Darowizna samochodu dla brata z majątku wspólnego – podatek i umowa

Darowizna samochodu dla brata przy wspólności majątkowej

Tak, samochód można przekazać bratu bez podatku od spadków i darowizn, nawet jeśli auto wchodzi do majątku wspólnego małżonków. Kluczowe jest jednak to, aby darczyńcą w umowie było wyłącznie rodzeństwo, czyli np. siostra przekazująca auto swojemu bratu, a nie oboje małżonkowie łącznie.

Ma to znaczenie podatkowe. Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, zwolnienie przysługuje przy nabyciu od małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Brat należy więc do tzw. najbliższej rodziny objętej pełnym zwolnieniem. Natomiast szwagier nie jest wymieniony w tym przepisie, więc gdyby współdarczyńcą był także mąż siostry, w tej części zwolnienie z art. 4a ust. 1 nie miałoby zastosowania.

Dlatego przy majątku wspólnym najlepiej sporządzić umowę tak, aby darczyńcą była tylko siostra, a mąż złożył odrębne oświadczenie o zgodzie na dokonanie darowizny z majątku wspólnego.

Dlaczego potrzebna jest zgoda małżonka?

Zgodnie z art. 36 § 1 i § 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, oboje małżonkowie współdziałają w zarządzie majątkiem wspólnym, a każdy z nich może samodzielnie zarządzać tym majątkiem, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Takim przepisem szczególnym jest art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Samochód o wartości około 30 tys. zł nie jest drobną darowizną zwyczajowo przyjętą, więc zgoda współmałżonka jest konieczna.

Jeżeli umowę zawrze jeden małżonek bez wymaganej zgody, to jej ważność zależy od potwierdzenia przez drugiego małżonka – tak stanowi art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W praktyce najbezpieczniej dołączyć zgodę już przy podpisywaniu umowy.

Ważne jest też rozróżnienie dwóch kwestii:

• zgoda małżonka jest potrzebna dla ważności czynności na gruncie prawa rodzinnego,
• status strony umowy decyduje o skutkach podatkowych.

To oznacza, że małżonek wyrażający zgodę nie musi automatycznie stawać się współdarczyńcą.

Jak powinna wyglądać umowa darowizny samochodu?

Umowa darowizny samochodu nie wymaga aktu notarialnego, jeżeli zostanie wykonana. Wynika to z art. 890 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W praktyce dla samochodu sporządza się zwykłą pisemną umowę.

W umowie warto wskazać co najmniej:

• datę i miejsce zawarcia,
• dokładne dane darczyńcy i obdarowanego,
• opis pojazdu: marka, model, rok produkcji, numer VIN, numer rejestracyjny,
• oświadczenie, że darczyńca daruje samochód, a obdarowany darowiznę przyjmuje,
• wartość pojazdu,
• datę wydania samochodu, kluczyków i dokumentów,
• informację, że przedmiot darowizny należy do majątku wspólnego małżonków, a drugi małżonek wyraża zgodę.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to:

1. wpisać jako darczyńcę tylko siostrę,
2. na końcu umowy albo w załączniku zamieścić odrębne oświadczenie męża o zgodzie na darowiznę z majątku wspólnego,
3. podpisać dokument przez darczyńcę, obdarowanego i małżonka wyrażającego zgodę.

Przykładowa formuła zgody może brzmieć: „Ja, [imię i nazwisko], jako małżonek/małżonka [imię i nazwisko darczyńcy], wyrażam zgodę na dokonanie darowizny samochodu opisanego w niniejszej umowie z majątku wspólnego małżonków.”

Czy brat musi zapłacić podatek od darowizny?

Co do zasady nie, ale trzeba dopilnować formalności. Zwolnienie dla rodzeństwa wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn:

• z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeśli nie ma aktu notarialnego,
• z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

Przy samochodzie przekazywanym zwykłą umową pisemną w praktyce będzie to moment wykonania darowizny, czyli najczęściej wydania auta.

Obdarowany powinien złożyć formularz SD-Z2. Obowiązek zgłoszenia nie dotyczy sytuacji, gdy umowa jest zawarta w formie aktu notarialnego, bo wtedy notariusz wykonuje obowiązki płatnika lub przekazuje dane zgodnie z ustawą. Wynika to z art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W przypadku samochodu nie działa warunek udokumentowania przelewu bankowego, bo ten wymóg dotyczy środków pieniężnych na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, a nie rzeczy ruchomych.

Co jeśli w umowie wpiszą się oboje małżonkowie?

Wtedy podatkowo mogą powstać dwa źródła nabycia:

• w części od siostry – zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn,
• w części od szwagra – brak zwolnienia z art. 4a ust. 1, bo szwagier nie należy do kręgu osób tam wskazanych.

W takiej sytuacji trzeba byłoby analizować zasady opodatkowania według odpowiedniej grupy podatkowej oraz aktualne limity dla nabycia od jednej osoby. Z tego powodu nie warto konstruować tej darowizny jako umowy od obojga małżonków, jeśli celem jest pełne zwolnienie dla brata.

Na marginesie: jeśli chcesz lepiej zrozumieć grupy podatkowe darowizn, warto porównać zasady dla najbliższej rodziny i osób spoza tzw. grupy zerowej.

