Przewlekłość sprawy o zniesienie współwłasności – co zrobić

Skarga na przewlekłość postępowania sądowego

W opisanej sytuacji podstawowym środkiem prawnym jest skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, uregulowana w ustawie z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, przewlekłość zachodzi wtedy, gdy postępowanie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy albo dłużej, niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia.

Sama długość postępowania nie przesądza jeszcze automatycznie o przewlekłości, ale w praktyce sprawa trwająca wiele lat, z rozprawami wyznaczanymi sporadycznie i bez wyraźnego postępu, może uzasadniać wniesienie skargi. Przy ocenie bierze się pod uwagę m.in. terminowość i prawidłowość czynności sądu, charakter sprawy, jej stopień zawiłości oraz zachowanie stron. Wynika to z art. 2 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r.

W sprawach o zniesienie współwłasności postępowanie bywa trudniejsze niż zwykły proces, bo często wymaga opinii biegłych, map, projektów podziału i ustaleń co do sposobu korzystania z nieruchomości. To jednak nie usprawiedliwia wieloletniej bezczynności ani sytuacji, w której sąd przez długi czas nie podejmuje realnych czynności zmierzających do zakończenia sprawy.

Gdzie i kiedy złożyć skargę

Skargę wnosi się w toku postępowania. To bardzo ważne: środek ten służy przede wszystkim przyspieszeniu trwającej sprawy, a nie wyłącznie ocenie tego, co już się wydarzyło.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r., skargę wnosi się do sądu właściwego do rozpoznania skargi za pośrednictwem sądu, przed którym toczy się postępowanie. W sprawach cywilnych sądem właściwym jest co do zasady sąd przełożony nad sądem prowadzącym sprawę, co wynika z art. 4 ust. 1 tej ustawy.

Przykładowo: jeżeli sprawa o zniesienie współwłasności toczy się w sądzie rejonowym, skargę rozpoznaje zasadniczo sąd okręgowy. Jeżeli sprawa toczy się w sądzie okręgowym – skargę rozpoznaje sąd apelacyjny.

Skarga powinna wskazywać, na czym polega przewlekłość: datę wszczęcia sprawy, daty ostatnich czynności, okresy bezczynności, liczbę rozpraw, brak reakcji sądu na pisma, opóźnienia w zlecaniu opinii biegłym lub w wyznaczaniu terminów po uzyskaniu opinii.

Zobacz również:

odroczenie rozprawy z powodu niemożności stawienia się w sądzie

Co może orzec sąd po uwzględnieniu skargi

Jeżeli skarga okaże się zasadna, sąd stwierdza przewlekłość postępowania. Tak stanowi art. 12 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r.

Jednocześnie sąd może:

• zalecić sądowi prowadzącemu sprawę podjęcie w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności – art. 12 ust. 3 ustawy,
• przyznać od Skarbu Państwa odpowiednią sumę pieniężną – art. 12 ust. 4 ustawy.

Obecnie suma pieniężna przyznawana stronie wynosi od 2 000 zł do 20 000 zł. Wynika to wprost z art. 12 ust. 4 ustawy z 17 czerwca 2004 r. Wysokość tej kwoty zależy od okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności od czasu trwania zwłoki i jej skutków dla strony.

Warto pamiętać, że jest to szczególny środek ochrony. Przyznanie tej sumy nie zamyka automatycznie drogi do dochodzenia dalej idącego odszkodowania lub zadośćuczynienia w odrębnym postępowaniu, jeżeli strona poniosła większą szkodę. Podstawę daje art. 15 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r.

Ile kosztuje skarga na przewlekłość

Od skargi pobiera się opłatę stałą w wysokości 200 zł, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r.

Jeżeli skarga zostanie uwzględniona, skarżącemu zwraca się opłatę. Wynika to z art. 17 ust. 3 ustawy.

Sąd powinien rozpoznać skargę w terminie 2 miesięcy od dnia jej złożenia, co wynika z art. 11 ustawy z 17 czerwca 2004 r.

Czy wcześniej trzeba składać „ponaglenie” do sądu?

W postępowaniu cywilnym nie ma formalnego środka o nazwie „ponaglenie”, który byłby odpowiednikiem ponaglenia z postępowania administracyjnego. W praktyce można jednak i warto złożyć do sądu pismo procesowe z wnioskiem o podjęcie czynności, wyznaczenie rozprawy albo wydanie określonego zarządzenia.

Takie pismo nie zastępuje skargi na przewlekłość, ale bywa użyteczne z dwóch powodów. Po pierwsze, czasem rzeczywiście mobilizuje sąd. Po drugie, pokazuje później, że strona sygnalizowała problem i domagała się biegu sprawy.

W piśmie warto wskazać konkretnie, czego strona żąda, np. wyznaczenia terminu rozprawy, rozpoznania wniosków dowodowych, wezwania biegłego do uzupełnienia opinii czy zakończenia postępowania dowodowego.

Co napisać w piśmie o podjęcie czynności

Dobre pismo do sądu powinno zawierać:

• sygnaturę akt,
• wskazanie, od kiedy sprawa się toczy,
• opis ostatniej czynności i długości przerwy,
• krótkie wyjaśnienie, jakie skutki powoduje zwłoka,
• konkretne żądanie, np. wyznaczenia rozprawy lub podjęcia określonej czynności.

Nie trzeba rozbudowywać takiego pisma. Najważniejsze jest, aby było rzeczowe i odnosiło się do konkretnych etapów sprawy.

Zobacz również:

czy adwokat może odmówić pokazania pisma do sądu

Co zrobić, jeśli pełnomocnik nic nie robi

Jeżeli ustanowiony pełnomocnik nie informuje o sprawie, nie składa pism mimo próśb albo nie reaguje na wielomiesięczną bezczynność sądu, trzeba oddzielić dwa problemy: przewlekłość postępowania oraz sposób wykonywania obowiązków przez pełnomocnika.

W relacji z pełnomocnikiem warto najpierw zażądać na piśmie:

• kopii wszystkich pism złożonych do sądu,
• informacji o aktualnym stanie sprawy,
• wyjaśnienia, jakie działania zostały podjęte i jakie będą podjęte dalej.

Jeżeli pełnomocnik nadal nie działa, można wypowiedzieć pełnomocnictwo i ustanowić nowego adwokata lub radcę prawnego. Jeżeli doszło do naruszenia obowiązków zawodowych, w konkretnych przypadkach można też rozważyć skargę do właściwej izby zawodowej. To jednak zależy od przebiegu współpracy, treści umowy i rzeczywistych zaniechań pełnomocnika.

Sama przewlekłość sądu nie oznacza jeszcze automatycznie winy pełnomocnika. Z drugiej strony, wieloletni brak aktywności pełnomocnika może pogarszać sytuację strony, jeżeli nie składa on wniosków, nie monitował sądu lub nie informuje klienta o stanie sprawy.

Sprawa o zniesienie współwłasności a szczególna uciążliwość przewlekłości

W sprawach o zniesienie współwłasności przewlekłość bywa szczególnie dotkliwa, bo często dotyczy realnego korzystania z mieszkania, domu albo gruntu. Strona może ponosić koszty utrzymania nieruchomości, nie mieć dostępu do swojej części, nie móc sprzedać udziału albo nie móc zakończyć konfliktu rodzinnego lub majątkowego.

Takie skutki warto opisać w skardze. Nie zmieniają one samej definicji przewlekłości, ale pomagają wykazać, że zwłoka ma dla strony konkretne, praktyczne konsekwencje.

Jakie przepisy mają znaczenie w sprawie o zniesienie współwłasności

Samo żądanie zniesienia współwłasności wynika z art. 210 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności.

Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym. Zastosowanie mają w szczególności przepisy art. 617–625 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Dla samego tempa sprawy ważne są także ogólne zasady procedury cywilnej, w tym obowiązek przeciwdziałania przewlekaniu postępowania oraz dążenie do sprawnego rozpoznania sprawy, wynikające z art. 6 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Przykłady

Poniżej dwa typowe przykłady pokazujące, kiedy skarga na przewlekłość może być uzasadniona i jak ocenić sytuację praktycznie.

Najczęstsze pytania

Czy skargę na przewlekłość można złożyć po zakończeniu sprawy?

Co do zasady skargę składa się w toku postępowania. Jeżeli sprawa już się zakończyła, ten środek zwykle nie służy już przyspieszeniu sprawy. W niektórych sytuacjach pozostaje analiza roszczeń odszkodowawczych, ale wymaga to odrębnej oceny stanu faktycznego.

Czy długi czas oczekiwania na opinię biegłego zawsze oznacza przewlekłość?

Nie zawsze. Jeżeli opinia jest szczególnie złożona, pewne opóźnienie może być obiektywnie uzasadnione. Problem pojawia się wtedy, gdy sąd przez długi czas nie nadzoruje pracy biegłego albo po uzyskaniu opinii nie podejmuje dalszych czynności.

Czy skarga na przewlekłość przyspiesza sprawę?

Często tak, bo po jej uwzględnieniu sąd przełożony może zalecić podjęcie konkretnych czynności w określonym terminie. Sama skarga nie gwarantuje jednak natychmiastowego zakończenia sprawy.

Czy można złożyć skargę bez adwokata?

Tak. Ustawa nie wprowadza przymusu adwokacko-radcowskiego dla skargi na przewlekłość w takiej sprawie. Pismo musi jednak być konkretne i dobrze uzasadnione.

Czy można jednocześnie zmienić pełnomocnika i złożyć skargę na przewlekłość?

Tak. Są to odrębne kwestie. Jeżeli brak zaufania do pełnomocnika utrudnia prowadzenie sprawy, można wypowiedzieć pełnomocnictwo i równolegle podjąć działania wobec przewlekłości postępowania.

Co praktycznie warto zrobić teraz

W opisanej sytuacji najrozsądniejsza kolejność działań jest zwykle następująca:

1. ustalić aktualny stan akt i datę ostatniej czynności sądu,
2. złożyć do sądu pismo o podjęcie czynności i wyznaczenie terminu,
3. zażądać od pełnomocnika pełnej informacji o sprawie i kopii pism,
4. jeżeli nadal występuje bezczynność – wnieść skargę na przewlekłość,
5. rozważyć zmianę pełnomocnika, jeśli dotychczasowy nie działa należycie.

Przy sprawie trwającej od wielu lat warto działać od razu na podstawie akt i konkretnych dat. To one decydują o ocenie, czy doszło do przewlekłości w rozumieniu ustawy.

Źródła

• Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 6 oraz art. 617–625.
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 210 § 1.