Sprzedaż samochodu z wadą ukrytą a zwrot pieniędzy

Sprzedaż samochodu z wadą ukrytą – od czego zacząć?

Jeżeli po sprzedaży używanego samochodu kupujący zgłasza poważną usterkę, nie należy od razu zakładać, że trzeba zwrócić całą cenę. W pierwszej kolejności trzeba ustalić: kto był stronami umowy, czy w umowie ograniczono lub wyłączono rękojmię, jaka dokładnie wada została stwierdzona oraz czy istniała już w chwili wydania pojazdu.

W typowej sprzedaży prywatnej, czyli gdy osoba fizyczna sprzedaje samochód innej osobie fizycznej poza działalnością gospodarczą, zastosowanie mają przepisy o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej z art. 556–576 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Inaczej wygląda sytuacja, gdy sprzedawcą jest przedsiębiorca, a kupującym konsument – wtedy dla umów zawartych od 1 stycznia 2023 r. stosuje się przede wszystkim przepisy o braku zgodności towaru z umową z art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, czy wada silnika była rzeczywiście wadą istniejącą już w chwili sprzedaży albo wynikała z przyczyny tkwiącej w samochodzie w tej chwili. Taki warunek odpowiedzialności sprzedawcy wynika z art. 559 Kodeksu cywilnego.

Czy sprzedawca odpowiada, jeżeli nie wiedział o wadzie?

Tak, sama niewiedza sprzedawcy nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności z rękojmi. Z art. 556 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny, ale nie oznacza odpowiedzialności za każdą awarię, która pojawi się po sprzedaży.

Na podstawie art. 559 Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną tylko wtedy, gdy wada istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo wynikła z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. W praktyce oznacza to, że kupujący powinien wykazać, że problem z silnikiem nie powstał dopiero po wydaniu samochodu wskutek jego eksploatacji, zaniedbania, nieprawidłowej jazdy albo późniejszej awarii.

Sprzedawca nie odpowiada również za wadę, o której kupujący wiedział w chwili zawarcia umowy. Wynika to z art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli więc kupujący był poinformowany o konkretnej usterce albo wynikała ona jasno z protokołu, ogłoszenia, korespondencji lub badania technicznego, jego roszczenia w tym zakresie mogą być ograniczone.

Wyłączenie albo ograniczenie rękojmi w umowie sprzedaży auta

Przy sprzedaży prywatnej strony mogą odpowiedzialność z rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Taką możliwość przewiduje art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego bardzo duże znaczenie ma treść umowy sprzedaży samochodu.

Jeżeli w umowie wpisano wyraźne postanowienie, że strony wyłączają rękojmię za wady pojazdu, kupujący co do zasady nie może później skutecznie dochodzić roszczeń z rękojmi. Wyjątek wynika z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego: wyłączenie albo ograniczenie rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę przed kupującym.

Podstępne zatajenie wady to nie jest sama niewiedza o usterce. Kupujący musiałby wykazać, że sprzedawca wiedział o konkretnej wadzie i celowo jej nie ujawnił albo podjął działania mające ukryć problem, na przykład skasował błędy, zataił wcześniejszą diagnozę albo przed sprzedażą doraźnie zamaskował objawy awarii.

Jakie uprawnienia ma kupujący z rękojmi?

Jeżeli rękojmia nie została skutecznie wyłączona, a wada rzeczywiście istniała w chwili sprzedaży albo wynikała z wcześniejszej przyczyny, kupujący może skorzystać z uprawnień przewidzianych w Kodeksie cywilnym. Najważniejsze z nich wynikają z art. 560 i art. 561 Kodeksu cywilnego.

Czy kupujący może żądać od razu zwrotu pieniędzy?

Kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, jeżeli wada jest istotna. Wynika to z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, a ograniczenie przy wadzie nieistotnej wynika wprost z art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego. Wada silnika może być wadą istotną, ale nie zawsze tak będzie. Zależy to od rodzaju usterki, kosztu naprawy, wpływu na bezpieczeństwo i możliwość normalnego korzystania z samochodu.

Jeżeli jest to pierwsze zgłoszenie wady, sprzedawca może zapobiec odstąpieniu od umowy, gdy niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego usunie wadę albo wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad. Tak stanowi art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego. Przy sprzedaży używanego auta w praktyce chodzi zwykle o naprawę albo pokrycie uzasadnionych kosztów naprawy, a nie o wymianę samochodu.

Ograniczenie to nie działa, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca wcześniej nie wykonał obowiązku wymiany albo usunięcia wady. Także to wynika z art. 560 § 1 zdanie drugie Kodeksu cywilnego.

Co powinien zrobić sprzedawca po otrzymaniu reklamacji?

Sprzedawca nie powinien ignorować zgłoszenia, ale nie musi przyjmować żądania kupującego bez dowodów. Najbezpieczniej odpowiedzieć pisemnie, najlepiej e-mailem albo listem poleconym, i poprosić o przedstawienie dokumentów potwierdzających wadę.

W praktyce warto wykonać następujące kroki:

• poprosić kupującego o pisemne wskazanie, jakiej wady dotyczy reklamacja i jakiego żądania dochodzi,
• zażądać diagnozy z warsztatu, kosztorysu naprawy, zdjęć, wydruków błędów diagnostycznych albo opinii rzeczoznawcy,
• zaproponować oględziny samochodu w uzgodnionym warsztacie albo u niezależnego rzeczoznawcy,
• sprawdzić treść umowy sprzedaży, zwłaszcza postanowienia o rękojmi i opis stanu pojazdu,
• jeżeli wada jest potwierdzona i istniała w chwili sprzedaży, rozważyć niezwłoczne usunięcie wady zamiast zwrotu całej ceny.

