Zwiększenie rolne do emerytury z ZUS za składki KRUS

Czym jest zwiększenie rolne do emerytury z ZUS?

W praktyce wiele osób mówi o „dodatku rolnym” albo „dodatku za gospodarstwo”, ale w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych występuje przede wszystkim zwiększenie emerytury za okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Chodzi więc nie o sam fakt posiadania gospodarstwa, lecz o okresy, za które były opłacane składki na Fundusz Emerytalny Rolników, Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników albo ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników.

W przypadku emerytur obliczanych według dawnych zasad podstawowe znaczenie ma art. 56 ustawy emerytalnej. Przy emeryturach obliczanych według nowych zasad odpowiednikiem jest art. 26a tej ustawy. W obu wariantach trzeba odróżnić pracę w gospodarstwie od opłacania składek rolniczych. To pierwsze może mieć znaczenie przy ustalaniu stażu, ale nie zawsze powoduje podwyższenie świadczenia.

Kiedy przysługuje zwiększenie za składki rolnicze?

Zwiększenie rolne może zostać doliczone do emerytury z ZUS, jeżeli emeryt wykaże okresy opłacania składek rolniczych, a jednocześnie nie ma ustalonego prawa do emerytury rolniczej. Przy świadczeniach ustalanych według dawnych zasad art. 56 ustawy przewiduje, że jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe nie zostały uzupełnione okresami pracy rolniczej z art. 10, emerytura ulega zwiększeniu za okres opłacania składek rolniczych. Zwiększenie to przyznaje się na wniosek zainteresowanego.

Jeżeli więc ZUS w dawnym postępowaniu doliczył okres pracy w gospodarstwie tylko po to, aby uzupełnić wymagany staż, nie oznacza to automatycznie, że za ten sam okres należało się jeszcze zwiększenie rolne. Trzeba osobno sprawdzić, czy chodziło o okres pracy w gospodarstwie, okres prowadzenia gospodarstwa, okres podlegania ubezpieczeniu rolniczemu, czy faktycznie okres opłacania składek.

Od kiedy ZUS wypłaca podwyższone świadczenie?

Podstawową zasadą jest to, że świadczenia emerytalno-rentowe wypłaca się od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek albo wydano decyzję z urzędu, nawet jeżeli warunki do świadczenia lub podwyższenia były spełnione wcześniej. Przy ponownym ustaleniu wysokości emerytury art. 133 ustawy emerytalnej wskazuje, że podwyższone świadczenie wypłaca się od miesiąca, w którym powstało prawo do podwyższenia, ale co do zasady nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydania decyzji z urzędu.

Dlatego w typowej sytuacji, w której emeryt dopiero po latach składa wniosek o doliczenie zwiększenia rolnego i dopiero wtedy przedstawia potrzebne dokumenty, ZUS wypłaca podwyższoną emeryturę od miesiąca złożenia tego wniosku. Samo to, że składki były opłacane wiele lat wcześniej, nie przesądza jeszcze o obowiązku wypłaty wyrównania od daty przyznania emerytury.

Czy można żądać wyrównania za 3 lata wstecz?

Tak, ale tylko w szczególnej sytuacji. Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej ZUS może wypłacić świadczenie lub jego podwyższenie za okres 3 lat poprzedzających miesiąc złożenia wniosku, jeżeli odmowa albo przyznanie niższego świadczenia były następstwem błędu organu rentowego lub organu odwoławczego.

W opisanej sprawie oznacza to, że trzeba ustalić, czy w aktach emerytalnych z 1990 r. znajdowały się dokumenty potwierdzające nie tylko pracę w gospodarstwie, ale również opłacanie składek rolniczych, i czy z treści wniosku lub dokumentów wynikało żądanie uwzględnienia tego okresu w wysokości emerytury. Jeżeli ZUS miał komplet dokumentów i mimo to pominął zwiększenie, można argumentować, że doszło do błędu organu. Jeżeli natomiast wniosku o zwiększenie nie było albo brakowało dowodów opłacania składek, uzyskanie wyrównania za okres wstecz będzie znacznie trudniejsze.

Jak sprawdzić, czy ZUS popełnił błąd?

