czy przeprowadzono je zgodnie z procedurą;
• nagrania z monitoringu, kamer nasobnych lub innych kamer obejmujących miejsce kontroli;
• dane świadków, którzy widzieli, czy osoba rzeczywiście jechała, czy tylko prowadziła pojazd;
• w przypadku hulajnogi – model, instrukcję, dane techniczne, zdjęcia oznaczeń i informacje o ewentualnych modyfikacjach;
• dane z aplikacji wypożyczalni lub urządzenia, jeżeli mogą potwierdzać trasę, czas przejazdu albo konkretny model hulajnogi.

Jeżeli oprócz jazdy po alkoholu doszło do zdarzenia drogowego, kwalifikacja może obejmować dodatkowe wykroczenia albo przestępstwa. W takiej sytuacji pomocne może być odrębne omówienie problemu, jakim jest kolizja bez prawa jazdy i pod wpływem alkoholu.

Mandat czy sąd – co zrobić po zatrzymaniu?

Jeżeli policjant stwierdzi wykroczenie i proponuje mandat, powinien podać jego wysokość, opisać zarzucane zachowanie, wskazać czas i miejsce czynu oraz kwalifikację prawną. Sprawca ma prawo odmówić przyjęcia mandatu.

Odmowa nie kończy sprawy. Organ może wtedy wystąpić do sądu z wnioskiem o ukaranie. Sprawę rozpoznaje sąd rejonowy właściwy według zasad postępowania w sprawach o wykroczenia. W sądzie można kwestionować zarówno sam fakt prowadzenia pojazdu, wynik badania, miejsce czynu, jak i kwalifikację pojazdu – co przy nietypowej hulajnodze może mieć zasadnicze znaczenie.

Przed odmową mandatu warto odpowiedzieć sobie na trzy pytania:

1. Czy rzeczywiście prowadziłem pojazd, czy tylko go pchałem lub prowadziłem obok siebie?
2. Czy miejsce było drogą publiczną, strefą zamieszkania albo strefą ruchu?
3. Czy wynik badania i – w przypadku hulajnogi – parametry techniczne pojazdu są bezsporne?

Jeżeli mandat został przyjęty i stał się prawomocny, nie działa zwykłe odwołanie takie jak od wyroku. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia przewiduje szczególny tryb uchylenia prawomocnego mandatu tylko w określonych przypadkach. Wniosek dotyczący podstaw wskazanych w art. 101 § 1 trzeba złożyć nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu. Samo przekonanie, że mandat był zbyt surowy, nie wystarcza do jego uchylenia.

Najczęstsze pytania o rower i hulajnogę po alkoholu

Czy 0,2‰ oznacza już wykroczenie?

Tak. Stan po użyciu alkoholu zaczyna się od 0,2‰ alkoholu we krwi albo od 0,1 mg alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza. Przy rowerze lub typowej hulajnodze elektrycznej na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu może to oznaczać odpowiedzialność z art. 87 § 2 Kodeksu wykroczeń.

Czy po jednym piwie można jechać hulajnogą?

Nie da się odpowiedzieć na podstawie liczby wypitych porcji alkoholu. Znaczenie ma rzeczywista zawartość alkoholu w organizmie w czasie jazdy. Masa ciała, płeć, czas od spożycia, posiłek i indywidualny metabolizm powodują, że ten sam napój może dać różne wyniki u różnych osób.

Czy można dostać zakaz jazdy rowerem?

Tak. Przy wykroczeniu z art. 87 § 1a lub § 2 sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów innych niż mechaniczne. Zakaz trwa od 6 miesięcy do 3 lat, a w orzeczeniu powinien zostać wskazany rodzaj pojazdu, którego dotyczy.

Czy jazda hulajnogą po alkoholu zawsze jest tylko wykroczeniem?

Nie. Przy typowej hulajnodze elektrycznej najczęściej mówimy o wykroczeniu, ale nietypowe parametry lub konstrukcja urządzenia mogą prowadzić do uznania go za pojazd mechaniczny w rozumieniu prawa karnego. Jeżeli osoba prowadzi taki pojazd w stanie nietrzeźwości, może odpowiadać za przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Czy można uniknąć wykroczenia, schodząc z roweru?

Tak, jeżeli po zejściu rzeczywiście prowadzisz lub pchasz rower albo hulajnogę obok siebie. W takiej sytuacji Prawo o ruchu drogowym traktuje Cię jako pieszego, a nie osobę prowadzącą pojazd.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 24, art. 28–29 i art. 87.
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 2 i art. 45.
• Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w szczególności art. 46–47.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 97, art. 99 i art. 101.
• Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń, z uwzględnieniem zmian obowiązujących od 1 stycznia 2022 r.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. III KK 13/22.