Sprawa o zasiedzenie a koszty po przegranej

Sprawa o zasiedzenie a koszty sądowe

Sprawa o stwierdzenie zasiedzenia jest sprawą cywilną rozpoznawaną w postępowaniu nieprocesowym. Wniosek może złożyć każdy zainteresowany, co wynika z art. 609 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Samo zasiedzenie własności nieruchomości opiera się na art. 172 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: posiadacz samoistny nabywa własność po 20 latach w dobrej wierze albo po 30 latach w złej wierze.

Koszty sądowe w sprawach cywilnych obejmują opłaty i wydatki, co wynika z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W sprawie o zasiedzenie największe znaczenie mają zwykle: opłata od wniosku, zaliczki na opinię biegłego geodety lub rzeczoznawcy, koszty ogłoszeń oraz ewentualne koszty pełnomocników.

Opłata stała od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości wynosi 2000 zł. Podstawą jest art. 40 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli w toku sprawy konieczna jest opinia biegłego, sąd może wezwać do wpłacenia zaliczki na wydatki. W praktyce przy sporze o granice działki, przebieg posiadania albo część nieruchomości opinia geodety bywa kluczowa.

Kto płaci koszty, gdy uczestnik przegra sprawę o zasiedzenie?

W postępowaniu nieprocesowym nie działa automatyczna zasada, że przegrywający zawsze zwraca wszystkie koszty wygrywającemu. Zgodnie z art. 520 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Oznacza to, że samo oddalenie stanowiska uczestnika nie musi jeszcze prowadzić do obciążenia go kosztami wnioskodawcy.

Od tej zasady są jednak ważne wyjątki. Jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani wynikiem sprawy albo ich interesy są sprzeczne, sąd może na podstawie art. 520 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów albo obciążyć nimi tylko niektórych uczestników. Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, a wniosek jednego z nich został oddalony albo jego twierdzenia nie zostały uwzględnione, sąd może na podstawie art. 520 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego zasądzić zwrot kosztów od tego uczestnika. Ten sam przepis pozwala obciążyć kosztami uczestnika, który postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.

W sprawie o zasiedzenie interesy właściciela nieruchomości i osoby twierdzącej, że nabyła własność przez zasiedzenie, są zazwyczaj sprzeczne. Dlatego sąd może odstąpić od reguły z art. 520 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zwłaszcza gdy jedna ze stron jednoznacznie przegra spór, a druga poniosła koszty niezbędne do obrony swoich praw.

Zwolnienie od kosztów sądowych w toku sprawy

Jeżeli uczestnik nie jest w stanie zapłacić opłaty, zaliczki na biegłego lub innych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku osoby fizycznej podstawą jest art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przepis wymaga złożenia oświadczenia, z którego wynika, że osoba nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych można złożyć na piśmie albo ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona albo już się toczy. Wynika to z art. 105 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Do wniosku osoby fizycznej trzeba dołączyć oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym mowa w art. 102 ust. 2 tej ustawy. W praktyce należy podać między innymi dochody domowników, stałe wydatki, zobowiązania, majątek, liczbę osób na utrzymaniu i koszty leczenia.

Sąd może przyznać zwolnienie w całości albo w części. Zwolnienie częściowe może polegać na przykład na zwolnieniu od zaliczki na biegłego powyżej określonej kwoty albo od konkretnej opłaty. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. W postępowaniu nieprocesowym zasada ta ma znaczenie wtedy, gdy sąd na podstawie art. 520 § 2 lub § 3 Kodeksu postępowania cywilnego obciąży uczestnika kosztami innego uczestnika.

Umorzenie należności sądowych po przegranej sprawie

Zwolnienie od kosztów sądowych i umorzenie należności sądowych to dwie różne instytucje. Zwolnienie dotyczy kosztów, które trzeba ponieść w toku sprawy albo przed jej wszczęciem. Umorzenie dotyczy natomiast należności sądowej, która już powstała, na przykład po prawomocnym zakończeniu sprawy, gdy sąd nakazał ściągnięcie od uczestnika wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa.

Możliwość umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty należności sądowych wynika z rozdziału dotyczącego ulg w spłacie należności sądowych w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności z art. 119-125 tej ustawy. Wniosek o umorzenie powinien wykazywać, że ze względu na sytuację rodzinną, majątkową, dochody i realne możliwości płatnicze ściągnięcie należności wywołałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla dłużnika lub jego rodziny.

Do wniosku warto dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację: zaświadczenia o dochodach, decyzje o świadczeniach, dokumenty potwierdzające bezrobocie, koszty leczenia, czynsz, kredyty, alimenty, liczbę osób na utrzymaniu oraz aktualne zestawienie miesięcznych wydatków. Samo ogólne stwierdzenie o trudnej sytuacji zwykle nie wystarcza. Organ rozpoznający wniosek ocenia, czy dłużnik rzeczywiście nie ma możliwości zapłaty bez narażenia siebie lub rodziny na szczególnie dotkliwe skutki.

Jeżeli całkowite umorzenie jest mało prawdopodobne, można alternatywnie wnosić o rozłożenie należności na raty albo odroczenie terminu zapłaty. Takie rozwiązanie bywa praktyczne, gdy dochody są niewielkie, ale pozwalają na stopniową spłatę.

Jak przygotować wniosek o zwolnienie albo umorzenie?

Wniosek powinien być konkretny i oparty na dokumentach. Należy wskazać sygnaturę akt sprawy, oznaczyć sąd, opisać żądanie oraz wyjaśnić, dlaczego zapłata kosztów nie jest możliwa albo dlaczego ściągnięcie należności sądowej wywoła wyjątkowo ciężkie skutki. Jeżeli sprawa jeszcze trwa, właściwy będzie najczęściej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jeżeli należność została już ustalona i sąd wzywa do zapłaty, właściwy może być wniosek o umorzenie, odroczenie albo raty.

W sprawach o zasiedzenie warto dodatkowo wskazać, czy uczestnik broni prawa własności swojej nieruchomości, czy posiada tylko część działki, czy spór dotyczy granicy, a także jakie koszty już poniósł. Te okoliczności mogą mieć znaczenie przy ocenie, czy obciążenie go kosztami byłoby uzasadnione.

FAQ

Źródła

• Art. 172 § 1-2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 609 § 1 oraz art. 520 § 1-3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 2 ust. 1, art. 40, art. 102 ust. 1-2, art. 105 ust. 1, art. 108 oraz art. 119-125 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.