Budowa wodociągu na własny koszt a obowiązki gminy

Najpierw ustal: przyłącze czy już sieć wodociągowa?

W podobnych sprawach najczęstszy problem polega na mieszaniu dwóch pojęć: przyłącza wodociągowego i urządzeń wodociągowych będących częścią sieci. To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie dla odpowiedzi na pytanie, kto powinien zapłacić za inwestycję.

Zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, przez przyłącze wodociągowe rozumie się odcinek przewodu łączącego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągową w nieruchomości odbiorcy usług, wraz z zaworem za wodomierzem głównym. Z kolei art. 2 pkt 14 tej ustawy definiuje urządzenia wodociągowe jako m.in. sieci wodociągowe, ujęcia wód, studnie, urządzenia służące do magazynowania i uzdatniania wód.

Jeżeli więc gmina lub przedsiębiorstwo oczekują od Pana wykonania nie krótkiego przyłącza do działki, lecz dłuższego odcinka przewodu, który ma w istocie rozbudować istniejącą sieć dla szerszego obszaru, to bardzo możliwe, że chodzi już nie o przyłącze, lecz o urządzenie wodociągowe.

Czy trzeba wykonać inwestycję dokładnie według mapy wskazanej przez gminę?

Sama mapa do celów projektowych albo koncepcja przebiegu sieci nie tworzy jeszcze automatycznie obowiązku sfinansowania przez inwestora każdej wskazanej na niej infrastruktury. Trzeba sprawdzić przede wszystkim:

• czy wydano formalne warunki przyłączenia do sieci,
• czy podpisano umowę z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym,
• czy złożono wiążące oświadczenia dotyczące sfinansowania określonego odcinka sieci,
• czy wskazany przebieg jest technicznie uzasadniony i zgodny z warunkami eksploatacyjnymi sieci.

Jeżeli istnieją bliższe technicznie możliwe punkty włączenia, to zasadność narzucenia droższego wariantu może wymagać odrębnej oceny projektowej i prawnej. W praktyce sama wygoda przedsiębiorstwa nie powinna przesądzać o tym, że inwestor ma finansować rozbudowę sieci w zakresie wykraczającym poza swoje przyłącze.

Budowa urządzeń wodociągowych a obowiązki gminy

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, zbiorowe zaopatrzenie w wodę jest zadaniem własnym gminy. Z kolei na podstawie art. 15 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane zapewnić budowę urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, ustalonych przez gminę w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, w zakresie uzgodnionym w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji.

To nie oznacza, że gmina ma zawsze natychmiast doprowadzić sieć do każdej działki. Oznacza jednak, że nie można automatycznie przyjmować, iż każdy brak sieci ma zostać sfinansowany przez prywatnego inwestora bez jakiegokolwiek rozliczenia.

Jeśli wymagany odcinek ma charakter sieciowy, a nie przyłączeniowy, argument o obowiązkach gminy i przedsiębiorstwa jest bardzo istotny.

Czy gmina może żądać darmowego przekazania wybudowanej sieci?

Co do zasady nie ma przepisu, który pozwalałby wymusić na inwestorze nieodpłatne przekazanie urządzeń wodociągowych jako warunek przyłączenia albo realizacji inwestycji.

Przede wszystkim art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków stanowi, że osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie.

Dodatkowo art. 49 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny przewiduje, że osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń służących m.in. do doprowadzania wody i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej.

Właśnie dlatego żądanie: „wybuduj i oddaj za darmo, inaczej nie podłączymy” budzi poważne zastrzeżenia prawne.

Znaczenie podpisanego oświadczenia lub umowy

Napisał Pan, że dla uzyskania zgody na budowę zostało złożone pismo, iż po inwestycji sieć zostanie „dobrowolnie” oddana. Taki dokument trzeba ocenić bardzo ostrożnie. O skutkach prawnych przesądza nie sama nazwa pisma, lecz jego treść, okoliczności złożenia i to, czy można je uznać za element umowy albo jednostronne zobowiązanie.

Jeżeli oświadczenie zostało złożone pod presją uzyskania dalszych uzgodnień, bez realnych negocjacji i bez określenia wynagrodzenia, nadal można argumentować, że nie niweczy ono roszczeń z art. 31 ust. 1 ustawy wodociągowej i art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego. Każdy taki przypadek zależy jednak od dokładnego brzmienia dokumentów.

W sprawie warto przeanalizować komplet papierów: warunki techniczne, korespondencję z gminą, projekt, mapę, uzgodnienia branżowe i treść złożonego pisma.

Czy brak zgody na darmowe przekazanie sieci może zablokować pozwolenie na budowę?

Co do zasady nie powinno tak być. Pozwolenie na budowę wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej właściwy według przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, a nie przedsiębiorstwo wodociągowe jako takie.

Zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane do wniosku o pozwolenie na budowę dołącza się m.in. oświadczenia właściwych jednostek organizacyjnych o zapewnieniu dostaw wody, energii, ciepła i gazu, odbioru ścieków oraz o warunkach przyłączenia obiektu do sieci, jeżeli jest to wymagane. W praktyce organ bada kompletność dokumentacji i zgodność projektu z przepisami, ale nie może uzależniać wydania pozwolenia od bezpłatnego przeniesienia własności przyszłej sieci na gminę, jeśli brak do tego podstawy ustawowej.

Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że w konkretnej sprawie znaczenie ma etap inwestycji, treść decyzji, miejscowy plan, warunki techniczne i zakres projektu. Dlatego czasem problem dotyczy nie samego pozwolenia, lecz wcześniejszych uzgodnień potrzebnych do przygotowania projektu lub późniejszego odbioru.

Co wynika z orzecznictwa?

W sprawach granicy między przyłączem a siecią oraz przerzucania kosztów na odbiorców wielokrotnie wypowiadały się sądy i organy ochrony konkurencji. Nadal aktualny pozostaje kierunek, zgodnie z którym przedsiębiorstwo nie powinno wymuszać na odbiorcy finansowania urządzeń, które w istocie stanowią element sieci ogólnej i przynoszą korzyść przedsiębiorstwu.

Na tle podobnych stanów faktycznych przywołuje się m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 października 2013 r., sygn. VI ACa 164/13, wskazujący, że obciążanie odbiorców kosztami budowy odcinków niebędących przyłączem może stanowić narzucanie uciążliwych warunków przynoszących przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści, w rozumieniu art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów.

Analogicznie sieć kanalizacyjna inwestora ma własne reguły rozliczeń i także tam rozstrzygające jest odróżnienie części prywatnej od infrastruktury służącej całemu układowi sieciowemu.

Co może Pan zrobić w praktyce?

W podobnej sytuacji rozsądna jest następująca kolejność działań:

1. Zażądać na piśmie wskazania podstawy prawnej, z której miałby wynikać obowiązek sfinansowania konkretnego odcinka sieci i przekazania go nieodpłatnie.
2. Poprosić o jednoznaczne określenie, czy wskazany przewód ma być kwalifikowany jako przyłącze wodociągowe z art. 2 pkt 6 ustawy, czy jako urządzenie wodociągowe z art. 2 pkt 14 tej ustawy.
3. Zweryfikować, czy istnieje technicznie możliwy krótszy punkt włączenia do sieci.
4. Przeanalizować wszystkie podpisane dokumenty pod kątem zobowiązania do darmowego przeniesienia własności.
5. Jeżeli budowa sieci jednak okaże się konieczna z przyczyn technicznych, negocjować umowę odpłatnego przekazania albo późniejszego wykupu.

Tabela: co zwykle finansuje inwestor, a co budzi spór

FAQ

Czy gmina może kazać mi wybudować wodociąg i oddać go za darmo?

Nie ma ogólnej podstawy prawnej do wymuszania nieodpłatnego przekazania urządzeń wodociągowych. Przeciwko temu przemawia art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy każde podłączenie domu do wody oznacza, że płacę tylko za przyłącze?

Nie zawsze. O tym decyduje rzeczywisty zakres robót. Jeśli inwestycja obejmuje już rozbudowę sieci, a nie tylko odcinek łączący sieć z instalacją w nieruchomości, sytuacja prawna jest inna.

Czy podpisane pismo o przekazaniu sieci zamyka sprawę?

Niekoniecznie. Trzeba zbadać jego treść, okoliczności podpisania i to, czy dokument można uznać za skuteczne zrzeczenie się wynagrodzenia. Bez analizy dokumentów nie da się tego przesądzić.

Czy brak zgody na darmowe przekazanie sieci może sam w sobie zablokować pozwolenie na budowę?

Co do zasady nie. Pozwolenie wydaje właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej na podstawie Prawa budowlanego, a nie gmina jako przyszły właściciel sieci. W praktyce trzeba jednak sprawdzić, na jakim etapie inwestycji pojawił się spór.

Czy mogę żądać zapłaty po przyłączeniu wybudowanej sieci do sieci przedsiębiorstwa?

Tak, takie roszczenie może wynikać z art. 49 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli poniósł Pan koszty budowy urządzeń i pozostaje ich właścicielem, a strony nie postanowiły skutecznie inaczej.

Wnioski

Jeżeli gmina lub przedsiębiorstwo próbują obciążyć Pana kosztami odcinka, który w rzeczywistości rozbudowuje publiczną sieć wodociągową, nie trzeba automatycznie akceptować takiego żądania. W pierwszej kolejności należy ustalić kwalifikację techniczną i prawną inwestycji, a następnie ocenić podpisane dokumenty.

Co najważniejsze, obowiązujące przepisy przewidują możliwość odpłatnego przekazania urządzeń wodociągowych, a nie obowiązek oddania ich za darmo.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – Dz.U. 2001 nr 72 poz. 747
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – Dz.U. 2007 nr 50 poz. 331
4. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane – Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414
5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 października 2013 r., VI ACa 164/13.