Pierwszym krokiem powinno być złożenie wniosku o wgląd w akta emerytalne albo o wydanie kopii najważniejszych dokumentów. Osoba uprawniona może działać osobiście, a członek rodziny powinien mieć odpowiednie pełnomocnictwo. W aktach należy odszukać przede wszystkim pierwotny wniosek emerytalny, decyzję przyznającą emeryturę, zaświadczenia dotyczące okresów pracy w gospodarstwie, dokumenty o opłacaniu składek rolniczych oraz późniejszą decyzję przyznającą zwiększenie rolne.

Jeżeli po analizie akt okaże się, że ZUS dysponował dokumentami koniecznymi do naliczenia zwiększenia, można złożyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia z powołaniem się na art. 114 i art. 133 ustawy emerytalnej. W piśmie warto jasno wskazać, że żądanie dotyczy nie tylko bieżącego przeliczenia emerytury, ale także wyrównania za okres 3 lat wstecz z powodu błędu organu rentowego.

Jeżeli ZUS odmówi wyrównania albo wyda decyzję niekorzystną, od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji.

Praca w gospodarstwie a opłacanie składek

W opisanej sprawie istotne jest rozróżnienie dwóch kwestii. Po pierwsze, okres pracy w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza przed objęciem rolników powszechnym ubezpieczeniem społecznym, może być brany pod uwagę jako okres uzupełniający przy ustalaniu prawa do świadczenia. Po drugie, zwiększenie rolne wiąże się z okresami opłacania składek rolniczych. To są różne mechanizmy.

Jeżeli ZUS w 1990 r. doliczył 15 lat pracy w gospodarstwie do stażu, nie przesądza to jeszcze, że automatycznie powinien był wypłacać zwiększenie za składki. Ma to jednak znaczenie dowodowe: pokazuje, że ZUS analizował okresy rolnicze i prawdopodobnie posiadał część dokumentów. Jeżeli w tych samych aktach znajdowało się także zaświadczenie o opłacaniu składek, może to wzmacniać argument o błędzie organu.

Nie można natomiast bez sprawdzenia akt przyjąć, że wyrównanie należy się od 1990 r. Obecna praktyka i przepisy pozwalają co najwyżej rozważać wyrównanie za 3 lata wstecz, gdy zostanie wykazany błąd ZUS. W pozostałym zakresie podwyższenie świadczenia działa zasadniczo od miesiąca złożenia właściwego wniosku.

FAQ

Czy zwiększenie rolne jest tym samym co emerytura z KRUS?

Nie. Zwiększenie rolne jest doliczeniem do emerytury z ZUS za okresy opłacania składek rolniczych. Nie przysługuje osobie, która ma już ustalone prawo do emerytury rolniczej.

Czy wystarczy, że ktoś pracował w gospodarstwie rodziców?

Nie zawsze. Praca w gospodarstwie może mieć znaczenie dla stażu emerytalnego, ale zwiększenie rolne zależy zasadniczo od okresów opłacania składek rolniczych i ich udokumentowania.

Czy ZUS powinien sam naliczyć zwiększenie rolne?

Przy zwiększeniu z art. 56 ustawy przepisy wskazują, że przyznaje się je na wniosek zainteresowanego. W praktyce trzeba złożyć wniosek i przedstawić dokumenty potwierdzające okresy opłacania składek, zwykle zaświadczenie KRUS lub dokumenty zachowane w aktach.

Czy można uzyskać wyrównanie od dnia przejścia na emeryturę?

Zwykle nie. Co do zasady podwyższenie wypłaca się od miesiąca złożenia wniosku. Wyrównanie za okres wstecz jest możliwe przede wszystkim wtedy, gdy niższe świadczenie było skutkiem błędu ZUS, i zasadniczo obejmuje maksymalnie 3 lata poprzedzające miesiąc wniosku.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi wyrównania?

Należy przeanalizować uzasadnienie decyzji i akta emerytalne. Jeżeli są podstawy do sporu, można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem oddziału ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 26a, art. 56, art. 114, art. 129 i art. 133: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Informacja KRUS o zwiększeniu rolnym do emerytury z ZUS: krus.pl.
• Informacja ZUS o postępowaniu odwoławczym od decyzji w sprawach emerytur i rent: zus.pl.