Współwłasność samochodu osoby niepełnosprawnej a zwolnienie z PCC

Samochód dla osoby niepełnosprawnej a zwolnienie z PCC

Podstawą zwolnienia jest art. 8 pkt 6 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten zwalnia od PCC osoby nabywające na potrzeby własne sprzęt rehabilitacyjny, wózki inwalidzkie, motorowery, motocykle lub samochody osobowe, jeżeli osoby te są zaliczone, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do osób o znacznym albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bez względu na rodzaj schorzenia albo do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności w związku ze schorzeniami narządów ruchu.

Jest to zwolnienie podmiotowo-przedmiotowe. Oznacza to, że znaczenie ma zarówno to, kto nabywa pojazd, jak i to, co oraz w jakim celu jest nabywane. Sam fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności nie wystarcza, jeżeli samochód nie jest nabywany na potrzeby własne osoby uprawnionej. Przy zakupie nieruchomości zakres zwolnień jest inny niż przy samochodzie; osobno omawiamy PCC przy zakupie mieszkania przez osobę niewidomą.

Sprzedaż samochodu lub udziału w samochodzie jest czynnością cywilnoprawną, która co do zasady podlega PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek podatkowy przy umowie sprzedaży ciąży na kupującym zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy. Stawka podatku od sprzedaży rzeczy ruchomej wynosi 2% podstawy opodatkowania, co wynika z art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o PCC, a podstawą jest zasadniczo wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

Czy zakup udziału w samochodzie może korzystać ze zwolnienia?

Najtrudniejsza kwestia dotyczy tego, czy art. 8 pkt 6 ustawy o PCC obejmuje tylko zakup całego samochodu, czy również zakup udziału we współwłasności samochodu. Przepis mówi o osobach nabywających samochody osobowe, a nie posługuje się sformułowaniem „udział w samochodzie” ani „udział we współwłasności”. Z tego powodu część organów podatkowych może twierdzić, że zwolnienie nie obejmuje nabycia samego udziału.

Z drugiej strony, zgodnie z art. 195 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Z kolei art. 198 Kodeksu cywilnego stanowi, że każdy współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Udział we współwłasności nie jest więc rzeczą oderwaną od samochodu, lecz prawem współwłaściciela do tej samej rzeczy. To jest główny argument za tym, że nabycie udziału może być traktowane jako nabycie uprawnienia do samochodu osobowego.

Nie można jednak pominąć zasady praktycznej: zwolnienia podatkowe są wyjątkami od opodatkowania i organy podatkowe często interpretują je ściśle. Jeżeli więc podatnik kupuje tylko udział w pojeździe, a nie cały samochód, spór z urzędem jest realny. Nie oznacza to automatycznie, że podatnik musi przegrać, ale oznacza, że powinien dobrze udokumentować cel nabycia i rozważyć wystąpienie o interpretację indywidualną.

Znaczenie warunku „na potrzeby własne”

Warunek nabycia na potrzeby własne wynika wprost z art. 8 pkt 6 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W praktyce oznacza to, że samochód ma służyć osobie niepełnosprawnej, a nie być kupowany dla innej osoby, do działalności zarobkowej albo jako zwykła inwestycja.

Sam fakt współwłasności nie musi jeszcze przesądzać, że samochód nie służy potrzebom własnym osoby niepełnosprawnej. W wielu rodzinnych sytuacjach osoba niepełnosprawna nie prowadzi samochodu samodzielnie, ale korzysta z niego przy pomocy małżonka, dziecka albo opiekuna. To nadal może mieścić się w pojęciu własnych potrzeb, jeżeli realnie pojazd służy przemieszczaniu się tej osoby, dojazdom na leczenie, rehabilitację, zakupy, sprawy urzędowe czy codzienne funkcjonowanie.

Ryzyko podatkowe rośnie jednak wtedy, gdy z okoliczności wynika, że samochód ma służyć głównie drugiemu współwłaścicielowi, osobie trzeciej albo celom niezwiązanym z potrzebami osoby niepełnosprawnej. W razie kontroli znaczenie mogą mieć: sposób korzystania z auta, miejsce garażowania, faktyczny użytkownik, dokumentacja medyczna, potrzeby transportowe osoby niepełnosprawnej oraz treść umowy sprzedaży.

Rozdzielność majątkowa małżonków a PCC

Jeżeli małżonkowie mają rozdzielność majątkową, każdy z nich ma majątek osobisty. Sprzedaż udziału w samochodzie między małżonkami może być wtedy skuteczną czynnością cywilnoprawną i może podlegać PCC na zasadach ogólnych. Ustawa o PCC nie przewiduje ogólnego zwolnienia tylko dlatego, że sprzedającym i kupującym są małżonkowie.

W takiej sytuacji kluczowe pozostaje więc nie pokrewieństwo lub małżeństwo, lecz spełnienie przesłanek z art. 8 pkt 6 ustawy o PCC. Jeżeli żona jako kupująca ma właściwe orzeczenie o niepełnosprawności i kupuje udział po to, aby samochód służył jej własnym potrzebom, można bronić zastosowania zwolnienia. Trzeba jednak liczyć się z argumentem urzędu, że przedmiotem zakupu był tylko udział, a nie cały samochód osobowy.

Co zrobić, gdy urząd skarbowy kwestionuje zwolnienie?

