Pozew o uchylenie alimentów, gdy dziecko mieszka z ojcem

Pozew o uchylenie alimentów na małoletnie dziecko

W opisanej sytuacji co do zasady należy wnieść pozew przeciwko małoletniemu dziecku reprezentowanemu przez jego przedstawiciela ustawowego. Wynika to z art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.

W praktyce oznaczenie strony pozwanej najczęściej przyjmuje formę: „małoletni Jan Kowalski, reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową Annę Kowalską”. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, a sprawa dotyczy świadczeń alimentacyjnych należnych dziecku od drugiego rodzica, reprezentacja dziecka przez matkę jest co do zasady dopuszczalna na podstawie art. 98 § 2 pkt 2 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Samo postanowienie o zmianie miejsca pobytu dziecka przy ojcu nie uchyla jeszcze wcześniej zasądzonych alimentów. Dopóki obowiązuje wcześniejszy wyrok lub ugoda, obowiązek płacenia nadal istnieje. Dlatego po zmianie miejsca pobytu dziecka trzeba wystąpić o zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego w razie zmiany stosunków.

Jeżeli dziecko od dłuższego czasu faktycznie mieszka z ojcem, a ojciec ponosi na co dzień pełne koszty jego utrzymania, jest to typowa „zmiana stosunków” w rozumieniu art. 138 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Taki stan powinien być jednak udowodniony dokumentami i innymi dowodami.

Co trzeba wykazać w pozwie

W pozwie warto jasno opisać od kiedy dziecko mieszka z ojcem, kto faktycznie zaspokaja jego codzienne potrzeby oraz czy matka nadal ponosi istotny ciężar utrzymania. W sprawach alimentacyjnych sąd ocenia rzeczywisty stan wykonywania obowiązków wobec dziecka, a nie tylko formalny adres czy same deklaracje rodziców.

Przydatne dowody to w szczególności:

• postanowienie sądu o ustaleniu miejsca pobytu dziecka,
• zaświadczenie ze szkoły lub przedszkola, że dziecko mieszka i jest odbierane przez ojca,
• potwierdzenia wydatków ponoszonych przez ojca,
• dokumentacja medyczna, umowy, rachunki i przelewy,
• zeznania świadków potwierdzające, że dziecko stale mieszka z ojcem.

Jeżeli dziecko mieszka z ojcem dopiero od niedawna albo nadal przebywa naprzemiennie u obojga rodziców, wynik sprawy może zależeć od szczegółów stanu faktycznego. W takich przypadkach sąd może nie uchylić alimentów całkowicie, lecz np. je obniżyć albo zmienić sposób ich wykonywania.

Od kiedy można żądać uchylenia alimentów

W pozwie można wskazać, od jakiej daty powód domaga się uchylenia obowiązku alimentacyjnego. Podstawą materialną nadal jest art. 138 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Sąd bada, od kiedy rzeczywiście nastąpiła zmiana stosunków.

W praktyce sąd nie jest związany wyłącznie datą wydania postanowienia o miejscu pobytu dziecka, jeżeli z dowodów wynika, że dziecko wcześniej faktycznie mieszkało już z ojcem. Jednak rozstrzygnięcie w tym zakresie zawsze zależy od konkretnego materiału dowodowego. Nie można więc z góry założyć, że alimenty zostaną uchylone automatycznie z datą wcześniejszą.

Jeżeli chcesz porównać podobne sytuacje procesowe, pomocne mogą być materiały o uchyleniu z datą wsteczną oraz o uchyleniu na wniosek dziecka.

Koszty procesu i opłata od pozwu

W pozwie można zawrzeć wniosek o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podstawę stanowi art. 98 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę powinna zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że koszty „zapłaci matka z własnej kieszeni”. Formalnie stroną pozwaną jest dziecko, reprezentowane przez matkę. O kosztach rozstrzyga sąd w orzeczeniu kończącym sprawę. W sprawach rodzinnych sądy czasem stosują także art. 102 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego i w wypadkach szczególnie uzasadnionych nie obciążają strony przegrywającej pełnymi kosztami.

Jeżeli chodzi o opłatę od pozwu, to powód w sprawie o obniżenie albo uchylenie alimentów nie korzysta z uprzywilejowania przysługującego stronie dochodzącej alimentów. Zwolnienie przewidziane w art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dotyczy strony dochodzącej roszczeń alimentacyjnych oraz strony pozwanej w takiej sprawie. Nie obejmuje ono co do zasady powoda żądającego obniżenia lub uchylenia alimentów.

Wartość przedmiotu sporu ustala się według art. 22 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego. W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok – za cały czas ich trwania. Dla pozwu o uchylenie alimentów będzie to więc zazwyczaj 12-krotność miesięcznej kwoty alimentów.

Wysokość opłaty od pozwu określa art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Dla niższych wartości sporu opłaty są kwotowe według progów ustawowych, a przy wartości ponad 20 000 zł pobiera się 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 200 000 zł.

Jeżeli sprawa dotyczy pełnoletniego dziecka, warto porównać także materiał o uchyleniu na dorosłego syna oraz o tym, czy możliwa jest zgoda syna na uchylenie.

Jak sformułować żądanie pozwu

Przykładowo w pozwie można zawrzeć żądanie:

Jeżeli chcesz, możesz też zgłosić wniosek o zabezpieczenie na czas trwania procesu, ale jego zasadność zależy od konkretnej sytuacji, zwłaszcza od tego, czy alimenty są nadal egzekwowane i czy zachodzi potrzeba tymczasowego uregulowania obowiązków stron.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak sąd może oceniać podobne sprawy w zależności od wieku dziecka, faktycznego miejsca zamieszkania i sposobu ponoszenia kosztów utrzymania.

FAQ

Czy po przeprowadzce dziecka do ojca alimenty wygasają automatycznie?

Nie. Wcześniejszy wyrok albo ugoda nadal obowiązuje, dopóki nie zostanie zmieniona przez sąd albo strony nie zawrą skutecznej ugody zatwierdzonej w odpowiedniej formie.

Kogo pozwać, gdy dziecko jest małoletnie?

Pozwanym jest małoletnie dziecko, reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego, najczęściej matkę. Taką reprezentację opiera się na art. 98 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Czy można domagać się zwrotu kosztów procesu?

Tak. W pozwie można złożyć taki wniosek, ale o tym, czy i w jakim zakresie koszty zostaną zasądzone, rozstrzyga sąd na podstawie art. 98 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, a wyjątkowo także art. 102 tej ustawy.

Jak obliczyć wartość przedmiotu sporu?

Najczęściej jako 12-krotność miesięcznych alimentów. Wynika to z art. 22 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego dotyczącego świadczeń powtarzających się.

Czy sąd może uchylić alimenty od wcześniejszej daty?

Może, jeżeli z dowodów wynika, że zmiana stosunków nastąpiła wcześniej. Nie jest to jednak automatyczne i zależy od konkretnego stanu faktycznego oraz materiału dowodowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

4. Art. 98 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: link do przepisu

5. Art. 98 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego: link do przepisu

6. Art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: link do przepisu