Jeżeli kupujący samodzielnie naprawi pojazd bez umożliwienia sprzedawcy weryfikacji usterki, może to utrudnić ocenę, czy wada istniała w chwili sprzedaży oraz czy koszt naprawy był zasadny. Nie wyklucza to automatycznie roszczeń kupującego, ale daje sprzedawcy argumenty do kwestionowania wysokości albo podstawy żądania.

Terminy odpowiedzialności przy sprzedaży używanego auta

Na podstawie art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem dwóch lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. W przypadku sprzedaży prywatnej strony mogą ten okres ograniczyć albo rękojmię wyłączyć, zgodnie z art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego.

Roszczenie o usunięcie wady albo wymianę rzeczy przedawnia się z upływem roku od dnia stwierdzenia wady, co wynika z art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego. W tym samym terminie kupujący może co do zasady złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny, zgodnie z art. 568 § 3 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak wada została stwierdzona po upływie terminu odpowiedzialności z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego, rękojmia może już nie chronić kupującego.

Inne zasady mogą dotyczyć sprzedaży przez przedsiębiorcę konsumentowi. Wtedy dla towarów sprzedanych od 1 stycznia 2023 r. art. 43c ust. 1 ustawy o prawach konsumenta przewiduje odpowiedzialność przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili, chyba że termin przydatności towaru do użycia jest dłuższy.

Czy sprzedawca może dochodzić roszczeń od poprzedniego właściciela?

Jeżeli obecny sprzedawca sam kupił wcześniej samochód z wadą, może rozważyć roszczenia wobec swojego sprzedawcy. Podstawą również mogą być przepisy o rękojmi z art. 556 i następnych Kodeksu cywilnego, o ile nie upłynęły terminy z art. 568 Kodeksu cywilnego i rękojmia nie została skutecznie wyłączona albo ograniczona.

Trzeba jednak pamiętać, że każda umowa jest oceniana osobno. To, że obecny kupujący zgłasza roszczenia do sprzedawcy, nie oznacza automatycznie, że poprzedni właściciel będzie odpowiadał. Konieczne może być wykazanie, że ta sama wada istniała już w chwili wcześniejszej sprzedaży.

FAQ

Czy muszę oddać pieniądze, jeżeli kupujący zgłosił wadę po kilku dniach?

Nie zawsze. Kupujący musi wykazać istnienie wady i jej związek ze stanem samochodu w chwili sprzedaży. Jeżeli wada jest istotna, może żądać odstąpienia od umowy na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, ale przy pierwszej reklamacji sprzedawca może zaproponować niezwłoczne usunięcie wady.

Czy brak wiedzy o wadzie zwalnia sprzedawcę z rękojmi?

Nie. Art. 556 § 1 Kodeksu cywilnego nie uzależnia odpowiedzialności z rękojmi od winy ani wiedzy sprzedawcy. Znaczenie ma jednak to, czy wada istniała w chwili wydania auta albo wynikała z przyczyny tkwiącej w pojeździe w tej chwili, co wynika z art. 559 Kodeksu cywilnego.

Czy w umowie można wyłączyć rękojmię za używany samochód?

Tak, przy sprzedaży prywatnej pozwala na to art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Wyłączenie rękojmi nie chroni jednak sprzedawcy, który podstępnie zataił wadę, ponieważ art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego uznaje takie wyłączenie za bezskuteczne.

Czy wada silnika zawsze jest wadą istotną?

Nie zawsze. Wada silnika często może być istotna, ale ocena zależy od rodzaju usterki, kosztu naprawy, wieku i przebiegu pojazdu, wpływu na bezpieczeństwo oraz możliwości normalnego korzystania z auta. Art. 560 § 4 Kodeksu cywilnego wyłącza odstąpienie od umowy przy wadzie nieistotnej.

Co zrobić, jeżeli kupujący nie chce udostępnić auta do sprawdzenia?

Warto pisemnie wezwać kupującego do umożliwienia oględzin i wskazać, że bez weryfikacji nie da się ocenić odpowiedzialności z art. 559 Kodeksu cywilnego. Odmowa współpracy nie zamyka kupującemu drogi do sądu, ale może utrudnić mu wykazanie zasadności roszczeń.

Podsumowanie

Sprzedawca używanego samochodu może odpowiadać za wadę ukrytą, nawet jeżeli o niej nie wiedział, ale odpowiedzialność nie jest automatyczna. Kupujący musi wykazać, że wada istniała w chwili sprzedaży albo wynikała z przyczyny tkwiącej w pojeździe w tej chwili. Znaczenie ma też treść umowy, zwłaszcza ewentualne wyłączenie lub ograniczenie rękojmi.

Jeżeli kupujący żąda zwrotu pieniędzy po kilku dniach, sprzedawca powinien przede wszystkim zażądać dowodów, umożliwić oględziny i rozważyć niezwłoczną naprawę, jeżeli wada rzeczywiście obciąża sprzedawcę. Zwrot całej ceny jest zasadny przede wszystkim wtedy, gdy wada jest istotna, rękojmia nie została wyłączona, a sprzedawca nie może skutecznie i szybko usunąć wady. Przy zwrocie ceny osobny problem powstaje, gdy w umowie wpisano kwotę niższą od faktycznie zapłaconej; zobacz, jak dochodzić zwrotu pieniędzy przy zaniżonej cenie samochodu w umowie.

Źródła

• Art. 556, art. 557, art. 558, art. 559, art. 560, art. 561, art. 568 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 43a–43g ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta – w zakresie sprzedaży przez przedsiębiorcę konsumentowi.