Najpierw trzeba ustalić, na jakim etapie jest sprawa. Inaczej odpowiada się na zwykłe wezwanie do złożenia wyjaśnień, inaczej na wynik czynności sprawdzających, a jeszcze inaczej na decyzję podatkową. Jeżeli urząd tylko wzywa do wyjaśnień, warto przedstawić pisemne stanowisko, kopię orzeczenia o niepełnosprawności, umowę sprzedaży udziału i opis, dlaczego samochód służy potrzebom własnym kupującego.

Jeżeli podatnik chce uzyskać ochronę na przyszłość albo wzmocnić swoje stanowisko, może złożyć wniosek o interpretację indywidualną na podstawie art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej. Ochrona wynikająca z zastosowania się do interpretacji wynika z art. 14k § 1 Ordynacji podatkowej. Ważne: rozmowa telefoniczna z Krajową Informacją Skarbową nie jest interpretacją indywidualną i nie chroni podatnika przed podatkiem, odsetkami ani sporem.

Jeżeli urząd wyda decyzję określającą zobowiązanie podatkowe, podatnik może złożyć odwołanie na zasadach Ordynacji podatkowej. Wtedy trzeba odnieść się nie tylko do art. 8 pkt 6 ustawy o PCC, ale też do cywilnoprawnego charakteru udziału we współwłasności z art. 195 i art. 198 Kodeksu cywilnego oraz do rzeczywistego sposobu korzystania z pojazdu.

Czy składać PCC-3, gdy podatnik uważa, że przysługuje zwolnienie?

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych podatnicy są obowiązani, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację PCC-3 oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli czynność jest zwolniona z podatku na podstawie art. 8 pkt 6 ustawy o PCC, podatek nie powinien być należny.

W praktyce, przy spornym zwolnieniu, możliwe są różne strategie. Podatnik może nie płacić PCC i bronić zwolnienia, może złożyć wyjaśnienia na wezwanie urzędu albo może zapłacić podatek i następnie dochodzić nadpłaty, jeżeli uzyska korzystną interpretację lub rozstrzygnięcie. Wybór zależy od ryzyka, wysokości podatku, etapu sprawy oraz tego, jak mocne są dowody, że pojazd służy potrzebom własnym osoby niepełnosprawnej.

Jeżeli termin 14 dni już upłynął, a podatnik ostatecznie uzna, że PCC był należny, trzeba liczyć się z koniecznością zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę. W sprawach podatkowych nie należy zwlekać z reakcją na korespondencję z urzędu, ponieważ brak odpowiedzi może utrudnić późniejszą obronę stanowiska.

FAQ

Czy osoba niepełnosprawna zawsze jest zwolniona z PCC przy zakupie samochodu?

Nie. Art. 8 pkt 6 ustawy o PCC wymaga spełnienia kilku warunków: odpowiedniego stopnia niepełnosprawności, nabycia samochodu osobowego oraz nabycia na potrzeby własne. Przy lekkim stopniu niepełnosprawności zwolnienie dotyczy tylko osób ze schorzeniami narządów ruchu.

Czy zakup udziału w samochodzie jest tak samo zwolniony jak zakup całego auta?

Przepis nie rozstrzyga tego wprost. Można argumentować, że udział we współwłasności daje prawo do samochodu i powinien korzystać ze zwolnienia, jeżeli auto służy potrzebom własnym osoby niepełnosprawnej. Trzeba jednak liczyć się z tym, że urząd skarbowy może przyjąć wykładnię zawężającą.

Czy współwłasność wyklucza warunek korzystania z auta na potrzeby własne?

Nie zawsze. Współwłasność sama w sobie nie musi wykluczać korzystania z auta na potrzeby osoby niepełnosprawnej. Problem pojawia się wtedy, gdy z okoliczności wynika, że pojazd służy głównie innemu współwłaścicielowi albo osobom trzecim.

Czy informacja telefoniczna z KIS wystarczy w sporze z urzędem?

Nie. Telefoniczna informacja może być wskazówką, ale nie daje ochrony prawnej. Ochronę daje interpretacja indywidualna wydana w trybie art. 14b Ordynacji podatkowej, a skutki ochronne wynikają z art. 14k Ordynacji podatkowej.

Ile czasu jest na zapłatę PCC, jeżeli zwolnienie nie przysługuje?

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o PCC deklarację PCC-3 składa się i podatek płaci w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli najczęściej od dnia zawarcia umowy sprzedaży.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie można powiedzieć, że współwłasność zawsze i bez wyjątku wyklucza zwolnienie z PCC. Art. 8 pkt 6 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie zawiera takiego wyraźnego zastrzeżenia. Istnieje argument, że nabycie udziału we współwłasności samochodu również może służyć własnym potrzebom osoby niepełnosprawnej.

Jednocześnie stanowisko urzędu skarbowego nie jest całkowicie pozbawione podstaw, ponieważ przepis posługuje się pojęciem nabycia samochodu osobowego, a zwolnienia podatkowe są interpretowane ściśle. Dlatego w sprawie o zakup udziału najlepiej przygotować pisemne uzasadnienie, wykazać cel nabycia i rozważyć wniosek o interpretację indywidualną. To ona, a nie informacja z infolinii, może dać podatnikowi realną ochronę.

Źródła

• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 8 pkt 6 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych: ISAP.
• Art. 14b § 1 i art. 14k § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa: ISAP.
• Art. 195 i art. 198 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: ISAP.
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych: ISAP.