Samochód wycofany z działalności gospodarczej – dodatkowe skutki podatkowe

W opisanym stanie faktycznym auto było wcześniej wykorzystywane w jednoosobowej działalności gospodarczej i zostało z niej wycofane. To oznacza, że oprócz podatku od spadków i darowizn trzeba odrębnie sprawdzić skutki po stronie darczyńcy w podatku VAT i ewentualnie w podatku dochodowym.

1. Podatek od spadków i darowizn
To podatek po stronie obdarowanego. Tu decydują relacje rodzinne i prawidłowa konstrukcja umowy.

2. VAT
Jeżeli przy nabyciu samochodu przysługiwało prawo do odliczenia VAT, nieodpłatne przekazanie towaru należącego do przedsiębiorstwa może w określonych sytuacjach podlegać VAT na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. To wymaga jednak oceny konkretnego stanu faktycznego: kiedy auto wycofano, czy przy wycofaniu rozliczono VAT, czy darowizna następuje już z majątku prywatnego, i jakie było prawo do odliczenia.

3. PIT
Przy wycofaniu środka trwałego i późniejszym zbyciu istotne mogą być przepisy art. 10 ust. 2 pkt 3 oraz art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Darowizna co do zasady nie jest odpłatnym zbyciem, ale wcześniejsze rozliczenia firmowe i sposób ujęcia pojazdu w działalności mogą mieć znaczenie dla całego obrazu podatkowego.

Jeżeli samochód był środkiem trwałym firmy, był amortyzowany albo przy zakupie odliczano VAT, warto przed podpisaniem umowy potwierdzić rozliczenia księgowe. Sam brak podatku od darowizny nie oznacza jeszcze braku innych konsekwencji podatkowych.

Formalności po podpisaniu umowy

Po zawarciu umowy trzeba pamiętać jeszcze o sprawach praktycznych związanych z pojazdem:

• przekazaniu dowodu rejestracyjnego, karty pojazdu, jeśli była wydana, oraz kompletu kluczyków,
• zgłoszeniu zbycia pojazdu przez dotychczasowego właściciela,
• rejestracji pojazdu przez obdarowanego w wymaganym terminie według przepisów ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym,
• uregulowaniu kwestii ubezpieczenia OC.

Zakres formalności komunikacyjnych może zależeć od tego, kto figuruje w dowodzie rejestracyjnym i czy auto było wpisane jako składnik firmowy. Rejestracja na jednego małżonka nie przesądza jeszcze sama w sobie, że pojazd należał do jego majątku osobistego – o przynależności do majątku wspólnego decydują zasady z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Tabela: najbezpieczniejszy sposób dokonania darowizny

FAQ

Czy zgoda małżonka musi być notarialna?

Nie. Przy zwykłej pisemnej umowie darowizny samochodu przepisy nie wymagają aktu notarialnego dla samej zgody małżonka. Dla bezpieczeństwa dowodowego najlepiej, aby zgoda była wyrażona na piśmie i podpisana własnoręcznie.

Czy samochód musi być darowany przez oboje małżonków, skoro jest wspólny?

Nie. Może darować go jeden małżonek, jeżeli drugi wyrazi zgodę zgodnie z art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To właśnie zwykle pozwala zachować pełne zwolnienie podatkowe między rodzeństwem.

Czy brat musi składać SD-Z2, jeśli to samochód, a nie pieniądze?

Tak, co do zasady tak. Zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga zgłoszenia nabycia w ciągu 6 miesięcy, chyba że czynność została dokonana w formie aktu notarialnego.

Czy rejestracja auta na męża oznacza, że tylko on może je darować?

Nie zawsze. Jeżeli samochód został nabyty w czasie trwania wspólności ustawowej i nie należy do majątku osobistego, może wchodzić do majątku wspólnego niezależnie od wpisu w dowodzie rejestracyjnym. To wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego.

Czy przy darowiźnie auta dla brata trzeba płacić PCC?

Nie. Podatek od czynności cywilnoprawnych dotyczy m.in. umowy sprzedaży, a nie darowizny w zakresie podlegającym ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Podsumowanie

Najbezpieczniejszy wariant to umowa darowizny samochodu zawarta wyłącznie między Panią a bratem, z wyraźną pisemną zgodą męża na rozporządzenie składnikiem majątku wspólnego. Taka konstrukcja pozwala skorzystać z pełnego zwolnienia dla rodzeństwa z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem dochowania terminu do zgłoszenia darowizny na formularzu SD-Z2.

Jeżeli auto było wcześniej związane z działalnością gospodarczą, przed podpisaniem umowy warto jeszcze sprawdzić rozliczenia VAT i PIT, bo ta część zależy już od szczegółów nabycia, odliczeń i sposobu wycofania pojazdu z firmy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ISAP.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – ISAP.

4. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – ISAP.

5. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – ISAP.

6. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 9.11.2017 r., nr 0111-KDIB4.4015.158.2017.2.PB.

7. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, nr 0111-KDIB2-3.4015.69.2020.1.BB.

8. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, nr 0111-KDIB2-3.4015.3.2020.1.LM.