Ponowne małżeństwo a dziedziczenie przez żonę, dzieci i pasierbicę

W opisanej sytuacji trzeba oddzielić dwie kwestie: kto dziedziczy po Pani przyszłym mężu oraz czy jego córka będzie mogła dziedziczyć po Pani. Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy będzie chodziło o dziedziczenie ustawowe, czy testamentowe, oraz jaki skład będzie miał majątek w chwili śmierci.

Kto dziedziczy po mężu po zawarciu małżeństwa?

Jeżeli Pani partner umrze już po zawarciu małżeństwa i nie pozostawi testamentu, zastosowanie będzie miał art. 931 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem w pierwszej kolejności powołani do spadku są małżonek i dzieci spadkodawcy. Dziedziczą oni w częściach równych, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku. Jeżeli wśród spadkobierców są małoletnie dzieci, po śmierci męża pojawiają się dodatkowe formalności; opisujemy je w materiale o dziedziczeniu po mężu z małoletnimi dziećmi.

Jeżeli więc w chwili śmierci męża będzie żyła tylko Pani i jego jedna córka z poprzedniego związku, to przy dziedziczeniu ustawowym każda z Pań odziedziczy po 1/2 spadku. Gdyby mąż miał więcej dzieci, udział spadkowy byłby dzielony między małżonka i wszystkie dzieci, z zachowaniem minimalnego udziału małżonka wynoszącego 1/4.

Nie ma tu znaczenia, że córka jest już dorosła albo zakończyła naukę. Status pełnoletniości nie wyłącza dziecka od dziedziczenia ustawowego po rodzicu.

Co dokładnie wchodzi do spadku po zmarłym małżonku?

Przy małżeństwie bardzo ważne jest rozróżnienie między majątkiem wspólnym a majątkiem osobistym. Jeżeli małżonków łączy ustawowa wspólność majątkowa, to zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje majątek wspólny obejmujący co do zasady przedmioty nabyte w czasie jego trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Z kolei do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in.:

• przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej – art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę – art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej.

To oznacza, że po śmierci jednego z małżonków nie cały majątek wspólny wchodzi do spadku. Najpierw ustala się, jaka część należy już do żyjącego małżonka z tytułu wspólności majątkowej. Co do zasady jest to połowa majątku wspólnego. Dopiero druga połowa, przypadająca zmarłemu, wchodzi do spadku i podlega dziedziczeniu.

Przykład: jeśli małżonkowie kupili po ślubie mieszkanie do majątku wspólnego, to po śmierci męża Pani zachowuje swój udział wynikający ze wspólności majątkowej, a do spadku po mężu wchodzi tylko jego udział.

Zobacz również:

jak będzie wyglądał podział majątku męża po jego śmierci

Czy córka męża dziedziczy po Pani jako pasierbica?

Co do zasady – nie. Sam fakt zawarcia małżeństwa z jej ojcem nie powoduje, że jego córka staje się automatycznie Pani spadkobierczynią ustawową.

Pasierb może dziedziczyć z ustawy po ojczymie albo macosze wyłącznie na podstawie art. 934¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem w braku małżonka spadkodawcy i jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada dzieciom małżonka spadkodawcy, jeżeli żadne z ich rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku.

Przepis ten działa więc wyjątkowo. Aby pasierbica mogła dziedziczyć po Pani z ustawy, musiałyby być spełnione łącznie warunki:

• w chwili Pani śmierci nie żyłby Pani mąż,
• nie byłoby Pani krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy, czyli np. dzieci, wnuków, rodziców, rodzeństwa, zstępnych rodzeństwa, dziadków albo ich zstępnych – zgodnie z art. 931–934 Kodeksu cywilnego,
• żadne z rodziców pasierbicy nie żyłoby w chwili otwarcia spadku.

W praktyce oznacza to, że jeśli umrze Pani przed mężem, to jego córka nie odziedziczy po Pani z ustawy. Tak samo będzie wtedy, gdy w chwili Pani śmierci będzie żył jej drugi rodzic albo gdy będą istnieć Pani własni krewni powołani do dziedziczenia ustawowego.

Czy pasierbica może odziedziczyć po Pani majątek pochodzący od Pani rodziców?

Jeżeli odziedziczy Pani majątek po swoich rodzicach, to co do zasady będzie to Pani majątek osobisty na podstawie art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To samo dotyczy majątku nabytego przez Panią przed ślubem – zgodnie z art. 33 pkt 1 tej ustawy.

Po Pani śmierci dziedziczeniu podlegać będzie cały majątek należący do Pani w chwili śmierci, czyli zarówno majątek osobisty, jak i Pani udział w majątku wspólnym. Jednak to, kto go odziedziczy, zależy od zasad dziedziczenia ustawowego albo od treści testamentu.

Sama pasierbica nie nabywa żadnego szczególnego prawa do majątku, który wcześniej odziedziczy Pani po swoich rodzicach. Taki majątek nie „przechodzi” na nią automatycznie tylko dlatego, że jest córką Pani męża.

A co, jeśli chcecie uregulować to inaczej niż w ustawie?

Jeżeli chcą Państwo, by po śmierci jednego z małżonków majątek trafił inaczej niż wynika to z art. 931 Kodeksu cywilnego, potrzebny jest testament. Trzeba jednak pamiętać, że dziecko pominięte w testamencie może mieć roszczenie o zachowek na podstawie art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli byłoby powołane do spadku z ustawy.

W rodzinach patchworkowych często pojawia się też problem późniejszego podziału majątku między spadkobierców. Jeżeli po śmierci spadkodawcy współspadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia, konieczna bywa sprawa spadkowa - przebieg i koszty.

Tabela: kto dziedziczy w opisanym układzie rodzinnym?

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak te zasady działają w praktyce przy różnych wariantach rodzinnych i majątkowych.

FAQ

Czy po ślubie żona dziedziczy tyle samo co dziecko męża z pierwszego związku?

Tak, jeśli mąż umrze bez testamentu, a ma tylko jedno dziecko, żona i dziecko dziedziczą po 1/2 spadku na podstawie art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy pełnoletnia córka zmarłego ma takie same prawa do spadku jak dziecko małoletnie?

Tak. Przy dziedziczeniu ustawowym wiek dziecka nie ma znaczenia. O powołaniu do spadku decyduje pokrewieństwo ze spadkodawcą.

Czy pasierbica dziedziczy automatycznie po macosze?

Nie. Dziedziczenie ustawowe pasierba po macosze jest wyjątkiem i wymaga spełnienia warunków z art. 934¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

Czy spadek po rodzicach wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Co do zasady nie. Przedmioty nabyte przez dziedziczenie należą do majątku osobistego małżonka zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, chyba że spadkodawca postanowił inaczej.

Czy testament rozwiązuje cały problem?

Testament pozwala inaczej rozporządzić majątkiem, ale nie zawsze eliminuje roszczenia bliskich. Dziecko albo małżonek pominięci w testamencie mogą w określonych przypadkach dochodzić zachowku na podstawie art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego.

Zobacz również:

jak zabezpieczyć partnera na wypadek śmierci – ślub, testament czy służebność

Źródła

• art. 931 § 1, art. 934¹ § 1, art. 991 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 31 § 1, art. 33 pkt 1 i pkt 2, art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy